ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ವೇದಮನ್ತ್ರ ಪರಾಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಗುಣೋದ್ಭವಾಃ। ಅನನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಞ್ಚ ತಪಶ್ಚ ಪರಮಂ ಭುವಿ ।। ೪.

ಎಲ್ಲರೂ ವೇದಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರು; ಅನಂತ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಮ ತಪಸ್ಸು ಇರುವವರು.

ಸರ್ವೇ ಹಿ ವಯಮೇತೇ ಚ ತವೈವ ಪ್ರಸವಃ ಪ್ರಭೋ। ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚೈವ ಲೋಕಾಶ್ಚೈವ ಚರಾಚರಾಃ ।। ೪.

ಪ್ರಭುವೇ, ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ, ಬ್ರಹ್ಮನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳು ನಿನ್ನ ವಂಶದವರೇ.

ಮರೀಚಿಮಾದಿತಃ ಕೃತ್ವಾ ದೇವಾಶ್ಚ ಋಷಿಭಿಃ ಸಹ। ಅಪತ್ಯಾನೀಹ ಸಞ್ಚಿನ್ತ್ಯ ತೇಽಪತ್ಯಙ್ಕಾಮಯಾಮಹೇ ।। ೪.

ಮರೀಚಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ, ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸಿದೆವು.

ತಸ್ಮಿನ್ ಯಜ್ಞೇ ಮಹಾಭಾಗಾ ದೇವಾಶ್ಚ ಋಷಿಭಿಃ ಸಹ। ಏತದ್ವಂಶಸಮುದ್ಭೂತಾಃ ಸ್ಥಾನಕಾಲಾಭಿಮಾನಿನಃ ।। ೪.

ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ, ಮಹಾತ್ಮನೇ, ಈ ವಂಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತಿಗಳಾದರು.

ನ ಚ ತೇನೈವ ರೂಪೇಣ ಸ್ಥಾಪಯೇಯುರಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಯುಗಾದಿನಿಧನಾಚ್ಚೈವ ಸ್ಥಾಪಯೇಯುರಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೪.

ಆದರೆ ಅವರು ಆ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಈ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ; ಯುಗದ ಆರಂಭದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ತತೋಽಬ್ರವೀಲ್ಲೋಕಗುರುಃ ಪರಮಿತ್ಯವಿಚಾರಯನ್ । ಏವಂ ದೇವಾ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಮಯಾ ಸೃಷ್ಟಾ ನ ಸಂಶಯಃ। ಭವತಾಂ ವಂಶಸಮ್ಭೂತಾಃ ಪುನರೇತೇ ಮಹರ್ಷಯಃ ।। ೪.

ಆಮೇಲೆ ಲೋಕಗುರುನು ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ದೇವತೆಗಳೇ, ನೀವು ನನ್ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತ; ಈ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನಿಮ್ಮ ವಂಶದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.'

ತೇಷಾಂ ಭೃಘೋಃ ಕೀರ್ತಯಿಷ್ಯೇ ವಂಶಂ ಪೂರ್ವಮಹಾತ್ಮನಃ। ವಿಸ್ತರೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚ ಪ್ರಥಮಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ।। ೪.

ಅವರಲ್ಲಿ, ನಾನು ಭೃಗು ಎಂಬ ಪುರಾತನ ಮಹಾತ್ಮನ ವಂಶವನ್ನು ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಭಾರ್ಯಾ ಭೃಗೋರಪ್ರತಿಮೇ ಉತ್ತಮೇಽಭಿಜನೇ ಶುಭೇ। ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪೋಃ ಕನ್ಯಾ ದಿವ್ಯಾ ನಾಮ ಪರಿಶ್ರುತಾ। ಪುಲೋಮ್ನಶ್ಚಾಪಿ ಪೌಲೋಮೀ ದುಹಿತಾ ವರ ವರ್ಣಿನೀ ।। ೪.

ಭೃಗುವಿನ ಅಪೂರ್ವ, ಉನ್ನತ, ಶುಭವಾದ ಪತ್ನಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ದೇವಮೂಲೆಯಾದ ಪುತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪುಲೋಮನನ ಸುಂದರ ಪುತ್ರಿ ಪೌಲೋಮಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು.

ಭೃಗೋಸ್ತ್ವಜನಯದ್ದಿವ್ಯಾ ಕಾವ್ಯಂ ವೇದವಿದಾಂ ವರಮ್। ದೇವಾಸುರಾಣಾಮಾಚಾರ್ಯಂ ಶುಕ್ರಙ್ಕವಿಸುತಂ ಗ್ರಹಮ್ ।। ೪.

ಭೃಗುವಿನಿಂದ ಆ ದಿವ್ಯ ಮಹಿಳೆ ವೇದಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕವಿಯನ್ನು, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಸುರರಿಗೂ ಗುರುವಾಗಿರುವ, ಶುಕ್ರ ಎಂಬ ಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಕವಿಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಸ ಶುಕ್ರಶ್ಚೋಶನಾ ಖ್ಯಾತಃ ಸ್ಮೃತಃ ಕಾವ್ಯೋಽಪಿ ನಾಮತಃ। ಪಿತೄಣಾಂ ಮಾನಸೀ ಕನ್ಯಾ ಸೋಮಪಾನಾಂ ಯಶಸ್ವಿನೀ। ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾಙ್ಗೀ ನಾಮ ವಿಜಜ್ಞೇ ಚತುರಃ ಸುತಾನ್ ।। ೪.

ಆ ಶುಕ್ರನು ಉಶನ ಎಂದು ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಕವಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತನು; ಪಿತೃಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಆಂಗಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಹಿಳೆ ಶುಕ್ರನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣ ತೇಜಸಾ ಯುಕ್ತಃ ಸ ಚಾತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತಮಃ। ತಸ್ಯಾಮೇವ ತು ಚತ್ವಾರಃ ಪುತ್ರಾಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಜಜ್ಞಿರೇ ।। ೪.

ಬ್ರಹ್ಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದನು; ಆಂಗಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಶುಕ್ರನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ತ್ವಷ್ಟಾ ವರೂತ್ರೀ ದ್ವಾವೇತೌ ಶಣ್ಡಾಮರ್ಕೌ ಚ ತಾವುಭೌ। ತೇ ತದಾದಿತ್ಯಸಙ್ಕಾಶಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಲ್ಪಾಃ ಪ್ರಭಾವತಃ ।। ೪.

ತ್ವಷ್ಟೃ ಮತ್ತು ವರೂತ್ರಿ, ಈ ಇಬ್ಬರೂ, ಶಂಡ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ, ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ, ಅವರು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವರು, ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಇದ್ದರು.

ರಞ್ಜನಃ ಪೃಥುರಶ್ಮಿಶ್ಚ ವಿದ್ವಾನ್ಯಶ್ಚ ಬೃಹದ್ಗಿರಾಃ। ವರೂತ್ರಿಣಃ ಸುತಾ ಹ್ಯೇತೇ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಾಃ ಸುರಯಾಜಕಾಃ ।। ೪.

ರಂಜನ, ಪೃಥು, ಅಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಬೃಹದ್ಗಿರಾ—ಇವರು ವರೂತ್ರಿಯ ಪುತ್ರರು, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು ಮತ್ತು ದೇವಪೂಜಕರು.

ಇಜ್ಯಾಧರ್ಮವಿನಾಶಾರ್ಥಂ ಮನುಮೇತ್ಯಾಭ್ಯಯೋಜಯನ್। ನಿರಸ್ಯಮಾನಂ ವೈ ಧರ್ಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವೇನ್ದ್ರೋ ಮನುಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೪.

ಯಜ್ಞಧರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಅವರು ಮನುವನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಸೇರಿಸಿದರು; ಧರ್ಮವನ್ನು ತೊರೆದುಹಾಕುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಇಂದ್ರನು ಮನುವಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಏತೈರೇವ ತು ಕಾಮಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾಪಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಾಜನಮ್। ಶ್ರುತ್ವೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ತು ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ ದೇಶಾದಪಾಕ್ರಮನ್ ।। ೪.

ಇವರಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು; ಇಂದ್ರನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಡಿದರು.

ತಿರೋಭೂತೇಷು ತೇಷ್ವಿನ್ದ್ರೋ ಧರ್ಮಪತ್ನೀಞ್ಚ ಚೇತನಾಮ್। ಗ್ರಹೇಣ ಮೋಚಯಿತ್ವಾ ತು ತತಃ ಸೋಽನುಸಸಾರ ತಾಮ್ ।। ೪.

ಅವರು ಅಡಗಿದ ಮೇಲೆ, ಇಂದ್ರನು ಧರ್ಮನ ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.

ತತ ಇನ್ದ್ರವಿನಾಶಾಯ ಯತಮಾನಾನ್ ಯತೀಂಸ್ತು ತಾನ್ । ತತ್ರಾಗತಾನ್ ಪುನರ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದುಷ್ಟಾನಿನ್ದ್ರಃ ಪ್ರಹನ್ಯತು। ಸುಷ್ವಾಪ ದೇವದೇವಸ್ಯ ವೇದ್ಯಾಂ ವೈ ದಕ್ಷಿಣೇ ತತಃ ।। ೪.

ಆಮೇಲೆ, ಇಂದ್ರನ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ascetic ಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ದುಷ್ಟರನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಹೊಡೆದನು; ನಂತರ ದೇವದೇವನ ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿದನು.

ತೇಷಾನ್ತು ಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಾಂ ತತ್ರ ಶಾಲಾವೃಕೈಃ ಸಹ। ಶೀರ್ಷಾಣಿ ನ್ಯಪತಂಸ್ತಾನಿ ಖರ್ಜೂರಾಣ್ಯಭವಂಸ್ತತಃ ।। ೪.

ಅಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಮೃಗಗಳು ಅವರನ್ನು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ತಲೆಗಳು ಬಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಂದ ಖರ್ಜೂರ ಮರಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.

ಏವಂ ವರೂತ್ರಿಣಃ ಪುತ್ರಾ ಇನ್ದ್ರೇಣ ನಿಹತಾಃ ಪುರಾ। ಯಜನ್ಯಾಂ ದೇವಯಾನೀ ಚ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ದುಹಿತಾಽಭವತ್ ।। ೪.

ಹೀಗೆ, ವರೂತ್ರಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕೊಂದನು; ನಂತರ ದೇವಯಾನಿ ಶುಕ್ರನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು.

ತ್ರಿಶಿರಾ ವಿಶ್ವರೂಪಸ್ತು ತ್ವಷ್ಟುಃ ಪುತ್ರೋಽಭವನ್ಮಹಾನ್। ವಿಶ್ವರೂಪಾನುಜಶ್ಚಾಪಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಯಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪.

ತ್ರಿಶಿರನು, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ತ್ವಷ್ಟೃನ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ವಿಶ್ವರೂಪನ ತಮ್ಮನಾಗಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು, ಯಮನೆಂದು ಕೂಡಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಭೃಗೋಸ್ತು ಭೃಗವೋ ದೇವಾ ಜಜ್ಞಿರೇ ದ್ವಾದಶಾತ್ಮಜಾಃ। ದೇವ್ಯಾಂ ತಾನ್ಸುಷುವೇ ಸರ್ವಾನ್ಕಾವ್ಯಶ್ಚೈವಾತ್ಮಜಾನ್ಪ್ರಭುಃ ।। ೪.

ಭೃಗುಮುನಿಯಿಂದ ಭೃಗುಗಳು ಎಂಬ ದೇವರುಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರಾಗಿಹರು. ಆ ದೇವಿಯು ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೆತ್ತಳು; ಪ್ರಭುವಾದ ಕಾವ್ಯರೂ ಕೂಡಾ ಅವನ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.

ಭುವನೋ ಭಾವನಶ್ಚೈವ ಅನ್ಯಶ್ಚಾನ್ಯಾಯತಸ್ತಥಾ। ಕ್ರತುಃಶ್ರವಾಶ್ಚ ಮೂರ್ದ್ಧಾ ಚ ವ್ಯಜಯೋ ವ್ಯಶ್ರುಷಶ್ಚ ಯಃ। ಪ್ರಸವ ಶ್ಚಾಪ್ಯಜಶ್ಚೈವ ದ್ವಾದಶೋಽಧಿಪತಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪.

ಭುವನ, ಭಾವನ ಮತ್ತು ಇತರರೂ, ಕ್ರತು, ಶ್ರವಾ, ಮೂರ್ಧಾ, ವ್ಯಶಯ, ವ್ಯಶ್ರುಷ, ಪ್ರಸವ ಮತ್ತು ಅಜ — ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಅಧಿಪತಿಗಳೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಭೃಗವೋ ದೇವಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ದ್ವಾದಶ ಯಾಜ್ಞಿಕಾಃ । ಪೌಲೋಮ್ಯಜನಯತ್ಪುತ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಂ ವಶಿನಂ ವಿಭುಮ್ ।। ೪.

ಇಂತಿ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಭೃಗುಗಳು ಯಜ್ಞದೇವತೆಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಪೌಲೋಮಿ ಎಂಬವಳು ಅತ್ಯಂತ ಪಂಡಿತನೂ, ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮನೂ ಆದ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ವ್ಯಾಧಿತಃ ಸೋಽಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಕ್ರೂರೇಣ ಕರ್ಮಣಾ। ಚ್ಯವನಾಚ್ಚ್ಯವನಾಸೋಽಥ ಚೇತನಸ್ತು ಪ್ರಚೇತಸಃ। ಪ್ರಾಚೇತಸಾಚ್ಚ್ಯವನಕ್ರೋಧಾದಧ್ವಾನಂ ಪುರುಷಾದಜಃ ।। ೪.

ಆ ಮಗನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಂಟನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರವಾದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಚ್ಯವನನೆಂದು ಜನಿಸಿದನು. ಚ್ಯವನನು ಪ್ರಚೇತಸನ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು; ಪ್ರಚೇತಸನಿಂದ, ಚ್ಯವನನ ಕೋಪದಿಂದ, ಅಜರನಾದ ಅಧ್ವಾನ ಎಂಬ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಜನಯಾಮಾಸ ಪುತ್ರೌ ದ್ವೌ ಸುಕನ್ಯಾಯಾಞ್ಚ ಭಾರ್ಗವಃ। ಆತ್ಮವಾನಂ ದಧೀಚಞ್ಚ ತಾವುಭೌ ಸಾಧುಸಂಮತೌ ।। ೪.

ಭಾರ್ಗವನು ಸುಕನ್ಯೆಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು — ಆತ್ಮವಾನ್ ಮತ್ತು ದಧೀಚ; ಇಬ್ಬರೂ ಸದ್ಗುಣಿಗಳೆಂದು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

ಸಾರಸ್ವತಃ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಂ ದಧೀಚಾಚ್ಚೋಪಪದ್ಯತೇ। ರುಚೀ ಪತ್ನೀ ಮಹಾಭಾಗಾ ಆತ್ಮವಾನಸ್ಯ ನಾಹುಷೀ ।। ೪.

ದಧೀಚ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯರಿಂದ ಸಾರಸ್ವತನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆತ್ಮವಾನನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನಾಹುಷ ವಂಶದ ಮಹಾಭಾಗೆಯಾದ ರುಚಿ ಇದ್ದಳು.

ತಸ್ಯ ಊರ್ವೋಋಷಿರ್ಜಜ್ಞೇ ಊರೂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಮಹಾಯಶಾಃ । ಔರ್ವಶ್ಚಾಸೀದೃಚೀಕಸ್ತು ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಸದೃಶಪ್ರಭಃ ।। ೪.

ಅವನಿಂದ ಊರ್ವ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಋಷಿಯು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಅವನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯನ್ನು ಚೀರಿಕೊಂಡು ಜನಿಸಿದನು. ಔರ್ವನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು.

ಜಮದಗ್ನಿಋಚೀಕಸ್ಯ ಸತ್ಯವತ್ಯಾಂ ವ್ಯಜಾಯತ। ಭೃಗೋಶ್ಚ ರುಚಿಪರ್ಯಾಯೇ ರೌದ್ರವೈಷ್ಣವಯೋಸ್ತಥಾ ।। ೪.

ಋಚಿಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವತಿಯರ ಮಗನಾಗಿ ಜಮದಗ್ನಿಯು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಭೃಗು ವಂಶದಲ್ಲಿ ರುಚಿಯಿಂದ ರೌದ್ರ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ವಂಶಗಳೂ ಉದಯಿಸಿದವು.

ಜಮನಾದ್ವೈಷ್ಣವಸ್ಯಾಗ್ನೇರ್ಜಮದಗ್ನಿರಜಾಯತ। ರೇಣುಕಾ ಜಮದಗ್ನೇಸ್ತು ಶಕ್ರತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್। ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಮಯಂ ರಾಮಂ ಸುಷುವೇಽಮಿತತೇಜಸಮ್ ।। ೪.

ಅಗ್ನಿಯ ವೈಷ್ಣವ ವಂಶದಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿಯು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದ ರೇಣುಕಾ, ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮವಿರುವ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ರಾಮನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.