ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಲಂ ಸಂರಕ್ಷಣೇ ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಾಲಾ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಾಃ। ಮುದ್ಗಲಸ್ಯಾಪಿ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತದ್ವಿಜಾತಯಃ ।। ೩೭.

ಅವರ ರಕ್ಷಣೆ ಸಾಕು; ಅವರು ಪಂಚಾಲರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ಗಲನಿಂದ ಮೌದ್ಗಲ್ಯರು ಹುಟ್ಟಿದರು—ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದ ದ್ವಿಜರು.

ಏತೇ ಹ್ಯಙ್ಗಿರಸಃ ಪಕ್ಷೇ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ ಕಣ್ಠಮುದ್ಘಲಾಃ । ಮುದ್ಘಲಸ್ಯ ಸುತೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಃ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ ।। ೩೭.

ಈ ಅಂಗಿರಸ ವಂಶಸ್ಥರು, ಕಂಠ ಕುಲದ ಮುದ್ಘಲರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ಘಳನ ಹಿರಿಯ ಮಗನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವನು, ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದನು.

ಇನ್ದ್ರಸೇನಾ ಯತೋ ಗರ್ಭಂ ಬಧ್ಯಶ್ವಂ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ। ಬಧ್ಯಶ್ವಾನ್ಮಿಥುನಂ ಜಜ್ಞೇ ಮೇನಕಾ ಇತಿ ನಃ ಶ್ರುತಿಃ ।। ೩೭.

ಇಂದ್ರಸೇನಾಳಿಗೆ ಗರ್ಭವಾಗಿದ್ದು, ಅವಳಿಂದ ಬಧ್ಯಶ್ವನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಬಧ್ಯಶ್ವನಿಂದ ಜೋಡಿ ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು; ಅವರೆಂದರೆ ಮೆನಕೆಯೆಂದು ನಾವು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ.

ದಿವೋದಾಸಶ್ಚ ರಾಜರ್ಷಿರಹಲ್ಯಾ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀ। ಶಾರದ್ವತಸ್ತು ದಾಯಾದಮಹಲ್ಯಾ ಸಮಸೂಯತ ।। ೩೭.

ದಿವೋದಾಸ ಎಂಬ ರಾಜರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಅಹಲ್ಯಾ—ಅಹಲ್ಯಾ ಶಾರದ್ವತರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಸಂತಾನವಾಗಿ ಪಡೆದಳು.

ಶತಾನನ್ದಮೃಷಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತಸ್ಯಾಪಿ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ। ಪುತ್ರಃ ಸತ್ಯಧೃತಿರ್ನಾಮ ಧನುರ್ವೇದಸ್ಯ ಪಾರಗಃ ।। ೩೭.

ಅಹಲ್ಯೆಗೆ ಜನಿಸಿದ ಶತಾನಂದನು ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಅವನ ಮಗನು ಸತ್ಯಧೃತಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು.

ಅಥ ಸತ್ಯಧೃತೇಃ ಶುಕ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಪ್ಸರಸಮಗ್ರತಃ। ಪ್ರಚಸ್ಕನ್ದೇ ಶರಸ್ತಮ್ಬೇ ಮೈಥುನಂ ಸಮಪದ್ಯತ ।। ೩೭.

ನಂತರ, ಸತ್ಯಧೃತಿಯು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಅಪ್ಸರೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನ ವೀರ್ಯವು ಕಬ್ಬಿನ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಸಂಭವಿಸಿತು.

ಕೃಪಯಾ ತಚ್ಚ ಜಗ್ರಾಹ ಶನ್ತನುರ್ಮೃಗಯಾಂ ಗತಃ। ಕೃಪಃ ಸ್ಮೃತಃ ಸ ವೈ ತಸ್ಮಾದ್ಗೌತಮೀ ಚ ಕೃಪೀ ತಥಾ ।। ೩೭.

ಆ ಮಗುವನ್ನು ದಯೆಯಿಂದ, ವನ್ಯಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೋದ ಶಂತನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಕೃಪನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಅವನಿಂದ ಗೌತಮೀ ಎಂಬ ಕೃಪಿಯೂ ಜನಿಸಿದಳು.

ಏತೇ ಶಾರದ್ವತಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಋತಥ್ಯೋ ಗೌತಮಾನ್ವಯಃ। ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದಿವೋದಾಸಸ್ಯ ಸನ್ತತಿಮ್ ।। ೩೭.

ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಶಾರದ್ವತ ವಂಶದ ಋತಥ್ಯರು, ಗೌತಮ ಕುಲದವರು. ಈಗ ನಾನು ದಿವೋದಾಸನ ಸಂತತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ದಿವೋದಾಸಸ್ಯ ದಾಯಾದೋ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠೋ ಮಿತ್ರಯುರ್ನೃಪಃ। ಮೈತ್ರೇಯಸ್ತು ತತೋ ಜಜ್ಞೇ ಸ್ಮೃತಾ ಏತೇಽಪಿ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ ।। ೩೭.

ದಿವೋದಾಸನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಮಿತ್ರಯು ಎಂಬ ರಾಜನು. ಮಿತ್ರಯುವಿನಿಂದ ಮೈತ್ರೇಯನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಈ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏತೇಽಪಿ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ ಪಕ್ಷಂ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾಸ್ತು ಭಾರ್ಗವಾಃ। ರಾಜಾಪಿ ಚ್ಯವನೋ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತತಃ ಪ್ರತಿರಥೋಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಈ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಭಾರ್ಗವರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಚ್ಯವನ ರಾಜನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನಿಂದ ಪ್ರತಿರಥನು ಜನಿಸಿದನು.

ಅಥ ವೈ ಚ್ಯವನಾದ್ಧೀಮಾನ್ ಸುದಾಸಃ ಸಮಪದ್ಯತ। ಸೌದಾಸಃ ಸಹದೇವಶ್ಚ ಸೋಮಕಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ ।। ೩೭.

ನಂತರ, ಚ್ಯವನನಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಸುದಾಸನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಸೌದಾಸ, ಸಹದೇವ ಮತ್ತು ಸೋಮಕ ಎಂಬ ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು.

ಅಜಮೀಢಃ ಪುನರ್ಜಾತಃ ಕ್ಷೀಣೇ ವಂಶೇ ಸ ಸೋಮಕಃ। ಸೋಮಕಸ್ಯ ಸುತೋ ಜನ್ತುರ್ಹತೇ ತಸ್ಮಿಞ್ಛತಂ ವಿಭೋ ।। ೩೭.

ವಂಶ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ಅಜಮೀಢನು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದನು; ಅವನ ಮಗನು ಸೋಮಕ. ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಸೋಮಕನಿಗೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

ಪುಷಾಣಾಮಜಮೀಢಸ್ಯ ಸೋಮಕತ್ವೇ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ತೇಷಾಂ ಯವೀಯಾನ್ ಪೃಷತೋ ದ್ರುಪದಸ್ಯ ಪಿತಾಮಹಃ ।। ೩೭.

ಅಜಮೀಢನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಸೋಮಕನ ಕಿರಿಯವನು ಪೃಷತನು; ಅವನು ದ್ರುಪದನ ತಾತನು.

ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನಃ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ಧೃಷ್ಟಕೇತುಶ್ಚ ತತ್ಸುತಃ। ಮಹಿಷೀ ಚಾಜಮೀಢಸ್ಯ ಧೂಮಿನೀ ಪುತ್ರಗರ್ಧಿನೀ ।। ೩೭.

ಪೃಷತನ ಮಗನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ; ಅವನ ಮಗನು ಧೃಷ್ಟಕೇತು. ಅಜಮೀಢನ ಮಹಿಷಿಯಾದ ಧೂಮಿನಿ ಪುತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದಳು.

ಪುನರ್ಭವೇ ತಪಸ್ತೇಪೇ ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ದುಶ್ಚರಮ್। ಹುತಾಗ್ನ್ಯನಿದ್ರಾ ಹ್ಯಭವತ್ ಪವಿತ್ರಮಿತಭೋಜನಾ ।। ೩೭.

ಪುನರ್ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು; ಸ್ವಲ್ಪ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ, ಹೋಮಾಗ್ನಿಯ ಬಳಿ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಇದ್ದಳು.

ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಕುಶೇಷ್ವೇವ ಸುಷ್ವಾಪ ಸುಮಹಾವ್ರತಾ। ತಸ್ಯಾಂ ವೈ ಧೂಮ್ರವರ್ಣಾಯಾಮಜಮೀಢಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।। ೩೭.

ಆ ಮಹಾವ್ರತೆಯಾದಳು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಕುಶದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ಧೂಮ್ರವರ್ಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಅಜಮೀಢನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಋಕ್ಷಂ ಸಂಜನಯಾಮಾಸ ಧೂಮ್ರವರ್ಣ ಸಿತಾಗ್ರಜಮ್। ಋಕ್ಷಾತ್ ಸಂವರಣೋ ಜಜ್ಞೇ ಕುರುಃ ಸಂವರಣಾದಭೂತ್ ।। ೩೭.

ಅವನು ಧೂಮ್ರವರ್ಣೆಗೆ ಸಿತಾದ ಅಣ್ಣನಾದ ಋಕ್ಷನನ್ನು ಜನಿಸಿದನು. ಋಕ್ಷನಿಂದ ಸಂವರಣನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಸಂವರಣನಿಂದ ಕುರು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಯಃ ಪ್ರಯಾಗಂ ಪದಾಕ್ರಮ್ಯ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಞ್ಚಕಾರ ಹ। ಕೃಷ್ಟ್ವೈನಂ ಸುಮಹಾತೇಜಾ ವರ್ಷಾಣಿ ಸುಬಹೂನ್ಯಥ ।। ೩೭.

ಅವನು ಪ್ರಯಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸಿದನು.

ಕೃಷ್ಯಮಾಣೇ ತದಾ ಶಕ್ರಸ್ತತ್ರಾಸ್ಯ ವರದೋ ಬಭೌ। ಪುಣ್ಯಞ್ಚ ರಮಣೀಯಞ್ಚ ಪುಣ್ಯಕೃದ್ಭಿರ್ನಿಷೇವಿತಮ್ ।। ೩೭.

ಅವನು ಹದಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇಂದ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಆ ಭೂಮಿ ಪವಿತ್ರವೂ ಸುಂದರವೂ ಆಗಿ, ಪುಣ್ಯವಂತರು ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು.

ತಸ್ಯಾನ್ವವಾಯಜಾಃ ಖ್ಯಾತಾಃ ಕುರವೋ ನೃಪಸತ್ತಮಾಃ। ಕುರೋಸ್ತು ದಯಿತಾಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸುಧನ್ವಾ ಜಹ್ನುರೇವ ಚ ।। ೩೭.

ಅವನ ಸಂತಾನರು ಕುರುಗಳು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಕುರುನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಪುತ್ರರು ಸುಧನ್ವನು ಮತ್ತು ಜಹ್ನು ಎಂಬವರು.

ಪರಿಕ್ಷಿತೋ ಮಹಾರಾಜಃ ಪುತ್ರಕಶ್ಚಾರಿಮರ್ದನಃ। ಸುಧನ್ವನಸ್ತು ದಾಯಾದಃ ಸುಹೋತ್ರೋ ಮತಿಮಾನ್ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೭.

ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಮಹಾರಾಜನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನ ಮಗ ಅರಿಮರ್ಧನ. ಸುಧನ್ವನ ವಾರಸುದಾರನು ಸುಹೋತ್ರನು, ಅವನು ಬುದ್ಧಿವಂತನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ಚ್ಯವನಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ರಾಜಾ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕೋವಿದಃ। ಚ್ಯವನಸ್ಯ ಕೃತಃ ಪುತ್ರ ಇಷ್ಟ್ವಾ ಯಜ್ಞೈರ್ಮಹಾತಪಾಃ ।। ೩೭.

ಅವನ ಮಗ ಚ್ಯವನನು, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ ರಾಜನು. ಚ್ಯವನನ ಮಗ ಕೃತನು, ಅವನು ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ವಿಶ್ರುತಂ ಜನಯಾಮಾಸ ಪುತ್ರಮಿನ್ದ್ರಸಖಂ ನೃಪಃ। ವಿದ್ಯೋಪರಿಚರಂ ವೀರಂ ವಸುಂ ನಾಮಾನ್ತರಿಕ್ಷಗಮ್ ।। ೩೭.

ಆ ರಾಜನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು, ಅವನು ಇಂದ್ರನ ಸ್ನೇಹಿತನು, ವೀರನು, ವಸು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ವಿದ್ಯೋಪರಿಚರನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.

ವಿದ್ಯೋಪರಿಚರಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ಗಿರಿಕಾ ಸಪ್ತ ಸೂನವಃ। ಮಹಾರಥೋ ಭಗಧರೋ ವಿಶ್ರುತೋ ಯೋ ಬೃಹದ್ರಥಃ ।। ೩೭.

ವಿದ್ಯೋಪರಿಚರನಿಗೆ ಗಿರಿಕಾದಿಂದ ಏಳು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು: ಮಹಾರಥ, ಭಾಗಧರ, ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಬೃಹದ್ರಥ.

ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಹಃ ಕುಶಶ್ಚೈವ ಯಮಾಹುರ್ಮಣಿವಾಹನಮ್। ಮಾಥೈಲ್ಯಶ್ಚ ಲಲಿತ್ಥಶ್ಚ ಮತ್ಸ್ಯಕಾಲಶ್ಚ ಸಪ್ತಮಃ ।। ೩೭.

ಪ್ರತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಕುಶನು (ಅವನು ಮಣಿವಾಹನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ), ಮಾಥೈಲ್ಯ, ಲಲಿತ್ಥ ಮತ್ತು ಏಳನೇಯವನಾಗಿ ಮತ್ಸ್ಯಕಾಲ ಎಂಬವರು.

ಬೃಹದ್ರಥಸ್ಯ ದಾಯಾದಃ ಕುಶಾಗ್ರೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ। ಕುಶಾಗ್ರಸ್ಯಾತ್ಮಜಶ್ಚೈವ ಋಷಭೋ ನಾಮ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।। ೩೭.

ಬೃಹದ್ರಥನ ವಾರಸುದಾರನು ಕುಶಾಗ್ರನು, ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಕುಶಾಗ್ರನ ಮಗ ಋಷಭನು, ಅವನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದನು.

ಋಷಭಸ್ಯಾಪಿ ದಾಯಾದಃ ಪುಷ್ಪವಾನ್ನಾಮ ಧಾರ್ಮಿಕಃ। ವಿಕ್ರಾನ್ತಸ್ತಸ್ಯ ದಾಯಾದೋ ರಾಜಾ ಸತ್ಯಹಿತಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೭.

ಋಷಭನ ವಾರಸುದಾರನು ಪುಷ್ಪವಾನ್, ಅವನು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನು. ಪುಷ್ಪವಾನ್ನ ಮಗ ವೀರನಾದ ಸತ್ಯಹಿತ ರಾಜನು.

ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಸುಧನ್ವಾ ಚ ತಸ್ಮಾದೂರ್ಜ್ಜಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಊರ್ಜ್ಜಸ್ಯ ನಭಸಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ಸ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।। ೩೭.

ಅವನ ಮಗ ಸುಧನ್ವನು, ಅವನಿಂದ ಉರ್ಜ್ಜ ಎಂಬ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಉರ್ಜ್ಜನ ಮಗ ನಭಸನು, ಅವನಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವೀರನು ಜನಿಸಿದನು.

ಶಕಲೇ ದ್ವೇ ಸ ವೈ ಜಾತೋ ಜರಯಾ ಸನ್ಧಿತಸ್ತು ಸಃ। ಜರಾಸನ್ಧೋ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಜರಯಾ ಸನ್ಧಿತಸ್ತು ಸಃ ।। ೩೭.

ಅವನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಅವು ಜರೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಜರಾಸಂಧನು, ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ಅವನು, ಜರೆಯಿಂದ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.