ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಭೃಗೋಸ್ತು ಭೃಗವೋ ದೇವಾ ಜಜ್ಞಿರೇ ದ್ವಾದಶಾತ್ಮಜಾಃ। ದೇವ್ಯಾಂ ತಾನ್ಸುಷುವೇ ಸರ್ವಾನ್ಕಾವ್ಯಶ್ಚೈವಾತ್ಮಜಾನ್ಪ್ರಭುಃ ।। ೪.

ಭೃಗುಮುನಿಯಿಂದ ಭೃಗುಗಳು ಎಂಬ ದೇವರುಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರಾಗಿಹರು. ಆ ದೇವಿಯು ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೆತ್ತಳು; ಪ್ರಭುವಾದ ಕಾವ್ಯರೂ ಕೂಡಾ ಅವನ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.

ಭುವನೋ ಭಾವನಶ್ಚೈವ ಅನ್ಯಶ್ಚಾನ್ಯಾಯತಸ್ತಥಾ। ಕ್ರತುಃಶ್ರವಾಶ್ಚ ಮೂರ್ದ್ಧಾ ಚ ವ್ಯಜಯೋ ವ್ಯಶ್ರುಷಶ್ಚ ಯಃ। ಪ್ರಸವ ಶ್ಚಾಪ್ಯಜಶ್ಚೈವ ದ್ವಾದಶೋಽಧಿಪತಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪.

ಭುವನ, ಭಾವನ ಮತ್ತು ಇತರರೂ, ಕ್ರತು, ಶ್ರವಾ, ಮೂರ್ಧಾ, ವ್ಯಶಯ, ವ್ಯಶ್ರುಷ, ಪ್ರಸವ ಮತ್ತು ಅಜ — ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಅಧಿಪತಿಗಳೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಭೃಗವೋ ದೇವಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ದ್ವಾದಶ ಯಾಜ್ಞಿಕಾಃ । ಪೌಲೋಮ್ಯಜನಯತ್ಪುತ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಂ ವಶಿನಂ ವಿಭುಮ್ ।। ೪.

ಇಂತಿ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಭೃಗುಗಳು ಯಜ್ಞದೇವತೆಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಪೌಲೋಮಿ ಎಂಬವಳು ಅತ್ಯಂತ ಪಂಡಿತನೂ, ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮನೂ ಆದ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ವ್ಯಾಧಿತಃ ಸೋಽಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಕ್ರೂರೇಣ ಕರ್ಮಣಾ। ಚ್ಯವನಾಚ್ಚ್ಯವನಾಸೋಽಥ ಚೇತನಸ್ತು ಪ್ರಚೇತಸಃ। ಪ್ರಾಚೇತಸಾಚ್ಚ್ಯವನಕ್ರೋಧಾದಧ್ವಾನಂ ಪುರುಷಾದಜಃ ।। ೪.

ಆ ಮಗನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಂಟನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರವಾದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಚ್ಯವನನೆಂದು ಜನಿಸಿದನು. ಚ್ಯವನನು ಪ್ರಚೇತಸನ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು; ಪ್ರಚೇತಸನಿಂದ, ಚ್ಯವನನ ಕೋಪದಿಂದ, ಅಜರನಾದ ಅಧ್ವಾನ ಎಂಬ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಜನಯಾಮಾಸ ಪುತ್ರೌ ದ್ವೌ ಸುಕನ್ಯಾಯಾಞ್ಚ ಭಾರ್ಗವಃ। ಆತ್ಮವಾನಂ ದಧೀಚಞ್ಚ ತಾವುಭೌ ಸಾಧುಸಂಮತೌ ।। ೪.

ಭಾರ್ಗವನು ಸುಕನ್ಯೆಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು — ಆತ್ಮವಾನ್ ಮತ್ತು ದಧೀಚ; ಇಬ್ಬರೂ ಸದ್ಗುಣಿಗಳೆಂದು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

ಸಾರಸ್ವತಃ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಂ ದಧೀಚಾಚ್ಚೋಪಪದ್ಯತೇ। ರುಚೀ ಪತ್ನೀ ಮಹಾಭಾಗಾ ಆತ್ಮವಾನಸ್ಯ ನಾಹುಷೀ ।। ೪.

ದಧೀಚ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯರಿಂದ ಸಾರಸ್ವತನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆತ್ಮವಾನನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನಾಹುಷ ವಂಶದ ಮಹಾಭಾಗೆಯಾದ ರುಚಿ ಇದ್ದಳು.

ತಸ್ಯ ಊರ್ವೋಋಷಿರ್ಜಜ್ಞೇ ಊರೂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಮಹಾಯಶಾಃ । ಔರ್ವಶ್ಚಾಸೀದೃಚೀಕಸ್ತು ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಸದೃಶಪ್ರಭಃ ।। ೪.

ಅವನಿಂದ ಊರ್ವ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಋಷಿಯು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಅವನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯನ್ನು ಚೀರಿಕೊಂಡು ಜನಿಸಿದನು. ಔರ್ವನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು.

ಜಮದಗ್ನಿಋಚೀಕಸ್ಯ ಸತ್ಯವತ್ಯಾಂ ವ್ಯಜಾಯತ। ಭೃಗೋಶ್ಚ ರುಚಿಪರ್ಯಾಯೇ ರೌದ್ರವೈಷ್ಣವಯೋಸ್ತಥಾ ।। ೪.

ಋಚಿಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವತಿಯರ ಮಗನಾಗಿ ಜಮದಗ್ನಿಯು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಭೃಗು ವಂಶದಲ್ಲಿ ರುಚಿಯಿಂದ ರೌದ್ರ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ವಂಶಗಳೂ ಉದಯಿಸಿದವು.

ಜಮನಾದ್ವೈಷ್ಣವಸ್ಯಾಗ್ನೇರ್ಜಮದಗ್ನಿರಜಾಯತ। ರೇಣುಕಾ ಜಮದಗ್ನೇಸ್ತು ಶಕ್ರತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್। ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಮಯಂ ರಾಮಂ ಸುಷುವೇಽಮಿತತೇಜಸಮ್ ।। ೪.

ಅಗ್ನಿಯ ವೈಷ್ಣವ ವಂಶದಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿಯು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದ ರೇಣುಕಾ, ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮವಿರುವ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ರಾಮನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಔರ್ವಸ್ಯಾಸೀತ್ಪುತ್ರಶತಂ ಜಮದಗ್ನಿಪುರಾಗೇಮಮ್ । ತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರಾಣಿ ಭಾರ್ಗವಾಣಾಂ ಪರಸ್ಪರಾತ್ ।। ೪.

ಔರ್ವನ ವಂಶದಿಂದ ನೂರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಜಮದಗ್ನಿಯ ವಂಶದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆ. ಅವರೊಳಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಭಾರ್ಗವ ಪುತ್ರರು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

ಋಷ್ಯನ್ತರೇಷು ವೈ ಬಾಹ್ಯಾ ಬಹವೋ ಭಾರ್ಗವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ವತ್ಸೋ ವಿಶ್ವೋಽಶ್ವಿಷೇಣಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡಃ ಪಥ್ಯಃ ಸಶೌನಕಃ। ಗೋತ್ರೇಣ ಸಪ್ತಮಾ ಹ್ಯೇತೇ ಪಕ್ಷಾ ಜ್ಞೇಯಾಸ್ತು ಭಾರ್ಗವಾಃ ।। ೪.

ಇತರೆ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾರ್ಗವರು ಬಾಹ್ಯ ಶಾಖೆಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವತ್ಸ, ವಿಶ್ವ, ಅಶ್ವಿಷೇಣ, ಪಾಂಡ, ಪಥ್ಯ, ಶೌನಕ — ಇವರನ್ನು ಭಾರ್ಗವ ವಂಶದ ಏಳು ಶಾಖೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಶ್ರೃಣುತಾಙ್ಗಿರಸೋ ವಂಶಮಗ್ನೇಃ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಯಸ್ಯಾನ್ವವಾಯೇ ಸಮ್ಭೂತಾ ಭಾರದ್ವಾಜಾಃ ಸಗೌತಮಾಃ। ದೇವಾಶ್ಚಾಙ್ಗಿರಸೋ ಮುಖ್ಯಾಸ್ತ್ವಿಷುಮನ್ತೋ ಮಹೌಜಸಃ ।। ೪.

ಈಗ ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಧೀಮಂತನ ಅಂಗಿರಸ ವಂಶವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಅವನ ವಂಶದಿಂದ ಭಾರದ್ವಾಜರು, ಗೌತಮರು, ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಿರಸ ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನರೂ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಸುರೂಪಾ ಚೈವ ಮಾರೀಚೀ ಕಾರ್ದ್ದಮೀ ಚ ತಥಾ ಸ್ವರಾಟ್। ಪಥ್ಯಾ ಚ ಮಾನವೀ ಕನ್ಯಾ ತಿಸ್ರೋ ಭಾರ್ಯಾಸ್ತ್ವಥರ್ವಣಃ। ಇತ್ಯೇತಾಙ್ಗಿರಸಃ ಪತ್ನ್ಯಸ್ತಾಸು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸನ್ತತಿಮ್ ।। ೪.

ಸರೂಪಾ ಎಂಬ ಮರೀಚಿಯ ಪುತ್ರಿ, ಕಾರ್ದಮಿ, ಸ್ವರಾಟ್ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಪಥ್ಯಾ — ಈ ಮೂವರು ಅಥರ್ವಣನ ಪತ್ನಿಯರು. ಇವರೇ ಅಂಗಿರಸ ಪತ್ನಿಯರು; ಇವರ ಸಂತಾನವನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಅಥರ್ವಣಸ್ತು ದಾಯಾದಾಸ್ತಾಸು ಜಾತಾಃ ಕುಲೋದ್ವಹಾಃ। ಉತ್ಪನ್ನಾ ಮಹತಾ ಚೈವ ತಪಸಾ ಭಾವಿತಾತ್ಮನಾಮ್ ।। ೪.

ಅಥರ್ವಣನಿಗೆ ಈ ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಕುಲವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮರು, ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂತಾನರು ಜನಿಸಿದರು.

ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಸುರೂಪಾಯಾಂ ಗೌತಮಃ ಸುಷುವೇ ಸ್ವರಾಟ್। ಅವನ್ಧ್ಯಂ ವಾಮದೇವಞ್ಚ ಉತಥ್ಯಮುಶಿಜನ್ತಥಾ ।। ೪.

ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಸರೂಪೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಗೌತಮನು ಸ್ವರಾಟ್‌ನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು. ವಾಮದೇವ, ಉತಥ್ಯ ಮತ್ತು ಉಶಿಜ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು ಕೂಡಾ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಧಿಷ್ಣುಃ ಪುತ್ರಸ್ತು ಪಥ್ಯಾಯಾಂ ಸಂವರ್ತಶ್ಚೈವ ಮಾನಸಃ। ವಿಚಿತ್ತಶ್ಚ ತಥಾಯಸ್ಯಃ ಶರದ್ವಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯುತಥ್ಯಜಃ ।। ೪.

ಧಿಷ್ಣು ಪಥ್ಯೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಮಾನಸನಿಂದ ಸಂವರ್ತನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನಿಗೆ ವಿಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಆಯಸ್ಯ ಎಂಬವರು, ಉತಥ್ಯನ ಮಗನಾಗಿ ಶರದ್ವಾನ್ ಕೂಡ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಅಶಿಜೋ ದೀರ್ಘತಮಾ ಬೃಹದುತ್ಥೋ ವಾಮದೇವಜಃ। ಧಿಷ್ಣುಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸುಧನ್ವಾನ ಋಷಭಶ್ಚ ಸುಧನ್ವನಃ।।೪.೧೦೨ ರಥಕಾರಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ದೇವಾ ಋಷಯೋ ಯೇ ಪರಿಶ್ರುತಾಃ। ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಭರದ್ವಾಜೋ ವಿಶ್ರುತಃ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ ।। ೪.

ಅಶಿಜ, ದೀರ್ಘತಮ, ಬೃಹದುತ್ತ ಎಂಬವರು ವಾಮದೇವನ ಪುತ್ರರು. ಧಿಷ್ಣುವಿನ ಪುತ್ರರು ಸುಧನ್ವ ಮತ್ತು ಋಷಭ; ಸುಧನ್ವನ ಮಗನೂ ಋಷಭ. ರಥಕಾರರು ದೇವರುಗಳೆಂದು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಋಷಿಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಭಾರದ್ವಾಜನು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧನೂ ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯವನು.

ಅಙ್ಗಿರಸಸ್ತು ಸಂವರ್ತ್ತೋ ದೇವಾನಙ್ಗಿರಸಃ ಶ್ರೃಣು। ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಯವೀಯಾಂಸೋ ದೇವಾ ಹ್ಯಙ್ಗಿರಸಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪.

ಈಗ ಅಂಗಿರಸನಾದ ಸಂವರ್ಥನ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೊಳಗಿನ ಅಂಗಿರಸರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ದೇವತೆಗಳೊಳಗಿನ ಅಂಗಿರಸರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಔರಸಾಙ್ಗಿರಸಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸುರೂಪಾಯಾಂ ವಿಜಜ್ಞಿರೇ। ಔದಾರ್ಯಾಯುರ್ದನುರ್ದಕ್ಷೋ ದರ್ಭಃ ಪ್ರಾಣಸ್ತಥೈವ ಚ। ಹವಿಷ್ಮಾಂಶ್ಚ ಹವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ಕ್ರತುಃ ಸತ್ಯಶ್ಚ ತೇ ದಶ ।। ೪.

ಅಂಗಿರಸನಿಗೆ ಸುರೂಪೆಯರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರರನ್ನು ಔರಸ ಅಂಗಿರಸರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು: ಔದಾರ್ಯ, ಆಯು, ಧನುರ್, ದಕ್ಷ, ದರ್ಭ, ಪ್ರಾಣ, ಹವಿಷ್ಮಾನ್, ಹವಿಷ್ಣು, ಕ್ರತು ಮತ್ತು ಸತ್ಯ — ಈ ಹತ್ತು ಮಂದಿ.

ಅಯಸ್ಯಸ್ತು ಉತಥ್ಯಶ್ಚ ವಾಮದೇವಸ್ತಥೋಶಿಜಃ। ಭಾರದ್ವಾಜಾಃ ಶಾಂಕೃತಿಕಾ ಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಣ್ವರಥೀತರಾಃ ।। ೪.

ಅಯಸ್ಯನಿಂದ ಉತಥ್ಯ, ವಾಮದೇವ ಮತ್ತು ಉಶಿಜ್ ಎಂಬವರು ಜನಿಸಿದರು. ಭಾರದ್ವಾಜರು, ಶಾಂಕೃತಿಕರು, ಗಾರ್ಗ್ಯ-ಕಾಣ್ವರು ಮತ್ತು ಅಥೀತರು ಕೂಡ ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಮುದ್ಗಲಾ ವಿಷ್ಣುವೃದ್ಧಾಶ್ಚ ಹರಿತಾ ವಾಯವಸ್ತಥಾ। ತಥಾ ಭಾಕ್ಷಾ ಭರದ್ವಾಜಾ ಆರ್ಷಭಾಃ ಕಿಮ್ಭಯಾಸ್ತಥಾ ।। ೪.

ಮುಡ್ಗಳರು, ವಿಷ್ಣುವೃದ್ಧರು, ಹರಿತರು, ವಾಯವರು, ಭಾಕ್ಷರು, ಭಾರದ್ವಾಜರು, ಆರ್ಷಭರು ಮತ್ತು ಕಿಂಭಯರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.

ಏತೇ ಹ್ಯಙ್ಗಿರಸಃ ಪಕ್ಷಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ। ಋಷ್ಯನ್ತರೇಷು ವೈ ಬಾಹ್ಯಾ ಬಹವೋಽಙ್ಗಿರಸಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪.

ಈ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಅಂಗಿರಸ ವಂಶದ ಶಾಖೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇತರ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಹೊರಗಡೆಯೂ ಅನೇಕ ಅಂಗಿರಸರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾರೀಚಂ ಪರಿವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಂಶಮುತ್ತಮಪೂರುಷಮ್। ಯಸ್ಯಾನ್ವವಾಯೇ ಸಮ್ಭೂತಂ ಜಗತ್ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಮ್ ।। ೪.

ಈಗ ನಾನು ಮರೀಚಿಯ ವಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷನು, ಅವನ ಸಂತಾನದಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಮರೀಚಿರಾಪಶ್ಚಕಮೇ ತಾಭಿಧ್ಯಾಯನ್ಪ್ರಜೇಪ್ಸಯಾ। ಪುತ್ರಃ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತಃ ಪ್ರಜಾವಾನ್ ಸುರುಚಿರ್ದಿತಿಃ। ಸಂಪೂಜ್ಯತೇ ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಂ ಮನಸಾ ಭಾವಿತಾ ಪ್ರಭುಃ ।। ೪.

ಮರೀಚಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸಿ, ನೀರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ, ದಿತಿಯಂತಿರುವ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯನೂ, ಪ್ರಸಿದ್ಧನೂ, ಗೌರವಪಾತ್ರನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಆಹೂತಾಶ್ಚ ತತಃ ಸರ್ವಾ ಆಪಃ ಸಮವಸತ್ಪ್ರಭುಃ। ತಾಸು ಪ್ರಣಿಹಿತಾತ್ಮಾನಮೇಕಃ ಸೋಽಜನಯತ್ಪ್ರಭುಃ ।। ೪.

ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ನೀರುಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಪ್ರಭುವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿದನು. ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಪುತ್ರಮಪ್ರತಿಮನ್ನಾಮ್ನಾರಿಷ್ಟನೇಮಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಪುತ್ರಂ ಮರೀಚಂ ಸೂರ್ಯಾಭಂ ವಧೌವೇಶೋ ವ್ಯಜೀಜನತ್ ।। ೪.

ಪೂಜ್ಯನಾದ ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ ಎಂಬ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಸಮಾನರಹಿತನಾಗಿ, ವಧೌವೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮರೀಚಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು.

ಪ್ರಧ್ಯಾಯನ್ ಹಿ ಸತಾಂ ವಾಚಂ ಪುತ್ರಾರ್ಥೀ ಸಲಿಲೇ ಸ್ಥಿತಃ। ಸಪ್ತವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ತತಃ ಸೋಽಪ್ರತಿಮೋಽಭವತ್ ।। ೪.

ಪುತ್ರಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಸತ್ಪುರುಷರ ಮಾತನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಏಳು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಸಮಾನರಹಿತನಾದನು.

ಕಶ್ಯಪಃ ಸವಿತುರ್ವಿದ್ವಾಂಸ್ತೇನ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಮಃ । ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶೇನ ಜಾಯತೇ ।। ೪.

ಸವಿತೃನ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿದ್ದ ಕಶ್ಯಪನು, ಈ ರೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮಾನನಾದನು. ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಭಾಗವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಕನ್ಯಾನಿಮಿತಮಿತ್ಯುಕ್ತೇ ದಕ್ಷೇಣ ಕುಪಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ । ಅಪಿಬತ್ಸ ತದಾ ಕಶ್ಯಂ ಕಶ್ಯಂ ಮದ್ಯಮಿಹೋಚ್ಯತೇ ।। ೪.

‘ಕನ್ಯೆಗಳಿಗಾಗಿ’ ಎಂದು ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಸಂತಾನಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.