ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಆತ್ರೇಯೋ ವಂಶತಸ್ತಾಸಾಂ ಭರ್ತ್ತಾ ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಭಾಕರಃ। ಅನಾದೃಷ್ಟಸ್ತು ರಾಜರ್ಷೀ ರಿವೇಯುಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ ।। ೩೭.

ಆತ್ರೇಯನು ಅವರ ವಂಶದಿಂದ ಬಂದವನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ಪ್ರಭಾಕರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಡೆಯನು. ಅನಾದೃಷ್ಟನು ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದನು, ಅವನ ಮಗನಾಗಿ ರಿವೇಯು ಜನಿಸಿದ್ದನು.

ರಿವೇಯೋರ್ಜ್ವಲನಾ ನಾಮ ಭಾರ್ಯಾ ವೈ ತಕ್ಷಕಾತ್ಮಜಾ। ಯಸ್ಯಾಂ ದೇವ್ಯಾಂ ಸ ರಾಜರ್ಷೀ ರನ್ತಿಂ ನಾಮ ತ್ವಜೀಜನತ್ ।। ೩೭.

ರಿವೇಯುವಿನ ಪತ್ನಿ ಜ್ವಲನಾ ಎಂಬಳಾಗಿದ್ದಳು, ಅವಳು ತಕ್ಷಕನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಆ ಮಹಿಳೆಯಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯು ರಂತಿ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು.

ರನ್ತಿರ್ನಾರಃ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಂ ಪುತ್ರಾನಜನಯಚ್ಛುಭಾನ್। ತ್ರಸುಂ ತಥಾ ಪ್ರತಿರಥಂ ಧ್ರುವಞ್ಚೈವಾತಿಧಾರ್ಮಿಕಮ್ ।। ೩೭.

ರಂತಿಯು ನಾರ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ತ್ರಸು, ಪ್ರತಿರಥ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಧ್ರುವ ಎಂಬ ಸದ್ಗುಣಿಗಳಾದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಗೌರೀ ಕನ್ಯಾ ಚ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಮಾನ್ಧಾತುರ್ಜನನೀ ಶುಭಾ। ಧುರ್ಯಃ ಪ್ರತಿರಥಸ್ಯಾಪಿ ಕಣ್ಠಸ್ತಸ್ಯಾಭವತ್ ಸುತಃ ।। ೩೭.

ಗೌರಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕನ್ಯೆ, ಮಾಂಧಾತೃನ ಶುಭವಾದ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಪ್ರತಿರಥನ ಮಗ ಧುರ್ಯನು, ಅವನಿಗೆ ಕಂಠ ಎಂಬ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.

ಮೇಧಾತಿಥಿಃ ಸುರಸ್ತಸ್ಯ ಯಸ್ಮಾತ್ ಕಾಣ್ಠಾಯನಾ ದ್ವಿಜಾಃ। ಇತಿನಾನುಯಮಸ್ಯಾಸೀತ್ ಕನ್ಯಾ ಸಾಜನಯತ್ಸುತಾನ್ ।। ೩೭.

ಮೇಧಾತಿಥಿ ಎಂಬ ದೈವಿಕ ಋಷಿಯು ಅವನ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು. ಕಂಠನಿಂದ ಕಂಠಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗ ಇದ್ದಳು, ಅವಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ತ್ರಸುಃ ಸುದಯಿತಂಪುತ್ರಂ ಮಲಿನಂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಮ್। ಉಪದಾತಂ ತತೋ ಲೇಭೇ ಚತುರಸ್ತ್ವಿತಿ ಸಾತ್ಮಜಾನ್ ।। ೩೭.

ತ್ರಸು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಮಲಿನ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ಪಡೆದನು. ನಂತರ ಉಪದಾತ ಎಂಬವನೂ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಈ ರೀತಿ ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು.

ಸುಷ್ಮನ್ತಮಥ ದುಷ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರವೀರಮನಘನ್ತಥಾ। ಚಕ್ರವರ್ತ್ತೀ ತತೋ ಜಜ್ಞೇ ದೌಷ್ಯನ್ತಿರ್ನೃಪಸತ್ತಮಃ ।। ೩೭.

ಸುಷ್ಮಂತ, ದುಷ್ಯಂತ, ಪ್ರವೀರ ಮತ್ತು ಅನಘ ಎಂಬವರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ನಂತರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ, ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದೌಷ್ಯಂತಿ ಜನಿಸಿದನು.

ಶಕುನ್ತಲಾಯಾಂ ಭರತೋ ಯಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ತು ಭಾರತಮ್। ದುಷ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರತಿ ರಾಜಾನಂ ವಾಗುವಾಚಾಶರೀರಿಣೀ ।। ೩೭.

ಶಕುಂತಳೆಯಲ್ಲಿ ಭರತನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ದೇಶ ಭಾರತವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದುಷ್ಯಂತನಿಗೆ, ಆ ರಾಜನಿಗೆ, ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಮಾತಾಡಿತು.

ಮಾತಾ ಭಸ್ತ್ರಾ ಪಿತುಃ ಪುತ್ರೋ ಯೇನ ಜಾತಃ ಸ ಏವ ಸಃ। ಭರಸ್ವ ಪುತ್ರಂ ದುಷ್ಯನ್ತಂ ಸತ್ಯಮಾಹ ಶಕುನ್ತಲಾ ।। ೩೭.

ತಾಯಿ ಬ್ಲೋವರ್‌ ಹೋಳೆಯಂತೆ, ತಂದೆ ಮಗನಂತೆ; ಯಾರಿಂದ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದನೋ, ಅವನೇ ಅವನು. 'ದುಷ್ಯಂತ, ನಿನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು' ಎಂದು ಶಕುಂತಳೆ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಿದಳು.

ರೇತೋಧಾಃ ಪುತ್ರಂ ನಯತಿ ನರದೇವ ಯಮಕ್ಷಯಾತ್। ತ್ವಞ್ಚಾಸ್ಯ ಧಾತಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಮಾವಮಂಸ್ಥಾಃ ಶಕುನ್ತಲಾಮ್ ।। ೩೭.

ಯಾರು ಬೀಜವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮಗನನ್ನು ಯಮಲೋಕದಿಂದ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ, ರಾಜನೇ. ನೀನು ಆ ಗರ್ಭದ ಪೋಷಕನು, ಶಕುಂತಳೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಡ.

ಭರತಸ್ತ್ರಿಸೃಷು ಸ್ತ್ರೀಷು ನವ ಪುತ್ರಾನಜೀಜನತ್। ನಾಭ್ಯನನ್ದಚ್ಚ ತಾನ್ ರಾಜಾ ನಾನುರೂಪಾನ್ಮಮೇತ್ಯುತ ।। ೩೭.

ಭರತನು ಮೂರು ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆದರೆ ರಾಜನು, 'ಇವರು ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲ' ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.

ತತಸ್ತಾ ಮಾತರಃ ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಪುತ್ರಾನ್ನಿನ್ಯುರ್ಯಮಕ್ಷಯಮ್। ತತಸ್ತಸ್ಯ ನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಿತತಂ ಪುತ್ರಜನ್ಮ ತತ್ ।। ೩೭.

ಆಮೇಲೆ ಆ ತಾಯಂದಿರು ಕೋಪಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಜನನ ವಿಸ్తರಿತವಾಗಿತ್ತು.

ತತೋ ಮರುದ್ಭಿರಾನೀಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ಸ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ। ಸಙ್ಕ್ರಾಮಿತೋ ಭರದ್ವಾಜೋ ಮರುದ್ಭಿಃ ಕ್ರತುಭಿರ್ವಿಭುಃ ।। ೩೭.

ನಂತರ ಮರುತ್ಗಣರು ತಂದ ಮಗನನ್ನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಮರುತ್ಗಳಿಂದ ಭರದ್ವಾಜನು ಯಜ್ಞಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ತತ್ರೈವೋದಾರಹನ್ತೀದಂ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಜನ್ಮಸಙ್ಕ್ರಮಣಞ್ಚೈವ ಮರುದ್ಭಿರ್ಭರತಾಯ ವೈ ।। ೩೭.

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭರದ್ವಾಜನ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮರುತ್ಗಳಿಂದ ಭರತನಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದುದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪತ್ನ್ಯಾಮಾಸನ್ನಗರ್ಭಾಯಾಮಶಿಜಃ ಸಂಸ್ಥಿತಃ ಕಿಲಃ। ಭ್ರಾತುರ್ಭಾರ್ಯಾಂ ಸ ದೃಷ್ಟ್ವಾಥ ಬೃಹಸ್ಪತಿರುವಾಚ ಹ। ಅಲಂಕೃತ್ಯ ತನುಂ ಸ್ವಾನ್ತು ಮೈಥುನಂ ದೇಹಿ ಮೇ ಶುಭೇ ।। ೩೭.

ಅವನ ಪತ್ನಿಗೆ ಗರ್ಭವು ಸಮೀಪವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆ ಋಷಿಯು ಅಲ್ಲಿದ್ದನು. ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದನು: 'ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸು, ಸುಂದರಿಯೇ, ನನಗೆ ಸಂಭೋಗವನ್ನು ಅನುಮತಿಸು.'

ಏವಮುಕ್ತಾಽಬ್ರವೀದೇನ ಮನ್ತರ್ವತ್ನೀ ಹ್ಯಹಂ ವಿಭೋ। ಗರ್ಭಃ ಪರಿಣತಶ್ಚಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವ್ಯಾಹರತೇ ಗಿರಾ ।। ೩೭.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಆಕೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: 'ಪ್ರಭುವೇ, ನಾನು ಈಗ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಗರ್ಭವು ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿದೆ, ಅದು ವಾಕ್ಷಕ್ತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದೆ.'

ಅಮೋಘರೇತಾಸ್ತ್ವಞ್ಚಾಪಿ ಧರ್ಮಶ್ಚೈವ ವಿಗರ್ಹಿತಃ। ಏವಮುಕ್ತೋಽಬ್ರವೀದೇನಾಂ ಸ್ಮಯಮಾನೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ।। ೩೭.

'ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು, ಆದರೆ ಈ ಕಾರ್ಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಆಕೆ ಹೇಳಿದಳು. ಹಾಗೆಂದಾಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ನಗುತ್ತಾ ಅವಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ವಿನಯೋ ನೋಪದೇಷ್ಟವ್ಯಸ್ತ್ವಯಾ ಮಮ ಕಥಞ್ಚನ। ಹರ್ಷಮಾಣಃ ಪ್ರಸಹ್ಯೈನಾಂ ಮೈಥುನಾಯೋಪಚಕ್ರಮೇ ।। ೩೭.

ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿನಯನಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಬಾರದು; ಅವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದನು.

ತತೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ಗರ್ಭೋ ಹರ್ಷಮಾಣಮುವಾಚ ಹ। ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟೋ ಹ್ಯಹಂ ಪೂರ್ವಮಿಹ ತಾತ ಬೃಹಸ್ಪತೇ ।। ೩೭.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು: 'ತಂದೆ ಬೃಹಸ್ಪತೇ, ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದೆ.'

ಅಮೋಘರೇತಾಶ್ಚ ಭವಾನ್ನಾವಕಾಶೋಽಸ್ತಿ ಚ ದ್ವಯೋಃ। ಏವಮುಕ್ತಃ ಸ ಗರ್ಭೇಣ ಕುಪಿತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।। ೩೭.

'ನಿಮ್ಮ ವೀರ್ಯವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಜಾಗವಿಲ್ಲ,' ಎಂದು ಗರ್ಭಸ್ಥನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಕೋಪದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ಯಸ್ಮಾನ್ಮಾಮೀದೃಶೇ ಕಾಲೇ ಸರ್ವಭೂತೇಪ್ಸಿತೇ ಸತಿ। ಪ್ರತಿಷೇಧಸಿತತ್ತಸ್ಮಾತ್ ತಮೋ ದೀರ್ಘಂ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಸಿ ।। ೩೭.

'ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಆಶಿಸುವ ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಯಿದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,' ಎಂದು ಅವನು ಶಪಿಸಿದನು.

ಪಾದಾಭ್ಯಾನ್ತೇನ ತಚ್ಛನ್ನಂ ಮಾತುರ್ದ್ವಾರಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ। ತದ್ರೇತಸ್ತು ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ನಿವಾರ್ಯಃ ಶಿಶುಕೋಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ತಾಯಿಯ ಕಾಲುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಾರವನ್ನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ವೀರ್ಯವು ಮುಚ್ಚಿತು; ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಮಗುವು ಇಬ್ಬರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಸದ್ಯೋ ಜಾತಂ ಕುಮಾರನ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಥ ಮಮತಾಽಬ್ರವೀತ್। ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಗೃಹಂ ಸ್ವಂ ವೈ ಭರದ್ವಾಜಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇ ।। ೩೭.

ಅಮೃತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಿ ಮಮತಾ ಹೇಳಿದಳು: 'ನಾನು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಬೃಹಸ್ಪತೇ; ಈವನು ಭರದ್ವಾಜ.'

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಗತಾಯಾಂ ಸ ಪುತ್ರನ್ತ್ಯಜತಿ ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್। ಭರಸ್ವ ಬಾಢಮಿತ್ಯುಕ್ತೋ ಭರದ್ವಾಜಸ್ತತೋಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವಳು ಹೋದ ನಂತರ, ಮಗುವನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಬಿಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು; 'ಇವನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೋ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವನು ಭರದ್ವಾಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.

ಮಾತಾಪಿತೃಭ್ಯಾಂ ಸಂತ್ಯಕ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಥ ಮರುತಃ ಶಿಶುಮ್। ಗೃಹೀತ್ವೈನಂ ಭರದ್ವಾಜಂ ಜಗ್ಮುಸ್ತೇ ಕೃಪಯಾ ತತಃ ।। ೩೭.

ತಾಯಿ ತಂದೆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮರುತ್ಗಳು ದಯೆಯಿಂದ ಭರದ್ವಾಜನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು.

ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ತು ಭರತೋ ಮರುದ್ಭಿಃ ಕ್ರತುಭಿಃ ಕ್ರಮಾತ್। ಕಾಮ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕೈರ್ಯಜ್ಞೈರ್ಯಜತೇ ಪುತ್ರಲಿಪ್ಸಯಾ ।। ೩೭.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರತನು ಮರುತ್ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇಚ್ಛಿತ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಹವಣಿಸಿದನು.

ಯದಾ ಸ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಪುತ್ರಾನ್ನಾಸಾದಯತ್ ಪ್ರಭುಃ । ಯಜ್ಞಂ ತತೋ ಮರುತ್ಸೋಮಂ ಪುತ್ರಾರ್ಥೇ ಪುನರಾಹರತ್ ।। ೩೭.

ಆ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಮಗುವು ದೊರಕದಾಗ, ಅವನು ಪುನಃ ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಮರುತ್ಸೋಮ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ತೇನ ತೇ ಮರುತಸ್ತಸ್ಯ ಮರುತ್ಸೋಮೇನ ತೋಷಿತಾಃ। ಭರದ್ವಾಜಂ ತತಃ ಪುತ್ರಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಮನೀಷಿಣಮ್ ।। ೩೭.

ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಮರುತ್ಗಳು ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು; ನಂತರ ಅವರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಜ್ಞಾನಿ ಮಗ ಭರದ್ವಾಜನನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ನೀಡಿದರು.

ಭರತಸ್ತು ಭರದ್ವಾಜಂ ಪುತ್ರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತದಾಬ್ರವೀತ್। ಪ್ರಜಾಯಾಂ ಸಂಹೃತಾಯಾಂ ವೈ ಕೃತಾರ್ಥೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ವಿಭೋ ।। ೩೭.

ಆಗ ಭರತನು ಭರದ್ವಾಜನನ್ನು ಮಗನಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ, 'ನನ್ನ ವಂಶ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.