ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯಸ್ಮಾನ್ಮಾಮೀದೃಶೇ ಕಾಲೇ ಸರ್ವಭೂತೇಪ್ಸಿತೇ ಸತಿ। ಪ್ರತಿಷೇಧಸಿತತ್ತಸ್ಮಾತ್ ತಮೋ ದೀರ್ಘಂ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಸಿ ।। ೩೭.

'ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಆಶಿಸುವ ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಯಿದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,' ಎಂದು ಅವನು ಶಪಿಸಿದನು.

ಪಾದಾಭ್ಯಾನ್ತೇನ ತಚ್ಛನ್ನಂ ಮಾತುರ್ದ್ವಾರಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ। ತದ್ರೇತಸ್ತು ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ನಿವಾರ್ಯಃ ಶಿಶುಕೋಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ತಾಯಿಯ ಕಾಲುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಾರವನ್ನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ವೀರ್ಯವು ಮುಚ್ಚಿತು; ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಮಗುವು ಇಬ್ಬರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಸದ್ಯೋ ಜಾತಂ ಕುಮಾರನ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಥ ಮಮತಾಽಬ್ರವೀತ್। ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಗೃಹಂ ಸ್ವಂ ವೈ ಭರದ್ವಾಜಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇ ।। ೩೭.

ಅಮೃತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಿ ಮಮತಾ ಹೇಳಿದಳು: 'ನಾನು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಬೃಹಸ್ಪತೇ; ಈವನು ಭರದ್ವಾಜ.'

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಗತಾಯಾಂ ಸ ಪುತ್ರನ್ತ್ಯಜತಿ ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್। ಭರಸ್ವ ಬಾಢಮಿತ್ಯುಕ್ತೋ ಭರದ್ವಾಜಸ್ತತೋಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವಳು ಹೋದ ನಂತರ, ಮಗುವನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಬಿಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು; 'ಇವನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೋ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವನು ಭರದ್ವಾಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.

ಮಾತಾಪಿತೃಭ್ಯಾಂ ಸಂತ್ಯಕ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಥ ಮರುತಃ ಶಿಶುಮ್। ಗೃಹೀತ್ವೈನಂ ಭರದ್ವಾಜಂ ಜಗ್ಮುಸ್ತೇ ಕೃಪಯಾ ತತಃ ।। ೩೭.

ತಾಯಿ ತಂದೆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮರುತ್ಗಳು ದಯೆಯಿಂದ ಭರದ್ವಾಜನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು.

ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ತು ಭರತೋ ಮರುದ್ಭಿಃ ಕ್ರತುಭಿಃ ಕ್ರಮಾತ್। ಕಾಮ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕೈರ್ಯಜ್ಞೈರ್ಯಜತೇ ಪುತ್ರಲಿಪ್ಸಯಾ ।। ೩೭.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರತನು ಮರುತ್ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇಚ್ಛಿತ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಹವಣಿಸಿದನು.

ಯದಾ ಸ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಪುತ್ರಾನ್ನಾಸಾದಯತ್ ಪ್ರಭುಃ । ಯಜ್ಞಂ ತತೋ ಮರುತ್ಸೋಮಂ ಪುತ್ರಾರ್ಥೇ ಪುನರಾಹರತ್ ।। ೩೭.

ಆ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಮಗುವು ದೊರಕದಾಗ, ಅವನು ಪುನಃ ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಮರುತ್ಸೋಮ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ತೇನ ತೇ ಮರುತಸ್ತಸ್ಯ ಮರುತ್ಸೋಮೇನ ತೋಷಿತಾಃ। ಭರದ್ವಾಜಂ ತತಃ ಪುತ್ರಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಮನೀಷಿಣಮ್ ।। ೩೭.

ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಮರುತ್ಗಳು ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು; ನಂತರ ಅವರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಜ್ಞಾನಿ ಮಗ ಭರದ್ವಾಜನನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ನೀಡಿದರು.

ಭರತಸ್ತು ಭರದ್ವಾಜಂ ಪುತ್ರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತದಾಬ್ರವೀತ್। ಪ್ರಜಾಯಾಂ ಸಂಹೃತಾಯಾಂ ವೈ ಕೃತಾರ್ಥೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ವಿಭೋ ।। ೩೭.

ಆಗ ಭರತನು ಭರದ್ವಾಜನನ್ನು ಮಗನಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ, 'ನನ್ನ ವಂಶ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಪೂರ್ವನ್ತು ವಿತಥಂ ತಸ್ಯ ಕೃತಂ ವೈ ಪುತ್ರಜನ್ಮ ಹಿ। ತತಃ ಸ ವಿತಥೋ ನಾಮ ಭರದ್ವಾಜಸ್ತಥಾಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ಹಿಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಭರದ್ವಾಜನು ವಿತಥ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.

ತಸ್ಮಾದ್ದಿವ್ಯೋ ಭರದ್ವಾಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾತ್ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಽಭವತ್। ದ್ವಿಮುಖ್ಯಾಯನನಾಮಾ ಸ ಸ್ಮೃತೋ ದ್ವಿಪಿತೃಕಸ್ತು ವೈ ।। ೩೭.

ಹೀಗಾಗಿ ಭರದ್ವಾಜನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾದನು; ಅವನು ಎರಡು ತಂದೆಗಳವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ್ಯಾಯನ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತತೋಽಥ ವಿತಥೇ ಜಾತೇ ಭರತಃ ಸ ದಿವಂ ಯಯೌ। ವಿತಥಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ಭುವಮನ್ಯುರ್ಬಭೂವ ಹ ।। ೩೭.

ವಿತಥನು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಭರತನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿತಥನ ವಂಶಜನು ಭುವಮನ್ಯು ಆಗಿದ್ದನು.

ಮಹಾಭೂತೋಪಮಾಶ್ಚಾಸಂಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಭುವಮನ್ಯುಜಾಃ। ಬೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರೋ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ನರೋ ಗಾಗ್ರಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।। ೩೭.

ಭುವಮನ್ಯುಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು; ಅವರು ಮಹಾ ಭೂತಗಳಂತೆ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾದ ಬೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರ, ಮಹಾವೀರ್ಯ, ನರ ಮತ್ತು ಗಾಗ್ರ.

ನರಸ್ಯ ಸಾಂಕೃತಿಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೌ ಮಹೌಜಸೌ। ಗುರುವೀರ್ಯಸ್ತ್ರಿದೇವಶ್ಚ ಸಾಂಕೃತ್ಯಾವವರೌ ಸ್ಮೃತೌ ।। ೩೭.

ನರನ ಮಗ ಸಂಕೃತಿ; ಅವನಿಗೆ ಗುರುವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ರಿದೇವ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಬಲಶಾಲಿ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಇವರನ್ನು ಸಂಕೃತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದಾಯಾದಾಶ್ಚಾಪಿ ಗಾಗ್ರಸ್ಯ ಶಿನಿಬದ್ಧಾತ್ ಬಭೂವ ಹ। ಸ್ಮೃತಾಶ್ಚೈತೇ ತತೋ ಗಾಗ್ರ್ಯಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ।। ೩೭.

ಗಾಗ್ರನ ವಂಶಜರು ಶಿನಿಬದ್ಧನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು; ಇವರನ್ನು ಗಾಗ್ರ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದ ದ್ವಿಜರು.

ಮಹಾವೀರ್ಯಸುತಶ್ಚಾಪಿ ಭೀಮಸ್ತಸ್ಮಾದುಭಕ್ಷಯಃ। ತಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ವಿಶಾಲಾ ತು ಸುಷುವೇ ವೈ ಸುತಾಂಸ್ತ್ರಯಃ ।। ೩೭.

ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಭೀಮನು, ಅದರಿಂದ ಭಕ್ಷಕನಾದನು. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ವಿಶಾಲೆಯು ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ತ್ರಯ್ಯಾರುಣಿಂ ಪುಷ್ಕರಿಣಂ ತೃತೀಯಂ ಸುಷುವೇ ಕಪಿಮ್। ಕಪೇಃ ಕ್ಷತ್ರವರಾ ಹ್ಯೇತೇ ತಯೋಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಹರ್ಷಯಃ ।। ೩೭.

ಅವಳು ತ್ರಯ್ಯಾರುಣಿಯನ್ನು, ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಕಪಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹರ್ಷಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆ ಕಪಿಯು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದವನು.

ಗಾಗ್ರಾಃ ಸಾಂಕೃತಯೋ ವೀರ್ಯಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ಸಂಶ್ರಿತಾಙ್ಗಿರಸಂ ಪಕ್ಷಂ ಬೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ।। ೩೭.

ಗಾಗ್ರರು, ಸಾಂಕೃತರು ಮತ್ತು ವೀರ್ಯರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದ್ವಿಜರು. ಅವರು ಅಂಗಿರಸ ವಂಶವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಬೃಹತ್ ಕ್ಷತ್ರರ ವಂಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.

ಬೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ದಾಯಾದಃ ಸುಹೋತ್ರೋ ನಾಮ ಧಾರ್ಮಿಕಃ। ಸುಹೋತ್ರಸ್ಯಾಪಿ ದಾಯಾದೋ ಹಸ್ತೀ ನಾಮ ಬಭೂವ ಹ। ತೇನೇದಂ ನಿರ್ಮಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ನಾಮ್ನಾ ವೈ ಹಾಸ್ತಿನಂ ಪುರಮ್ ।। ೩೭.

ಬೃಹತ್ ಕ್ಷತ್ರನಿಗೆ ಸುಹೋತ್ರ ಎಂಬ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಪುತ್ರನು ಆಗಿದ್ದನು. ಸುಹೋತ್ರನಿಗೆ ಹಸ್ತಿನ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಈ ಹಸ್ತಿನಪುರ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಹೆಸರಿಟ್ಟನು.

ಹಸ್ತಿನಶ್ಚಾಪಿ ದಾಯಾದಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಾಃ। ಅಜಮೀಢೋ ದ್ವಿಮೀಢಶ್ಚ ಪುರುಮೀಢಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೩೭.

ಹಸ್ತಿನನಿಗೆ ಮೂರು ಧರ್ಮಪರ ಪುತ್ರರು: ಅಜಮೀಢ, ದ್ವಿಮೀಢ ಮತ್ತು ಪುರಮೀಢ.

ಅಜಮೀಢಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಸ್ತು ಶಭಾಃ ಶುಭಕುಲೋದ್ವಹಾಃ। ತಪಸೋಽನ್ತೇ ಸುಮಹತೋ ರಾಜ್ಞೋ ವೃದ್ಧಸ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕಾಃ ।। ೩೭.

ಅಜಮೀಢನ ಪುತ್ರರು ಶಭರು, ಉತ್ತಮ ಕುಲವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವರು. ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಧರ್ಮಪಾಲಕರಾದ ರಾಜರು.

ಭರದ್ವಾಜಪ್ರಸಾದೇನ ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ತಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಮ್। ಅಜ ಮೀಢಸ್ಯ ಕೇಶಿನ್ಯಾಂ ಕಣ್ಠಃ ಸಮಭವತ್ಕಿಲ ।। ೩೭.

ಭರದ್ವಾಜನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವರ ವಂಶವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ: ಅಜಮೀಢನು ಕೇಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಠನನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಮೇಧಾತಿಥಿಃ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್ ಕಣ್ಠಾಯನಾ ದ್ವಿಜಾಃ। ಅಜಮೀಢಸ್ಯ ಧೂಮಿನ್ಯಾಂ ಜಜ್ಞೇ ಬೃಹದ್ವಸುರ್ನೃಪಃ ।। ೩೭.

ಅವನಿಗೆ ಮೇಧಾತಿಥಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು. ಅವನಿಂದ ಕಣ್ಠಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಉಂಟಾದರು. ಅಜಮೀಢನು ಧೂಮಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹದ್ವಸು ಎಂಬ ರಾಜನನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಬೃಹದ್ವಸೋರ್ಬೃಹದ್ವಿಷ್ಣುಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾಬಲಃ। ಬೃಹತ್ಕರ್ಮಾ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಬೃಹದ್ರಥಃ ।। ೩೭.

ಬೃಹದ್ವಸುಗೆ ಬೃಹದ್ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಮಹಾಬಲಿಯ ಪುತ್ರನು. ಅವನಿಗೆ ಬೃಹತ್ಕರ್ಮ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು, ಅವನಿಗೆ ಬೃಹದ್ರಥನು.

ವಿಶ್ವಜಿತ್ತನಯಸ್ತಸ್ಯ ಸೇನಜಿತ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ। ಅಥ ಸೇನಜಿತಃ ಪುತ್ರಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಾಃ ।। ೩೭.

ಅವನಿಗೆ ವಿಶ್ವಜಿತ್ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು, ವಿಶ್ವಜಿತ್‌ಗೆ ಸೇನಜಿತ್ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು. ಸೇನಜಿತ್‌ಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು, ಅವರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು.

ರುಚಿರಾಶ್ವಶ್ಚ ಕಾವ್ಯಶ್ಚ ರಾಮೋ ದೃಢಧನುಸ್ತಥಾ। ವತ್ಸಶ್ಚಾವನ್ತಕೋ ರಾಜಾ ಯಸ್ಯ ತೇ ಪರಿವತ್ಸರಾಃ ।। ೩೭.

ರುಚಿರಾಶ್ವ, ಕಾವ್ಯ, ದೃಢಧನುಸಿನ ರಾಮ ಮತ್ತು ವತ್ಸ ಎಂಬ ಅವಂತಕ ರಾಜನು. ಇವರನ್ನು ಪರಿವತ್ಸರರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರುಚಿರಾಶ್ವಸ್ಯ ದಾಯಾದಃ ಪೃಥುಷೇಣೋ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಪೃಥುಷೇಣಸ್ಯ ಪಾರಸ್ತು ಪಾರಾನ್ನೀಪೋಽಥ ಜಜ್ಞಿವಾನ್ ।। ೩೭.

ರುಚಿರಾಶ್ವನಿಗೆ ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯ ಪೃಥುಶೇಣ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು. ಪೃಥುಶೇಣನಿಗೆ ಪಾರ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು, ಪಾರನಿಂದ ನೀಪನು ಜನಿಸಿದನು.

ಯಸ್ಯ ಚೈಕಶತಞ್ಚಾಸೀತ್ ಪುತ್ರಾಣಾಮಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಮ್। ನೀಪಾ ಇತಿ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ರಾಜಾನಃ ಸರ್ವ ಏವ ತೇ ।। ೩೭.

ಅವನಿಗೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ನೀಪರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

ತೇಷಾಂ ವಂಶಕರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಜಾಸೀತ್ಕೀರ್ತ್ತಿವರ್ದ್ಧನಃ। ಕಾಮ್ಪಿಲ್ಯೇ ಸಮರೋ ನಾಮ ಸ ಚೇಷ್ಟಸಮರೋಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ಅವರಲ್ಲಿ ವಂಶ ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜನು ಕೀರ್ತಿವರ್ಧನ. ಕಾಂಪಿಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮರ ಎಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು, ಅವನು ಚೇಷ್ಟಸಮರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು.