ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತಸ್ಮಾದ್ದಿವ್ಯೋ ಭರದ್ವಾಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾತ್ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಽಭವತ್। ದ್ವಿಮುಖ್ಯಾಯನನಾಮಾ ಸ ಸ್ಮೃತೋ ದ್ವಿಪಿತೃಕಸ್ತು ವೈ ।। ೩೭.

ಹೀಗಾಗಿ ಭರದ್ವಾಜನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾದನು; ಅವನು ಎರಡು ತಂದೆಗಳವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ್ಯಾಯನ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತತೋಽಥ ವಿತಥೇ ಜಾತೇ ಭರತಃ ಸ ದಿವಂ ಯಯೌ। ವಿತಥಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ಭುವಮನ್ಯುರ್ಬಭೂವ ಹ ।। ೩೭.

ವಿತಥನು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಭರತನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿತಥನ ವಂಶಜನು ಭುವಮನ್ಯು ಆಗಿದ್ದನು.

ಮಹಾಭೂತೋಪಮಾಶ್ಚಾಸಂಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಭುವಮನ್ಯುಜಾಃ। ಬೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರೋ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ನರೋ ಗಾಗ್ರಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।। ೩೭.

ಭುವಮನ್ಯುಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು; ಅವರು ಮಹಾ ಭೂತಗಳಂತೆ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾದ ಬೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರ, ಮಹಾವೀರ್ಯ, ನರ ಮತ್ತು ಗಾಗ್ರ.

ನರಸ್ಯ ಸಾಂಕೃತಿಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೌ ಮಹೌಜಸೌ। ಗುರುವೀರ್ಯಸ್ತ್ರಿದೇವಶ್ಚ ಸಾಂಕೃತ್ಯಾವವರೌ ಸ್ಮೃತೌ ।। ೩೭.

ನರನ ಮಗ ಸಂಕೃತಿ; ಅವನಿಗೆ ಗುರುವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ರಿದೇವ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಬಲಶಾಲಿ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಇವರನ್ನು ಸಂಕೃತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದಾಯಾದಾಶ್ಚಾಪಿ ಗಾಗ್ರಸ್ಯ ಶಿನಿಬದ್ಧಾತ್ ಬಭೂವ ಹ। ಸ್ಮೃತಾಶ್ಚೈತೇ ತತೋ ಗಾಗ್ರ್ಯಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ।। ೩೭.

ಗಾಗ್ರನ ವಂಶಜರು ಶಿನಿಬದ್ಧನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು; ಇವರನ್ನು ಗಾಗ್ರ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದ ದ್ವಿಜರು.

ಮಹಾವೀರ್ಯಸುತಶ್ಚಾಪಿ ಭೀಮಸ್ತಸ್ಮಾದುಭಕ್ಷಯಃ। ತಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ವಿಶಾಲಾ ತು ಸುಷುವೇ ವೈ ಸುತಾಂಸ್ತ್ರಯಃ ।। ೩೭.

ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಭೀಮನು, ಅದರಿಂದ ಭಕ್ಷಕನಾದನು. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ವಿಶಾಲೆಯು ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ತ್ರಯ್ಯಾರುಣಿಂ ಪುಷ್ಕರಿಣಂ ತೃತೀಯಂ ಸುಷುವೇ ಕಪಿಮ್। ಕಪೇಃ ಕ್ಷತ್ರವರಾ ಹ್ಯೇತೇ ತಯೋಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಹರ್ಷಯಃ ।। ೩೭.

ಅವಳು ತ್ರಯ್ಯಾರುಣಿಯನ್ನು, ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಕಪಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹರ್ಷಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆ ಕಪಿಯು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದವನು.

ಗಾಗ್ರಾಃ ಸಾಂಕೃತಯೋ ವೀರ್ಯಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ಸಂಶ್ರಿತಾಙ್ಗಿರಸಂ ಪಕ್ಷಂ ಬೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ।। ೩೭.

ಗಾಗ್ರರು, ಸಾಂಕೃತರು ಮತ್ತು ವೀರ್ಯರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದ್ವಿಜರು. ಅವರು ಅಂಗಿರಸ ವಂಶವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಬೃಹತ್ ಕ್ಷತ್ರರ ವಂಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.

ಬೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ದಾಯಾದಃ ಸುಹೋತ್ರೋ ನಾಮ ಧಾರ್ಮಿಕಃ। ಸುಹೋತ್ರಸ್ಯಾಪಿ ದಾಯಾದೋ ಹಸ್ತೀ ನಾಮ ಬಭೂವ ಹ। ತೇನೇದಂ ನಿರ್ಮಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ನಾಮ್ನಾ ವೈ ಹಾಸ್ತಿನಂ ಪುರಮ್ ।। ೩೭.

ಬೃಹತ್ ಕ್ಷತ್ರನಿಗೆ ಸುಹೋತ್ರ ಎಂಬ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಪುತ್ರನು ಆಗಿದ್ದನು. ಸುಹೋತ್ರನಿಗೆ ಹಸ್ತಿನ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಈ ಹಸ್ತಿನಪುರ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಹೆಸರಿಟ್ಟನು.

ಹಸ್ತಿನಶ್ಚಾಪಿ ದಾಯಾದಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಾಃ। ಅಜಮೀಢೋ ದ್ವಿಮೀಢಶ್ಚ ಪುರುಮೀಢಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೩೭.

ಹಸ್ತಿನನಿಗೆ ಮೂರು ಧರ್ಮಪರ ಪುತ್ರರು: ಅಜಮೀಢ, ದ್ವಿಮೀಢ ಮತ್ತು ಪುರಮೀಢ.

ಅಜಮೀಢಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಸ್ತು ಶಭಾಃ ಶುಭಕುಲೋದ್ವಹಾಃ। ತಪಸೋಽನ್ತೇ ಸುಮಹತೋ ರಾಜ್ಞೋ ವೃದ್ಧಸ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕಾಃ ।। ೩೭.

ಅಜಮೀಢನ ಪುತ್ರರು ಶಭರು, ಉತ್ತಮ ಕುಲವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವರು. ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಧರ್ಮಪಾಲಕರಾದ ರಾಜರು.

ಭರದ್ವಾಜಪ್ರಸಾದೇನ ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ತಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಮ್। ಅಜ ಮೀಢಸ್ಯ ಕೇಶಿನ್ಯಾಂ ಕಣ್ಠಃ ಸಮಭವತ್ಕಿಲ ।। ೩೭.

ಭರದ್ವಾಜನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವರ ವಂಶವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ: ಅಜಮೀಢನು ಕೇಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಠನನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಮೇಧಾತಿಥಿಃ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್ ಕಣ್ಠಾಯನಾ ದ್ವಿಜಾಃ। ಅಜಮೀಢಸ್ಯ ಧೂಮಿನ್ಯಾಂ ಜಜ್ಞೇ ಬೃಹದ್ವಸುರ್ನೃಪಃ ।। ೩೭.

ಅವನಿಗೆ ಮೇಧಾತಿಥಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು. ಅವನಿಂದ ಕಣ್ಠಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಉಂಟಾದರು. ಅಜಮೀಢನು ಧೂಮಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹದ್ವಸು ಎಂಬ ರಾಜನನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಬೃಹದ್ವಸೋರ್ಬೃಹದ್ವಿಷ್ಣುಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾಬಲಃ। ಬೃಹತ್ಕರ್ಮಾ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಬೃಹದ್ರಥಃ ।। ೩೭.

ಬೃಹದ್ವಸುಗೆ ಬೃಹದ್ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಮಹಾಬಲಿಯ ಪುತ್ರನು. ಅವನಿಗೆ ಬೃಹತ್ಕರ್ಮ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು, ಅವನಿಗೆ ಬೃಹದ್ರಥನು.

ವಿಶ್ವಜಿತ್ತನಯಸ್ತಸ್ಯ ಸೇನಜಿತ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ। ಅಥ ಸೇನಜಿತಃ ಪುತ್ರಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಾಃ ।। ೩೭.

ಅವನಿಗೆ ವಿಶ್ವಜಿತ್ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು, ವಿಶ್ವಜಿತ್‌ಗೆ ಸೇನಜಿತ್ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು. ಸೇನಜಿತ್‌ಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು, ಅವರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು.

ರುಚಿರಾಶ್ವಶ್ಚ ಕಾವ್ಯಶ್ಚ ರಾಮೋ ದೃಢಧನುಸ್ತಥಾ। ವತ್ಸಶ್ಚಾವನ್ತಕೋ ರಾಜಾ ಯಸ್ಯ ತೇ ಪರಿವತ್ಸರಾಃ ।। ೩೭.

ರುಚಿರಾಶ್ವ, ಕಾವ್ಯ, ದೃಢಧನುಸಿನ ರಾಮ ಮತ್ತು ವತ್ಸ ಎಂಬ ಅವಂತಕ ರಾಜನು. ಇವರನ್ನು ಪರಿವತ್ಸರರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರುಚಿರಾಶ್ವಸ್ಯ ದಾಯಾದಃ ಪೃಥುಷೇಣೋ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಪೃಥುಷೇಣಸ್ಯ ಪಾರಸ್ತು ಪಾರಾನ್ನೀಪೋಽಥ ಜಜ್ಞಿವಾನ್ ।। ೩೭.

ರುಚಿರಾಶ್ವನಿಗೆ ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯ ಪೃಥುಶೇಣ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು. ಪೃಥುಶೇಣನಿಗೆ ಪಾರ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು, ಪಾರನಿಂದ ನೀಪನು ಜನಿಸಿದನು.

ಯಸ್ಯ ಚೈಕಶತಞ್ಚಾಸೀತ್ ಪುತ್ರಾಣಾಮಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಮ್। ನೀಪಾ ಇತಿ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ರಾಜಾನಃ ಸರ್ವ ಏವ ತೇ ।। ೩೭.

ಅವನಿಗೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ನೀಪರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

ತೇಷಾಂ ವಂಶಕರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಜಾಸೀತ್ಕೀರ್ತ್ತಿವರ್ದ್ಧನಃ। ಕಾಮ್ಪಿಲ್ಯೇ ಸಮರೋ ನಾಮ ಸ ಚೇಷ್ಟಸಮರೋಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ಅವರಲ್ಲಿ ವಂಶ ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜನು ಕೀರ್ತಿವರ್ಧನ. ಕಾಂಪಿಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮರ ಎಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು, ಅವನು ಚೇಷ್ಟಸಮರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಸಮರಸ್ಯ ಪರಃ ಪಾರಃ ಸತ್ವದಶ್ಚ ಇತಿ ತ್ರಯಃ। ಪುತ್ರಾಃ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತಾಃ ಪಾರಪುತ್ರೋ ವೃಷುರ್ಬಭೌ ।। ೩೭.

ಸಮರನಿಗೆ ಪಾರ, ಸತ್ವದ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ, ಈ ಮೂವರು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರು. ಪಾರನಿಗೆ ವೃಷ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು.

ವೃಷೋಸ್ತು ಸುಕೃತಿರ್ನಾಮ ಸುಕೃತೇನೇಹ ಕರ್ಮಣಾ। ಜಜ್ಞೇ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತೋ ವಿಬ್ರಾಜಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ ।। ೩೭.

ವೃಷನಿಗೆ ಸುಕೃತಿಯೆಂಬ ಪುತ್ರನು, ಅವನು ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಭ್ರಾಜನನ್ನು ಪಡೆದನು.

ವಿಭ್ರಾಜಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದಸ್ತ್ವಣುಹೋ ನಾಮ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಬಭೂವ ಶುಕಜಾಮಾತಾ ಋಚೀಭರ್ತ್ತಾ ಮಹಾಯಶಾಃ ।। ೩೭.

ವಿಭ್ರಾಜನಿಗೆ ಅಣುಹ ಎಂಬ ರಾಜನಾದ ಪುತ್ರನು. ಅವನು ಶುಕನ ಅಳಿಯನೂ, ಋಷಿಯ ತಂದೆಯೂ ಆಗಿದ್ದನು, ಅವನು ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯವನು.

ಅಣುಹಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ಮಹಾತಪಾಃ। ಯೋಗಸೂನುಃ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನೋಽಭವನೃಪಃ ।। ೩೭.

ಅಣುಹನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಎಂಬ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಪುತ್ರನು. ಅವನಿಗೆ ಯೋಗಸೂನು ಎಂಬ ಪುತ್ರನು, ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನು ರಾಜನಾದನು.

ವಿಬ್ರಾಜಪುತ್ರಾ ರಾಜಾನಃ ಕುಕೃತೇನೇಹ ಕರ್ಮ್ಮಣಾ। ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ಉದಕ್ಸೇನೋ ಬಭೂವ ಹ ।। ೩೭.

ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಪುತ್ರರು, ತಪ್ಪು ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಗಿದರು. ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನ ಮಗನಿಗೆ ಉದಕ್ಸೇನ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇತ್ತು.

ಭಲ್ಲಾಟಸ್ತಸ್ಯ ದಾಯಾದೋ ಯೇನ ರಾಜಾ ಪುರಾಹತಃ। ಭಲ್ಲಾಟಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ರಾಜಾಸೀಜ್ಜನಮೇಜಯಃ। ಉಗ್ರಾಯುಧೇನ ತಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಸರ್ವೇ ನೀಪಾಃ ಪ್ರಣಾಶಿತಾಃ ।। ೩೭.

ಅವನಿಗೆ ಭಲ್ಲಾಟ ಎಂಬ ವಾರಸುದಾರನು, ಅವನೇ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬ ರಾಜನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಭಲ್ಲಾಟನಿಗೆ ಜನಮೇಜಯ ಎಂಬ ರಾಜನು ವಾರಸುದಾರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗಾಗಿ ಉಗ್ರಾಯುಧನು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.

ಉಗ್ರಾಯುಧಃ ಕಸ್ಯ ಸುತಃ ಕಸ್ಮಿನ್ ವಂಶೇ ಚ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ಕಿಮರ್ಥಞ್ಚೈವ ನೀಪಾಸ್ತೇ ತೇನ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಣಾಶಿತಾಃ ।। ೩೭.

ಉಗ್ರಾಯುಧನು ಯಾರ ಮಗನು? ಅವನು ಯಾವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು? ಅವನು ಎಲ್ಲ ರಾಜರನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಾಶಮಾಡಿದನು?

ದ್ವಿಮೀಢಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಜಜ್ಞೇ ಯವೀನರಃ। ಧೃತಿಮಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ತಸ್ಯ ಸತ್ಯಧೃತಿಃ ಸುತಃ ।। ೩೭.

ದ್ವಿಮೀಢನಿಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಯವೀನರ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಮಗನು, ಅವನ ಮಗನು ಸತ್ಯಧೃತಿ.

ಅಥ ಸತ್ಯಧೃತೇಃ ಪುತ್ರೋ ದೃಢನೇಮಿಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ । ದೃಢನೇಮಿಸುತಶ್ಚಾಪಿ ಸುವರ್ಮಾ ನಾಮ ಪಾರ್ಥಿವಃ ।। ೩೭.

ಆಮೇಲೆ ಸತ್ಯಧೃತಿಯ ಮಗನು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ದೃಢನೇಮಿ. ದೃಢನೇಮಿಗೆ ಸುವರ್ಮಾ ಎಂಬ ರಾಜಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು.

ಆಸೀತ್ಸುವರ್ಮ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಃ ಸಾರ್ವಭೌಮಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಸಾರ್ವಭೌಮ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮೇಕರಾಡ್ಬಭೌ ।। ೩೭.

ಸುವರ್ಮನಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಎಂಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಸಾರ್ವಭೌಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಅವನು ಭೂಮಂಡಲದ ಏಕಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು.