ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸೂನುರ್ಧರ್ಮರಥಸ್ಯಾಪಿ ರಾಜಾ ಚಿತ್ರರಥೋಽಭವತ್। ಅಥ ಚಿತ್ರರಥಸ್ಯಾಪಿ ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಅಭವತ್। ಲೋಮಪಾದ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ಯಸ್ಯ ಶಾನ್ತಾ ಸುತಾಽಭವತ್ ।। ೩೭.

ಆ ಧರ್ಮರಥನ ಮಗನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಥ ಎಂಬ ರಾಜನು ಆಗಿದ್ದನು. ಚಿತ್ರರಥನ ಮಗನಾಗಿ ದಶರಥ ಎಂಬ ರಾಜನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನು ಲೋಮಪಾದನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನಿಗೆ ಶಾಂತಾ ಎಂಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಳು.

*(ಪಾಠಭೇದಃ) (ಮಂತ್ರೈರ್ವಾಹನಮುತ್ತಮಮ್) ಹರ್ಯ್ಯಙ್ಗಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ರಾಜಾ ಭದ್ರರಥಃ ಕಿಲ। ಅಥ ಭದ್ರರಥಸ್ಯಾಸೀದ್ಬೃಹತ್ಕರ್ಮಾ ಪ್ರಜೇಶ್ವರಃ ।। ೩೭.

ಹರ್ಯಂಗನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವನು ಭದ್ರರಥನಾಗಿದ್ದನು. ನಂತರ ಭದ್ರರಥನ ಮಗನು ಬೃಹತ್ಕರ್ಮ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು, ಅವನು ಪ್ರಜೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ಬೃಹದ್ರಥಃ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ಬೃಹನ್ಮನಾಃ। ಬೃಹನ್ಮನಾಸ್ತು ರಾಜೇನ್ದ್ರಂ ಜನಯಾಮಾಸ ವೈ ಸುತಮ್ ।। ೩೭.

ಅವನ ಮಗನು ಬೃಹದ್ರಥನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಬೃಹದ್ರಥನಿಂದ ಬೃಹನ್ಮನ ಎಂಬವನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಬೃಹನ್ಮನನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಜನಿಸಿದನು.

ನಾಮ್ನಾ ಜಯದ್ರಥಂ ನಾಮ ತಸ್ಮಾದೄಢರಥೋ ನೃಪಃ। ಆಸೀದೄಢರಥಸ್ಯಾಪಿ ವಿಶ್ವಜಿಜ್ಜನಮೇಜಯಃ ।। ೩೭.

ಅವನಿಗೆ ಜಯದ್ರಥ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಗನು ಜನಿಸಿದನು. ಆ ಜಯದ್ರಥನಿಂದ ಋಢರಥ ಎಂಬ ರಾಜನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಋಢರಥನಿಂದ ವಿಶ್ವಜಿತ್ ಜನಮೇಜಯ ಎಂಬವನು ಜನಿಸಿದನು.

ದಾಯಾದಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಙ್ಗೇಭ್ಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್ ಕರ್ಣೋಽಭವನ್ನೃಪಃ। ಕರ್ಣಸ್ಯ ಶೂರಸೇನಸ್ತು ದ್ವಿಜ ಸ್ತಸ್ಯಾತ್ಮಜಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೭.

ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಅಂಗ ದೇಶದವನು, ಅವನಿಂದ ಕರ್ಣನು ರಾಜನಾದನು. ಕರ್ಣನ ಮಗನು ಶೂರಸೇನ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದನು, ಅವನು ದ್ವಿಜನಾಗಿದ್ದನು.

ಸೂತಾತ್ಮಜಃ ಕಥಂ ಕರ್ಣಃ ಕಥಂ ಚಾಙ್ಗಸ್ಯ ವಂಶಜಃ। ಏತದಿಚ್ಛಾಮಹೇ ಶ್ರೋತುಮತ್ಯರ್ಥಂ ಕುಶಲೋ ಹ್ಯಸಿ ।। ೩೭.

ಸೂತಪುತ್ರನಾದ ಕರ್ಣನು ಹೇಗೆ ಅಂಗವಂಶದವನು ಆಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದೀಯೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.

ಬೃಹದ್ಭಾನೋಃ ಸುತೋ ಜಜ್ಞೇ ನಾಮ್ನಾ ರಾಜಾ ಬೃಹನ್ಮನಾಃ। ತಸ್ಯ ಪತ್ನೀದ್ವಯಂ ಚಾಸೀಚ್ಚೈದ್ಯಸ್ಯೋಭೇ ಚ ತೇ ಸುತೇ ।। ೩೭.

ಬೃಹದ್ಭಾನು ಎಂಬವನ ಮಗನು ಬೃಹನ್ಮನ ಎಂಬ ರಾಜನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಚೈದ್ಯನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರು ಪತ್ನಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ತಲಾ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಮಗನು ಜನಿಸಿದರು.

ಯಶೋದೇವೀ ಚ ಸತ್ಯಾ ಚ ತಾಭ್ಯಾಂ ವಂಶಸ್ತು ಭಿದ್ಯತೇ। ಜಯದ್ರಥಸ್ತು ರಾಜೇನ್ದ್ರೋ ಯಶೋದೇವ್ಯಾಂ ವ್ಯಜಾಯತ ।। ೩೭.

ಯಶೋದೇವಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಾ—ಈ ಇಬ್ಬರಿಂದ ವಂಶವು ವಿಭಜಿತವಾಯಿತು. ಯಶೋದೇವಿಯಿಂದ ಜಯದ್ರಥ ಎಂಬ ರಾಜನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಾನ್ತರಃ ಸತ್ಯಾವಿಜಯೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ। ವಿಜಯಸ್ಯ ಧೃತಿಃ ಪುತ್ರ ಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಧೃತವ್ರತಃ ।। ೩೭.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾದೇವಿಯ ಮಗನು ವಿಜಯ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ವಿಜಯನ ಮಗನು ಧೃತಿ, ಅವನ ಮಗನು ಧೃತವ್ರತ.

ಧೃತವ್ರತಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ಸತ್ಯಕರ್ಮಾ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಸತ್ಯಕರ್ಮಸುತಶ್ಚಾಪಿ ಸೂತಸ್ತ್ವಧಿರಥಸ್ತು ವೈ ।। ೩೭.

ಧೃತವ್ರತನ ಮಗನು ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಸತ್ಯಕರ್ಮ. ಸತ್ಯಕರ್ಮನ ಮಗನು ಸೂತನು, ಅವನು ಅಧಿರಥ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.

ಸ ಕರ್ಣಂ ಪರಿಜಗ್ರಾಹ ತೇನ ಕರ್ಣಸ್ತು ಸೂತಜಃ। ಏತದ್ವಃ ಕಥಿತಂ ಸರ್ವಂ ಕರ್ಣೇ ಯದ್ವೈ ಪ್ರಚೋದಿತಮ್ ।। ೩೭.

ಅವನು ಕರ್ಣನನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದನು; ಹೀಗಾಗಿ ಕರ್ಣನು ಸೂತಪುತ್ರನಾದನು. ಕರ್ಣನ ಕುರಿತು ನೀವು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏತೇಽಙ್ಗವಂಶಜಾಃ ಸರ್ವೇ ರಾಜಾನಃ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾ ಮಯಾ। ವಿಸ್ತರೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚ ಪೂರೋಸ್ತು ಶ್ರೃಣುತ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೩೭.

ಈ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಅಂಗವಂಶದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು. ಈಗ ಪೂರುವಂಶದ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ಪೂರೋಃ ಪುತ್ರೋ ಮಹಾಬಾಹೂ ರಾಜಾಸೀಜ್ಜನಮೇಜಯಃ। ಅವಿದ್ಧಸ್ತು ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ಯಃ ಪ್ರಾಚೀಮಜಯದ್ದಿಶಮ್ ।। ೩೭.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಪೂರುವಿನ ಮಗನು ಮಹಾಬಾಹು ಜನಮೇಜಯ ಎಂಬ ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಮಗನು ಅವಿದ್ಧ, ಅವನು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.

ಅವಿದ್ಧತಃ ಪ್ರವೀರಸ್ತು ಮನಸ್ಯುರಭವತ್ಸುತಃ। ರಾಜಾಥೋ ಜಯದೋ ನಾಮ ಮನಸ್ಯೋರಭವತ್ಸುತಃ ।। ೩೭.

ಅವಿದ್ಧನಿಂದ ಪ್ರವೀರ ಎಂಬವನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಪ್ರವೀರನ ಮಗನು ಮನಸ್ಯು. ಮನಸ್ಯುವಿನ ಮಗನು ಜಯದ ಎಂಬ ರಾಜನು.

ದಾಯಾದಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಪ್ಯಾಸೀದ್ಧುನ್ಧುರ್ನಾಮ ಮಹೀಪತಿಃ। ಧುನ್ಧೋರ್ಬಹು ಗವೀ ಪುತ್ರಃ ಸಞ್ಜಾತಿಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ ।। ೩೭.

ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಧುಂಧು ಎಂಬ ಮಹಾರಾಜನು. ಧುಂಧುವಿನ ಮಗನು ಬಹುಗವಿ, ಅವನ ಮಗನು ಸಂಜಾತಿ.

ಸಞ್ಜಾತೇರಥ ರೌದ್ರಾಶ್ವಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಾನ್ನಿಬೋಧತ। ರೌದ್ರಾಶ್ವಸ್ಯ ಘೃತಾಚ್ಯಾಂ ವೈ ದಶಾಪ್ಸರಸಿ ಸೂನವಃ ।। ೩೭.

ಸಂಜಾತಿಯ ಮಗನು ರೌದ್ರಾಶ್ವ. ಈಗ ಆ ರೌದ್ರಾಶ್ವನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ರೌದ್ರಾಶ್ವನಿಗೆ ಘೃತಾಚಿ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರೆಯಿಂದ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

ರಜೇಯುಶ್ಚ ಕೃತೇ ಯುಶ್ಚ ವಕ್ಷೇಯುಃ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲೇಯು ಚ। ಘೃತೇಯುಶ್ಚ ಜಲೇಯುಶ್ಚ ಸ್ಥಲೇಯುಶ್ಚೈವ ಸಪ್ತಮಃ ।। ೩೭.

ರಾಜೇಯು, ಕೃತೇಯು, ವಕ್ಷೇಯು, ಸ್ಥಂಡಿಲೇಯು, ಘೃತೇಯು, ಜಲೇಯು, ಸ್ಥಲೇಯು—ಇವರು ಏಳು ಮಂದಿ.

ಧರ್ಮೇಯುಃ ಸನ್ನತೇಯುಶ್ಚ ವನೇಯುರ್ದ್ದಶಮಸ್ತು ಸಃ। ರುದ್ರಾ ಶೂದ್ರಾ ಚ ಮದ್ರಾ ಚ ಶುಭಾ ಜಾಮಲಜಾ ತಥಾ ।। ೩೭.

ಧರ್ಮೇಯು, ಸನ್ನತೇಯು, ವನೇಯು—ಇವರು ಉಳಿದ ಮೂವರು, ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು ಮಂದಿ. ರುದ್ರ, ಶೂದ್ರ, ಮದ್ರ, ಶುಭಾ ಮತ್ತು ಜಾಮಲಜಾ ಕೂಡ ಇದ್ದರು.

ತಲಾ ಖಲಾ ಚ ಸಪ್ತೈತಾ ಯಾ ಚ ಗೋಪಜಲಾ ಸ್ಮೃತಾ। ತಥಾ ತಾಮ್ರರಸಾ ಚೈವ ರತ್ನಕೂಟೀ ಚ ತಾದೃಶೀ ।। ೩೭.

ತಲಾ, ಖಲಾ ಮತ್ತು ಈ ಏಳು ಸ್ಥಳಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಗೋಪಜಲಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು, ಹಾಗೆಯೇ ತಾಮ್ರರಸಾ ಮತ್ತು ರತ್ನಕೂಟಿ ಎಂಬಂತಹವುಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಆತ್ರೇಯೋ ವಂಶತಸ್ತಾಸಾಂ ಭರ್ತ್ತಾ ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಭಾಕರಃ। ಅನಾದೃಷ್ಟಸ್ತು ರಾಜರ್ಷೀ ರಿವೇಯುಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ ।। ೩೭.

ಆತ್ರೇಯನು ಅವರ ವಂಶದಿಂದ ಬಂದವನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ಪ್ರಭಾಕರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಡೆಯನು. ಅನಾದೃಷ್ಟನು ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದನು, ಅವನ ಮಗನಾಗಿ ರಿವೇಯು ಜನಿಸಿದ್ದನು.

ರಿವೇಯೋರ್ಜ್ವಲನಾ ನಾಮ ಭಾರ್ಯಾ ವೈ ತಕ್ಷಕಾತ್ಮಜಾ। ಯಸ್ಯಾಂ ದೇವ್ಯಾಂ ಸ ರಾಜರ್ಷೀ ರನ್ತಿಂ ನಾಮ ತ್ವಜೀಜನತ್ ।। ೩೭.

ರಿವೇಯುವಿನ ಪತ್ನಿ ಜ್ವಲನಾ ಎಂಬಳಾಗಿದ್ದಳು, ಅವಳು ತಕ್ಷಕನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಆ ಮಹಿಳೆಯಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯು ರಂತಿ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು.

ರನ್ತಿರ್ನಾರಃ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಂ ಪುತ್ರಾನಜನಯಚ್ಛುಭಾನ್। ತ್ರಸುಂ ತಥಾ ಪ್ರತಿರಥಂ ಧ್ರುವಞ್ಚೈವಾತಿಧಾರ್ಮಿಕಮ್ ।। ೩೭.

ರಂತಿಯು ನಾರ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ತ್ರಸು, ಪ್ರತಿರಥ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಧ್ರುವ ಎಂಬ ಸದ್ಗುಣಿಗಳಾದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಗೌರೀ ಕನ್ಯಾ ಚ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಮಾನ್ಧಾತುರ್ಜನನೀ ಶುಭಾ। ಧುರ್ಯಃ ಪ್ರತಿರಥಸ್ಯಾಪಿ ಕಣ್ಠಸ್ತಸ್ಯಾಭವತ್ ಸುತಃ ।। ೩೭.

ಗೌರಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕನ್ಯೆ, ಮಾಂಧಾತೃನ ಶುಭವಾದ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಪ್ರತಿರಥನ ಮಗ ಧುರ್ಯನು, ಅವನಿಗೆ ಕಂಠ ಎಂಬ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.

ಮೇಧಾತಿಥಿಃ ಸುರಸ್ತಸ್ಯ ಯಸ್ಮಾತ್ ಕಾಣ್ಠಾಯನಾ ದ್ವಿಜಾಃ। ಇತಿನಾನುಯಮಸ್ಯಾಸೀತ್ ಕನ್ಯಾ ಸಾಜನಯತ್ಸುತಾನ್ ।। ೩೭.

ಮೇಧಾತಿಥಿ ಎಂಬ ದೈವಿಕ ಋಷಿಯು ಅವನ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು. ಕಂಠನಿಂದ ಕಂಠಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗ ಇದ್ದಳು, ಅವಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ತ್ರಸುಃ ಸುದಯಿತಂಪುತ್ರಂ ಮಲಿನಂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಮ್। ಉಪದಾತಂ ತತೋ ಲೇಭೇ ಚತುರಸ್ತ್ವಿತಿ ಸಾತ್ಮಜಾನ್ ।। ೩೭.

ತ್ರಸು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಮಲಿನ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ಪಡೆದನು. ನಂತರ ಉಪದಾತ ಎಂಬವನೂ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಈ ರೀತಿ ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು.

ಸುಷ್ಮನ್ತಮಥ ದುಷ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರವೀರಮನಘನ್ತಥಾ। ಚಕ್ರವರ್ತ್ತೀ ತತೋ ಜಜ್ಞೇ ದೌಷ್ಯನ್ತಿರ್ನೃಪಸತ್ತಮಃ ।। ೩೭.

ಸುಷ್ಮಂತ, ದುಷ್ಯಂತ, ಪ್ರವೀರ ಮತ್ತು ಅನಘ ಎಂಬವರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ನಂತರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ, ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದೌಷ್ಯಂತಿ ಜನಿಸಿದನು.

ಶಕುನ್ತಲಾಯಾಂ ಭರತೋ ಯಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ತು ಭಾರತಮ್। ದುಷ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರತಿ ರಾಜಾನಂ ವಾಗುವಾಚಾಶರೀರಿಣೀ ।। ೩೭.

ಶಕುಂತಳೆಯಲ್ಲಿ ಭರತನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ದೇಶ ಭಾರತವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದುಷ್ಯಂತನಿಗೆ, ಆ ರಾಜನಿಗೆ, ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಮಾತಾಡಿತು.

ಮಾತಾ ಭಸ್ತ್ರಾ ಪಿತುಃ ಪುತ್ರೋ ಯೇನ ಜಾತಃ ಸ ಏವ ಸಃ। ಭರಸ್ವ ಪುತ್ರಂ ದುಷ್ಯನ್ತಂ ಸತ್ಯಮಾಹ ಶಕುನ್ತಲಾ ।। ೩೭.

ತಾಯಿ ಬ್ಲೋವರ್‌ ಹೋಳೆಯಂತೆ, ತಂದೆ ಮಗನಂತೆ; ಯಾರಿಂದ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದನೋ, ಅವನೇ ಅವನು. 'ದುಷ್ಯಂತ, ನಿನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು' ಎಂದು ಶಕುಂತಳೆ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಿದಳು.