ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತಿಥಯೋ ಮಾಸಾ ದಿನಸಂವತ್ಸರಾಸ್ತಥಾ। ಋತವಃ ಕಾಲಯೋಗಾಶ್ಚ ಪ್ರಮಾಣಂ ತ್ರಿವಿಧನ್ತಥಾ ।। ೩೫.

ಯಾವನು ಮುಹೂರ್ತ, ತಿಥಿ, ಮಾಸ, ದಿನ, ಸಂವತ್ಸರ, ಋತು, ಕಾಲದ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ಮೂರು ವಿಧದ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಆಯುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣ್ಯುಪಚಯಂ ಲಕ್ಷಣಂ ರೂಪಸೌಷ್ಠವಮ್। ಮೇಧಾ ವಿತ್ತಂ ಚ ಶೌರ್ಯ್ಯಞ್ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯೈವ ಚ ಪಾರಣಮ್ ।। ೩೫.

ಯಾವನು ಆಯುಷ್ಯ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ವೃದ್ಧಿ, ಲಕ್ಷಣ, ರೂಪದ ಸೌಂದರ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ, ಸಂಪತ್ತು, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಾರಂಗತತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ತ್ರಯೋ ವರ್ಣಾಸ್ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಸ್ತ್ರೈವಿದ್ಯಂ ಪಾವಕಾಸ್ತ್ರಯಃ। ತ್ರೈಕಾಲ್ಯಂ ತ್ರೀಣಿ ಕರ್ಮ್ಮಾಣಿ ತಿಸ್ರೋ ಮಾಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ಗುಣಾಃ ।। ೩೫.

ಮೂರು ವರ್ಣಗಳು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳು, ಮೂರು ವಿಧದ ವಿದ್ಯೆ, ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು, ಮೂರು ಕಾಲಗಳು, ಮೂರು ಕರ್ಮಗಳು, ಮೂರು ಮಾಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಸೃಷ್ಟಾ ಲೋಕಾಃ ಸುರಾಶ್ಚೈವ ಯೇನಾತ್ಯನ್ತೇನ ಕರ್ಮ್ಮಣಾ। ಸರ್ವ್ವಭೂತಗಣಾಃ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಸರ್ವ್ವಭೂತಗಣಾತ್ಮನಾ ।। ೩೫.

ಯಾವನ ಪರಮ ಕರ್ಮದಿಂದ ಲೋಕಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ; ಆತನೇ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಿ.

ನೃಣಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಪೂರ್ವ್ವೇಣ ಯೋಗೇನ ರಮತೇ ಚ ಯಃ । ಗತಾಗತಾನಾಂ ಯೋ ನೇತಾ ಸರ್ವ್ವತ್ರ ವಿವಿಧೇಶ್ವರಃ ।। ೩೫.

ಯಾವನು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಯೋಗದಿಂದ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲರ ಆಗಮನ-ನಿಗಮನಕ್ಕೆ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಯೋ ಗತಿರ್ಧರ್ಮಯುಕ್ತಾನಾಮಗತಿಃ ಪಾಪಕರ್ಮ್ಮಣಾಮ್। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಭವಶ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ರಕ್ಷಿತಾ ।। ೩೫.

ಧರ್ಮಪಾಲಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿರುವವನು, ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲದವನು; ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಮೂಲವೂ, ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಕನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಚಾತುರ್ವಿದ್ಯಸ್ಯ ಯೋ ವೇತ್ತಾ ಚತುರಾಶ್ರಮಸಂಶ್ರಯಃ। ದಿಗನ್ತರಂ ನಭೋ ಭೂಮಿರಾಪೋ ವಾಯುರ್ವಿಭಾವಸುಃ ।। ೩೫.

ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯನಾದವನು; ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯೂ ಅವನೇ.

ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯ್ಯದ್ವಯಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯುಗೇಶಃ ಕ್ಷಣದಾಚರಃ। ಯಃ ಪರಃ ಶ್ರೂಯತೇ ದೇವೋ ಯಃ ಪರಂ ಶ್ರೂಯತೇ ತಪಃ ।। ೩೫.

ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಬೆಳಕುಗಳು, ಯುಗಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು; ಪರಮ ದೇವನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು, ಪರಮ ತಪಸ್ಸೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವವನು.

ಯಃ ಪರನ್ತಪಸಃ ಪ್ರಾಹುರ್ಯಃ ಪರಮ್ಪರಮಾತ್ಮವಾನ್। ಆದಿತ್ಯಾದಿಸ್ತು ಯೋ ದೇವೋ ಯಶ್ಚ ದೈತ್ಯಾನ್ತಕೋ ವಿಭುಃ ।। ೩೫.

ಅತಿ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವವನು, ಪರಮಾತ್ಮನೂ, ಆದಿತ್ಯರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ದೇವತೆ, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೂ ಅವನೇ.

ಯುಗಾನ್ತೇಷ್ವನ್ತಕೋ ಯಶ್ಚ ಯಶ್ಚ ಲೋಕಾನ್ತಕಾನ್ತಕಃ। ಸೇತುರ್ಯೋ ಲೋಕಸೇತೂನಾಂ ಮೇಧ್ಯೋ ಯೋ ಮೇಧ್ಯಕರ್ಮ್ಮಣಾಮ್ ।। ೩೫.

ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವನು, ಲೋಕಗಳ ಸಂಹಾರಕರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವವನು; ಲೋಕಗಳ ಸೇತುವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇತುವಾಗಿರುವವನು, ಶುದ್ಧಕರ್ಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ವೇದ್ಯೋ ಯೋ ವೇದವಿದುಷಾಂ ಪ್ರಭುರ್ಯಃ ಪ್ರಭವಾತ್ಮನಾಮ್। ಸೋಮಭೂತಸ್ತು ಭೂತಾನಾಮಗ್ನಿಭೂತೋಽಗ್ನಿವರ್ಚಸಾಮ್ ।। ೩೫.

ವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು, ಸೃಜನಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರ ಅಧಿಪತಿ; ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮರೂಪಿಯಾದವನು, ಅಗ್ನಿಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು.

ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮನೋಭೂತಸ್ತಪೋಭೂತಸ್ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ । ವಿನಯೋ ನಯತೃಪ್ತಾನಾಂ ತೇಜಸ್ತೇಜಸ್ವಿನಾಮಪಿ ।। ೩೫.

ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಾಗಿ, ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಾಗಿ, ನಿಯಮದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾದವರಲ್ಲಿ ವಿನಯವಾಗಿ, ತೇಜಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೇಜಸ್ಸಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಿಗ್ರಹೋ ವಿಗ್ರಹಾಣಾಂ ಯೋ ಗತಿರ್ಗತಿಮತಾಮಪಿ। ಆಕಾಶ ಪ್ರಭವೋ ವಾಯುರ್ವಾಯುಪ್ರಾಣಾ ಹುತಾಶನಃ ।। ೩೫.

ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅವನು ರೂಪ, ಗತಿಯುಳ್ಳವರಲ್ಲಿಯೂ ಗತಿಯುಳ್ಳವನು; ಆಕಾಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಾಳಿ, ಪ್ರಾಣವಾಯು, ಹೋಮದ ಅಗ್ನಿಯೂ ಅವನೇ.

ದಿವಾ ಹುತಾಶನಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣೋಽಗ್ನೇರ್ಮಧುಸೂದನಃ। ರಸೋಽಭವಚ್ಛೋಣಿತಂ ವೈ ಶೋಣಿತಾನ್ಮಾಂಸಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೫.

ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಮದ ಅಗ್ನಿಯೇ ಪ್ರಾಣವಾಯು, ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಾಣವೇ ಮಧುಸೂದನ; ರಸವು ರಕ್ತವಾಗಿ, ರಕ್ತದಿಂದ ಮಾಂಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮಾಂಸಾತ್ತು ಮೇದಸೋ ಜನ್ಮ ಮೇದಸೋಽಸ್ಥಿ ನಿರೂಪ್ಯತೇ। ಅಸ್ಥ್ನಾ ಮಜ್ಜಾ ಸಮಭವನ್ಮಜ್ಜಾತಃ ಶುಕ್ರಸಮ್ಭವಃ ।। ೩೫.

ಮಾಂಸದಿಂದ ಮೇದು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಮೇದುದಿಂದ ಎಲುಬು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲುಬಿನಿಂದ ಮಜ್ಜೆ, ಮಜ್ಜೆಯಿಂದ ವೀರ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಶುಕ್ರಾದ್ಘರ್ಭಃ ಸಮಭವದ್ರಸಮೂಲೇನ ಕರ್ಮ್ಮಣಾ। ತತ್ರಾಪಿ ಪ್ರಥಮಞ್ಚಾಪಸ್ತಾಃ ಸೌಮ್ಯರಾಶಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೫.

ವೀರ್ಯದಿಂದ ಗರ್ಭವು ರಸಮೂಲವಾದ ಕರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ನೀರಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಚಂದ್ರರಾಶಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಗರ್ಭೋಷ್ಮಸಮ್ಭವೋ ಜ್ಞೇಯೋ ದ್ವಿತೀಯೋ ರಾಶಿರುಚ್ಯತೇ। ಶುಕ್ರಂ ಸೋಮಾತ್ಮಕಂ ವಿದ್ಯಾದಾರ್ತ್ತವಂ ಪಾವಕಾತ್ಮಕಮ್ ।। ೩೫.

ಗರ್ಭವು ಉಷ್ಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಎರಡನೆಯ ರಾಶಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ವೀರ್ಯವು ಚಂದ್ರಸ್ವರೂಪ, ಆರ್ಥವವು ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಭಾವೌ ರಸಾನುಗಾವೇತೌ ವೀರ್ಯ್ಯೇ ಚ ಶಶಿಪಾವಕೌ। ಕಫವರ್ಗೇಽಭವಚ್ಛುಕ್ರಂ ಪಿತ್ತವರ್ಗೇ ಚ ಶೋಣಿತಮ್ ।। ೩೫.

ಈ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ರಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ, ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಇದ್ದಂತೆ; ಕಫವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯ, ಪಿತ್ತವರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಫಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಸ್ಥಾನಂ ನಾಭ್ಯಾಂ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್। ದೇಹಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ಹೃದಯಂ ಸ್ಥಾನನ್ತು ಮನಸಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೩೫.

ಕಫದ ಆಸ್ಥಾನ ಹೃದಯ, ಪಿತ್ತದ ಆಸ್ಥಾನ ನಾಭಿ; ದೇಹದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಾಬಿಕೋಷ್ಠಾನ್ತರಂ ಯತ್ತು ತತ್ರ ದೇವೋ ಹುತಾಶನಃ। ಮನಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಜ್ಞೇಯಂ ಕಫಃ ಸೋಮೋ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೩೫.

ನಾಭಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವರಾದ ಅಗ್ನಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಕಫವನ್ನು ಸೋಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪಿತ್ತಮಗ್ನಿಃ ಸ್ಮೃತಾವೇತಾವಗ್ನಿಸೋಮಾತ್ಮಕಂ ಜಗತ್। ಏವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತಿತೋ ಗರ್ಭೋ ವರ್ತ್ತತೇಽಮ್ಬುದಸನ್ನಿಭಃ ।। ೩೫.

ಪಿತ್ತವೇ ಅಗ್ನಿ; ಈ ಎರಡು, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಈ ರೀತಿ ಗರ್ಭವು ನೀರಿನ ಗುಡ್ಡದಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ವಾಯುಃ ಪ್ರವೇಶನಂ ಚಕ್ರೇ ಸಙ್ಗತಃ ಪರಮಾತ್ಮನಾ। ಸ ಪಞ್ಚಧಾ ಶರೀರಸ್ಥೋ ವಿದ್ಯತೇ ವರ್ದ್ಧಯೇತ್ ಪುನಃ ।। ೩೫.

ವಾಯು ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು; ಅದು ಐದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಸಮಾನಶ್ಚ ಉದಾನೋ ವ್ಯಾನ ಏವ ಚ। ಪ್ರಾಣೋಽಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮಾನಂ ವರ್ದ್ಧಯನ್ ಪರಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೩೫.

ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ಉದಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ ಎಂಬ ಐದು ವಾಯುಗಳು; ಪ್ರಾಣವು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಪಾನಃ ಪಶ್ಚಿಮಂ ಕಾಯಮುದಾನೋರ್ದ್ಧ್ವಶರೀರಗಃ। ವ್ಯಾನೋ ವ್ಯಾನಸ್ಯತೇ ಯೇನ ಸಮಾನಃ ಸರ್ವ್ವಸನ್ಧಿಷು ।। ೩೫.

ಅಪಾನ ವಾಯು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಉದಾನ ಶರೀರವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುತ್ತದೆ, ವ್ಯಾನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ, ಸಮಾನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.

ಭೂತಾವಾಪ್ತಿಸ್ತತಸ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಾ। ಪೃಥಿವೀ ವಾಯುರಾಕಾಶಮಾಪೋ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಮ್ ।। ೩೫.

ಅದರಿಂದ ಭೂತಗಳ ಗ್ರಹಿಕೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಗ್ರಹಣಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವ ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ಆಕಾಶ, ನೀರು ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಅಗ್ನಿ ಎಂಬುದೂ ಇದೆ.

ಸರ್ವ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾ ನಿವಿಷ್ಟಾಸ್ತಂ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಯೋಗಂ ಪ್ರಚಕ್ರಿರೇ। ಪಾರ್ಥಿವಂ ದೇಹಮಾಹುಸ್ತಂ ಪ್ರಾಣಾತ್ಮಾನಂ ಚ ಮಾರುತಮ್ ।। ೩೫.

ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಅದನ್ನು ಭೌತಿಕ ದೇಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಾಣಾತ್ಮನನ್ನು ಗಾಳಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಛಿದ್ರಾಣ್ಯಾಕಾಶಯೋನೀನಿ ಜಲಾಸ್ರಾವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ । ತೇಜಶ್ಚಕ್ಷುಃಷ್ವಿತಾ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ತೇಷಾಂ ಯನ್ನಾಮತಃ ಸ್ಮೃತಮ್। ಸಙ್ಗ್ರಾಮಾ ವಿಷಯಾಶ್ಚೈವ ಯಸ್ಯ ವೀರ್ಯ್ಯಾತ್ಪ್ರವರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೩೫.

ಆಕಾಶದಿಂದ ರಂಧ್ರಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ನೀರಿನ ಹರಿವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅಗ್ನಿಯು ದೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಬೆಳಕು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಇತ್ಯೇತಾನ್ ಪುರುಷಃ ಸರ್ವ್ವಾನ್ ಸೃಜಁಲ್ಲೋಕಾನ್ ಸನಾತನಃ। ನೈಧನೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕಥಂ ಲೋಕೇ ನರತ್ವಂ ವಿಷ್ಣುರಾಗತಃ ।। ೩೫.

ಈ ರೀತಿ ಶಾಶ್ವತ ಪುರುಷನು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಈ ನಾಶವಂತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಹೇಗೆ ಮಾನವನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದನು?

ಏಷ ನಃ ಸಂಶಯೋ ಧೀಮನ್ನೇಷ ವೈ ವಿಸ್ಮಯೋ ಮಹಾನ್ । ಕಥಂ ಗತಿರ್ಗತಿಮತಾಮಾಪನ್ನೋ ಮಾನುಷೀಂ ತನುಮ್ ।। ೩೫.

ಇದು ನಮಗೆ ಸಂಶಯವೂ, ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವೂ ಹೌದು, ಜ್ಞಾನಿಯೇ! ಚಲಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು ಹೇಗೆ ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು?