ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಋಷ್ಯನ್ತರೇಷು ವೈ ಬಾಹ್ಯಾ ಬಹವೋ ಭಾರ್ಗವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ವತ್ಸೋ ವಿಶ್ವೋಽಶ್ವಿಷೇಣಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡಃ ಪಥ್ಯಃ ಸಶೌನಕಃ। ಗೋತ್ರೇಣ ಸಪ್ತಮಾ ಹ್ಯೇತೇ ಪಕ್ಷಾ ಜ್ಞೇಯಾಸ್ತು ಭಾರ್ಗವಾಃ ।। ೪.

ಇತರೆ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾರ್ಗವರು ಬಾಹ್ಯ ಶಾಖೆಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವತ್ಸ, ವಿಶ್ವ, ಅಶ್ವಿಷೇಣ, ಪಾಂಡ, ಪಥ್ಯ, ಶೌನಕ — ಇವರನ್ನು ಭಾರ್ಗವ ವಂಶದ ಏಳು ಶಾಖೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಶ್ರೃಣುತಾಙ್ಗಿರಸೋ ವಂಶಮಗ್ನೇಃ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಯಸ್ಯಾನ್ವವಾಯೇ ಸಮ್ಭೂತಾ ಭಾರದ್ವಾಜಾಃ ಸಗೌತಮಾಃ। ದೇವಾಶ್ಚಾಙ್ಗಿರಸೋ ಮುಖ್ಯಾಸ್ತ್ವಿಷುಮನ್ತೋ ಮಹೌಜಸಃ ।। ೪.

ಈಗ ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಧೀಮಂತನ ಅಂಗಿರಸ ವಂಶವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಅವನ ವಂಶದಿಂದ ಭಾರದ್ವಾಜರು, ಗೌತಮರು, ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಿರಸ ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನರೂ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಸುರೂಪಾ ಚೈವ ಮಾರೀಚೀ ಕಾರ್ದ್ದಮೀ ಚ ತಥಾ ಸ್ವರಾಟ್। ಪಥ್ಯಾ ಚ ಮಾನವೀ ಕನ್ಯಾ ತಿಸ್ರೋ ಭಾರ್ಯಾಸ್ತ್ವಥರ್ವಣಃ। ಇತ್ಯೇತಾಙ್ಗಿರಸಃ ಪತ್ನ್ಯಸ್ತಾಸು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸನ್ತತಿಮ್ ।। ೪.

ಸರೂಪಾ ಎಂಬ ಮರೀಚಿಯ ಪುತ್ರಿ, ಕಾರ್ದಮಿ, ಸ್ವರಾಟ್ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಪಥ್ಯಾ — ಈ ಮೂವರು ಅಥರ್ವಣನ ಪತ್ನಿಯರು. ಇವರೇ ಅಂಗಿರಸ ಪತ್ನಿಯರು; ಇವರ ಸಂತಾನವನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಅಥರ್ವಣಸ್ತು ದಾಯಾದಾಸ್ತಾಸು ಜಾತಾಃ ಕುಲೋದ್ವಹಾಃ। ಉತ್ಪನ್ನಾ ಮಹತಾ ಚೈವ ತಪಸಾ ಭಾವಿತಾತ್ಮನಾಮ್ ।। ೪.

ಅಥರ್ವಣನಿಗೆ ಈ ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಕುಲವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮರು, ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂತಾನರು ಜನಿಸಿದರು.

ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಸುರೂಪಾಯಾಂ ಗೌತಮಃ ಸುಷುವೇ ಸ್ವರಾಟ್। ಅವನ್ಧ್ಯಂ ವಾಮದೇವಞ್ಚ ಉತಥ್ಯಮುಶಿಜನ್ತಥಾ ।। ೪.

ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಸರೂಪೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಗೌತಮನು ಸ್ವರಾಟ್‌ನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು. ವಾಮದೇವ, ಉತಥ್ಯ ಮತ್ತು ಉಶಿಜ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು ಕೂಡಾ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಧಿಷ್ಣುಃ ಪುತ್ರಸ್ತು ಪಥ್ಯಾಯಾಂ ಸಂವರ್ತಶ್ಚೈವ ಮಾನಸಃ। ವಿಚಿತ್ತಶ್ಚ ತಥಾಯಸ್ಯಃ ಶರದ್ವಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯುತಥ್ಯಜಃ ।। ೪.

ಧಿಷ್ಣು ಪಥ್ಯೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಮಾನಸನಿಂದ ಸಂವರ್ತನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನಿಗೆ ವಿಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಆಯಸ್ಯ ಎಂಬವರು, ಉತಥ್ಯನ ಮಗನಾಗಿ ಶರದ್ವಾನ್ ಕೂಡ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಅಶಿಜೋ ದೀರ್ಘತಮಾ ಬೃಹದುತ್ಥೋ ವಾಮದೇವಜಃ। ಧಿಷ್ಣುಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸುಧನ್ವಾನ ಋಷಭಶ್ಚ ಸುಧನ್ವನಃ।।೪.೧೦೨ ರಥಕಾರಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ದೇವಾ ಋಷಯೋ ಯೇ ಪರಿಶ್ರುತಾಃ। ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಭರದ್ವಾಜೋ ವಿಶ್ರುತಃ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ ।। ೪.

ಅಶಿಜ, ದೀರ್ಘತಮ, ಬೃಹದುತ್ತ ಎಂಬವರು ವಾಮದೇವನ ಪುತ್ರರು. ಧಿಷ್ಣುವಿನ ಪುತ್ರರು ಸುಧನ್ವ ಮತ್ತು ಋಷಭ; ಸುಧನ್ವನ ಮಗನೂ ಋಷಭ. ರಥಕಾರರು ದೇವರುಗಳೆಂದು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಋಷಿಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಭಾರದ್ವಾಜನು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧನೂ ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯವನು.

ಅಙ್ಗಿರಸಸ್ತು ಸಂವರ್ತ್ತೋ ದೇವಾನಙ್ಗಿರಸಃ ಶ್ರೃಣು। ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಯವೀಯಾಂಸೋ ದೇವಾ ಹ್ಯಙ್ಗಿರಸಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪.

ಈಗ ಅಂಗಿರಸನಾದ ಸಂವರ್ಥನ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೊಳಗಿನ ಅಂಗಿರಸರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ದೇವತೆಗಳೊಳಗಿನ ಅಂಗಿರಸರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಔರಸಾಙ್ಗಿರಸಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸುರೂಪಾಯಾಂ ವಿಜಜ್ಞಿರೇ। ಔದಾರ್ಯಾಯುರ್ದನುರ್ದಕ್ಷೋ ದರ್ಭಃ ಪ್ರಾಣಸ್ತಥೈವ ಚ। ಹವಿಷ್ಮಾಂಶ್ಚ ಹವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ಕ್ರತುಃ ಸತ್ಯಶ್ಚ ತೇ ದಶ ।। ೪.

ಅಂಗಿರಸನಿಗೆ ಸುರೂಪೆಯರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರರನ್ನು ಔರಸ ಅಂಗಿರಸರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು: ಔದಾರ್ಯ, ಆಯು, ಧನುರ್, ದಕ್ಷ, ದರ್ಭ, ಪ್ರಾಣ, ಹವಿಷ್ಮಾನ್, ಹವಿಷ್ಣು, ಕ್ರತು ಮತ್ತು ಸತ್ಯ — ಈ ಹತ್ತು ಮಂದಿ.

ಅಯಸ್ಯಸ್ತು ಉತಥ್ಯಶ್ಚ ವಾಮದೇವಸ್ತಥೋಶಿಜಃ। ಭಾರದ್ವಾಜಾಃ ಶಾಂಕೃತಿಕಾ ಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಣ್ವರಥೀತರಾಃ ।। ೪.

ಅಯಸ್ಯನಿಂದ ಉತಥ್ಯ, ವಾಮದೇವ ಮತ್ತು ಉಶಿಜ್ ಎಂಬವರು ಜನಿಸಿದರು. ಭಾರದ್ವಾಜರು, ಶಾಂಕೃತಿಕರು, ಗಾರ್ಗ್ಯ-ಕಾಣ್ವರು ಮತ್ತು ಅಥೀತರು ಕೂಡ ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಮುದ್ಗಲಾ ವಿಷ್ಣುವೃದ್ಧಾಶ್ಚ ಹರಿತಾ ವಾಯವಸ್ತಥಾ। ತಥಾ ಭಾಕ್ಷಾ ಭರದ್ವಾಜಾ ಆರ್ಷಭಾಃ ಕಿಮ್ಭಯಾಸ್ತಥಾ ।। ೪.

ಮುಡ್ಗಳರು, ವಿಷ್ಣುವೃದ್ಧರು, ಹರಿತರು, ವಾಯವರು, ಭಾಕ್ಷರು, ಭಾರದ್ವಾಜರು, ಆರ್ಷಭರು ಮತ್ತು ಕಿಂಭಯರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.

ಏತೇ ಹ್ಯಙ್ಗಿರಸಃ ಪಕ್ಷಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ। ಋಷ್ಯನ್ತರೇಷು ವೈ ಬಾಹ್ಯಾ ಬಹವೋಽಙ್ಗಿರಸಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪.

ಈ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಅಂಗಿರಸ ವಂಶದ ಶಾಖೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇತರ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಹೊರಗಡೆಯೂ ಅನೇಕ ಅಂಗಿರಸರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾರೀಚಂ ಪರಿವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಂಶಮುತ್ತಮಪೂರುಷಮ್। ಯಸ್ಯಾನ್ವವಾಯೇ ಸಮ್ಭೂತಂ ಜಗತ್ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಮ್ ।। ೪.

ಈಗ ನಾನು ಮರೀಚಿಯ ವಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷನು, ಅವನ ಸಂತಾನದಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಮರೀಚಿರಾಪಶ್ಚಕಮೇ ತಾಭಿಧ್ಯಾಯನ್ಪ್ರಜೇಪ್ಸಯಾ। ಪುತ್ರಃ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತಃ ಪ್ರಜಾವಾನ್ ಸುರುಚಿರ್ದಿತಿಃ। ಸಂಪೂಜ್ಯತೇ ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಂ ಮನಸಾ ಭಾವಿತಾ ಪ್ರಭುಃ ।। ೪.

ಮರೀಚಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸಿ, ನೀರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ, ದಿತಿಯಂತಿರುವ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯನೂ, ಪ್ರಸಿದ್ಧನೂ, ಗೌರವಪಾತ್ರನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಆಹೂತಾಶ್ಚ ತತಃ ಸರ್ವಾ ಆಪಃ ಸಮವಸತ್ಪ್ರಭುಃ। ತಾಸು ಪ್ರಣಿಹಿತಾತ್ಮಾನಮೇಕಃ ಸೋಽಜನಯತ್ಪ್ರಭುಃ ।। ೪.

ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ನೀರುಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಪ್ರಭುವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿದನು. ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಪುತ್ರಮಪ್ರತಿಮನ್ನಾಮ್ನಾರಿಷ್ಟನೇಮಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಪುತ್ರಂ ಮರೀಚಂ ಸೂರ್ಯಾಭಂ ವಧೌವೇಶೋ ವ್ಯಜೀಜನತ್ ।। ೪.

ಪೂಜ್ಯನಾದ ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ ಎಂಬ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಸಮಾನರಹಿತನಾಗಿ, ವಧೌವೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮರೀಚಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು.

ಪ್ರಧ್ಯಾಯನ್ ಹಿ ಸತಾಂ ವಾಚಂ ಪುತ್ರಾರ್ಥೀ ಸಲಿಲೇ ಸ್ಥಿತಃ। ಸಪ್ತವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ತತಃ ಸೋಽಪ್ರತಿಮೋಽಭವತ್ ।। ೪.

ಪುತ್ರಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಸತ್ಪುರುಷರ ಮಾತನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಏಳು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಸಮಾನರಹಿತನಾದನು.

ಕಶ್ಯಪಃ ಸವಿತುರ್ವಿದ್ವಾಂಸ್ತೇನ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಮಃ । ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶೇನ ಜಾಯತೇ ।। ೪.

ಸವಿತೃನ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿದ್ದ ಕಶ್ಯಪನು, ಈ ರೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮಾನನಾದನು. ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಭಾಗವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಕನ್ಯಾನಿಮಿತಮಿತ್ಯುಕ್ತೇ ದಕ್ಷೇಣ ಕುಪಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ । ಅಪಿಬತ್ಸ ತದಾ ಕಶ್ಯಂ ಕಶ್ಯಂ ಮದ್ಯಮಿಹೋಚ್ಯತೇ ।। ೪.

‘ಕನ್ಯೆಗಳಿಗಾಗಿ’ ಎಂದು ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಸಂತಾನಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಹಾಶ್ಚೇಕಸಾ ಹಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಕಶ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ। ಕಶ್ಯಂ ಮದ್ಯಂ ಸ್ಮೃತಂ ವಿಪ್ರೈಃ ಕಶ್ಯಪಾನಾತ್ತು ಕಶ್ಯಪಃ ।। ೪.

ಹಶ್ಚೇಕಸ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮದ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕಶ್ಯ ಎಂಬುದು ಮದ್ಯವೆಂದು ಋಷಿಗಳು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಶ್ಯಪನು ಕಶ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿದುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂತು.

ಕರೋತಿ ನಾಮ ಯದ್ವಾಚೋ ವಾಚಂ ಕ್ರೂರಮುದಾಹೃತಮ್। ದಕ್ಷಾಭಿಶಪ್ತಃ ಕುಪಿತಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ತೇನ ಸೋಽಭವತ್ ।। ೪.

ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣ, ದಕ್ಷನು ಕೋಪದಿಂದ ಶಪಿಸಿದುದರಿಂದ ಕಶ್ಯಪನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಕಶ್ಯಪೇನೋಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಾ। ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಃ ಕಶ್ಯಪಾಯ ಕನ್ಯಾಸ್ತಾಃ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ। ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನ್ಯಃ ಸರ್ವಾಸ್ತಾ ಲೋಕಮಾತರಃ ।। ೪.

ಆಮೇಲೆ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಆಕೆಯರು ಎಲ್ಲರೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ತಾಯಿಗಳಾದರು.

ಇತ್ಯೇತಮೃಷಿಸರ್ಗನ್ತು ಪುಣ್ಯಂ ಯೋ ವೇದ ವಾರುಣಮ್। ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಪುಣ್ಯವಾನ್ ಶುದ್ಧಃ ಸುಖಮಾಪ್ನೋತ್ಯನುತ್ತಮಮ್। ಧಾರಣಾತ್ ಶ್ರವಣಾಚ್ಚೈವ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ।। ೪.

ಈ ಪುಣ್ಯಮಯವಾದ ಋಷಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಆಯುಷ್ಯವಂತರು, ಪುಣ್ಯವಂತರು, ಶುದ್ಧರಾದವರು ಆಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಥಾಬ್ರುವನ್ ಪುನಃ ಸರ್ವೇ ಮುನಯೋ ರೋಮಹರ್ಷಣಮ್। ವಿನಿವೃತ್ತೇ ಪ್ರಜಾಸರ್ಗೇ ಷಷ್ಠೇ ವೈ ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ಯ ಹ । ನಿಸರ್ಗಃ ಸಮ್ಪ್ರವೃತ್ತೋಽಯಂ ಮನೋರ್ವೈವ ಸ್ವತಸ್ಯ ಹ ।। ೪.

ಆಗ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಪುನಃ ರೋಮಹರ್ಷಣನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು: ‘ಇಗೋ, ಆರನೆಯ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರ, ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಸ್ವಯಂಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾದ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.’

ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜೇತಿ ವ್ಯಾದಿಷ್ಟಃ ಸ್ವಯಂ ದಕ್ಷಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ। ಸಸರ್ಜ ದಕ್ಷೋ ಭೂತಾನಿ ಗತಿಮನ್ತಿ ಧ್ರುವಾಣಿ ಚ । ಉಪಸ್ಥಿತೇಽನ್ತರೇ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ಹ ।। ೪.

ಸ್ವಯಂಭುವನ ಆದೇಶದಿಂದ ದಕ್ಷನು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು. ದಕ್ಷನು ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸೃಷ್ಟಿ ನಡೆಯಿತು.

ತತಃ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ದಕ್ಷಸ್ತುಪ್ರಜಾಃ ಸ್ರಷ್ಟುಞ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ। ಜರಾಯುಜಾ ಅಣ್ಡಜಾಶ್ಚ ಉದ್ಭಿಜ್ಜಾಃ ಸ್ವೇದಜಾಸ್ತಥಾ ।। ೪.

ಆಮೇಲೆ ದಕ್ಷನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರು, ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರು, ತೇವದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರು ಮತ್ತು ನೆಲದಿಂದ ಮೊಳಕೆಯಾಗಿ ಹೊರಬರುವವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ದಶವರ್ಷ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಪ್ತ್ವಾ ಘೋರಂ ಮಹತ್ತಪಃ। ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಯೋಗಬಲೈರಣಿಮಾದ್ಯೈರ್ವಿಶೇಷತಃ ।। ೪.

ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದಕ್ಷನು ಭಯಾನಕವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯೋಗಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು, ಅಣಿಮಾದಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.

ಆತ್ಮಾನಂ ವ್ಯಭಜನ್ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಮನುಷ್ಯೋರಗರಾಕ್ಷಸಾನ್। ದೇವಾಸುರಸಗನ್ಧರ್ವಾನ್ ದಿವ್ಯಸಂಹನನಪ್ರಜಾನ್ । ಈಶ್ವರಾನಾತ್ಮನಸ್ತುಲ್ಯಾನ್ ರೂಪದ್ರವಿಣತೇಜಸಾ ।। ೪.

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ತನ್ನನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಮಾನವರನ್ನು, ನಾಗರನ್ನು, ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಅಸುರರನ್ನು, ಗಂಧರ್ವರನ್ನು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ರೂಪ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದರು.

ತಥೈವಾನ್ಯಾನಿ ಮುದಿತೋ ಗತಿಮನ್ತಿ ಧ್ರುವಾಣಿ ಚ। ಮಾನಸಾನ್ಯೇವ ಭೂತಾನಿ ಸಿಸೃಕ್ಷುರ್ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೪.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ色色 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ದಕ್ಷನು ಸ್ಥಿರವಾದ ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.