ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಭಗವತ್ತೇಜಸಾ ಗ್ರಸ್ತೋ ಜಾಮ್ಬವಾನ್ ಪ್ರಸಭಂ ಮಣಿಮ್। ಸುತಾಂ ಜಾಮ್ಬವತೀಮಾಶು ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಾಯ ದತ್ತವಾನ್ ।। ೩೪.

ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿ, ಜಾಂಬವನ್ತನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಗಳು ಜಾಂಬವತಿಯನ್ನೂ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು.

ಮಣಿಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಂ ಚೈವ ಜಗ್ರಾಹಾತ್ಮ ವಿಶುದ್ಧಯೇ। ಅನುನೀಯ ಋಕ್ಷರಾಜಂ ನಿರ್ಯಯೌ ಚ ತದಾ ಬಿಲಾತ್ ।। ೩೪.

ಸ್ವಂತ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಕರಡಿಗಳ ರಾಜನನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಿ, ಆ ಬಿಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು.

ಏವಂ ಸ ಮಣಿಮಾದಾಯ ವಿಶೋದ್ಧ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ। ದದೌ ಸತ್ರಾಜಿತೇ ತಂ ವೈ ಮಣಿಂ ಸಾತ್ವತಸನ್ನಿಧೌ ।। ೩೪.

ಹೀಗೆ, ಆತನು ಮಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಸಾತ್ವತರು ಎದುರಲ್ಲೇ ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದನು.

ಕನ್ಯಾಂ ಪುನರ್ಜಾಮ್ಬವತೀಮುವಾಚ ಮಧುಸೂದನಃ। ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಾಪಾತ್ ಸ ವ್ಯಮುಚ್ಯತ ಜನಾರ್ದನಃ ।। ೩೪.

ಮಧುಸೂದನನು ಮತ್ತೆ ಜಾಂಬವತಿಯನ್ನು ಮಾತಾಡಿದನು. ಆ ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದದಿಂದ ಜನಾರ್ದನನು ಮುಕ್ತನಾದನು.

ಇಮಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತಿಂ ಯಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯೇಹ ವ್ಯಪೋಹಿತಾಮ್। ವೇದ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತೇಃ ಸ ನಾಭಿಶಸ್ಯತಿ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ ।। ೩೪.

ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದ ನಿವಾರಣೆಯಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದವನ್ನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ದಶ ಸ್ವಸೃಭ್ಯೋ ಭಾರ್ಯ್ಯಾಭ್ಯಃ ಶತ್ರಜಿತ್ತಃ ಶತಂ ಸುತಾಃ। ಖ್ಯಾತಿಮನ್ತಸ್ತ್ರಯಸ್ತೇಷಾಂ ಭಙ್ಗಕಾರಸ್ತು ಪೂರ್ವ್ವಜಃ। ವೀರೋ ವ್ರತಪತಿಶ್ಚೈವ ಹ್ಯಪಸ್ವಾನ್ತಶ್ಚ ಸುಪ್ರಿಯಃ ।। ೩೪.

ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಹತ್ತು ಹೆಂಡತಿಗಳಿಂದ ನೂರು ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು: ಹಿರಿಯನು ಭಂಗಕಾರ, ವೀರ ಮತ್ತು ವ್ರತಪತಿ. ಸುವಪ್ರಿಯನು ಚಿಕ್ಕವನು.

ಅಥ ದ್ವಾರವತೀ ನಾಮ ಭಙ್ಗಕಾರಸ್ಯ ಸುಪ್ರಜಾ। ಸುಷುವೇ ಸಾ ಕುಮಾರೀಸ್ತು ತಿಸ್ರೋ ರೂಪಗುಣಾನ್ವಿತಾಃ ।। ೩೪.

ಮತ್ತೆ, ಭಂಗಕಾರನ ಮಗಳು ದ್ವಾರಾವತಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂತಾನವಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆ ಮೂರು ರೂಪಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು.

ಸತ್ಯ ಭಾಮೋತ್ತಮಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವ್ರತಿನೀವ ದೃಢವ್ರತಾ। ತಥಾ ತಪಸ್ವಿನೀ ಚೈವ ಪಿತಾ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ತಾಂ ದದೌ ।। ೩೪.

ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಳು, ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೃಢಳಾಗಿದ್ದಳು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳ ತಂದೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ಯತ್ತತ್ ಸತ್ರಾಜಿತೇ ಕೃಷ್ಣೋ ಮಣಿರತ್ನಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್। ಪ್ರಾದಾತ್ತದಾಹರದ್ರತ್ನಂ ಭೋಜೇನ ಶತಧನ್ವನಾ ।। ೩೪.

ಆ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ನಂತರ ಭೋಜವಂಶದ ಶತಧನ್ವನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು.

ತದಾ ಹಿ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾಮಾಸ ಸತ್ಯಭಾಮಾಮನಿನ್ದಿತಾಮ್। ಅಕ್ರೂರೋ ರತ್ನಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ ಮಣಿಞ್ಚೈವ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್ ।। ೩೪.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರೂರನು, ಮಣಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ, ದೋಷರಹಿತಳಾದ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯನ್ನೂ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನೂ ಹುಡುಕಿದನು.

ಭದ್ರಕಾರಂ ತತೋ ಹತ್ವಾ ಶತಧನ್ವಾ ಮಹಾಬಲಃ। ರಾತ್ರೌ ತಂ ಮಣಿಮಾದಾಯ ತತೋಽಕ್ರೂರಾಯ ದತ್ತವಾನ್ ।। ೩೪.

ಆಮೇಲೆ ಶತಧನ್ವ ಎಂಬ ಬಲಶಾಲಿಯು ಭದ್ರಕಾರನನ್ನು ಕೊಂದು, ರಾತ್ರಿ ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅಕ್ರೂರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ಅಕ್ರೂರಸ್ತು ತದಾ ರತ್ನಮಾದಾಯ ಸ ನರರ್ಷಭಃ। ಸಮಯಂ ಕಾರಣಂ ಚಕ್ರೇ ಬೋಧ್ಯೋ ನಾನ್ಯೈಸ್ತ್ವಯೇತ್ಯುತ ।। ೩೪.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರೂರನು ಆ ರತ್ನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಒಬ್ಬನೇ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.

ವಯಮಭ್ಯುಪಪತ್ಸ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣೇನ ತ್ವಂ ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ। ಮಮ ಚ ದ್ವಾರಕಾಃ ಸರ್ವಾ ವಶೇ ತಿಷ್ಟನ್ತ್ಯಸಂಶಯಮ್ ।। ೩೪.

ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ; ನೀನು ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಸೋತರೆ, ನನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕೆಯ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತ.

ಹತೇ ಪಿತರಿ ದುಃಶಾರ್ತ್ತಾ ಸತ್ಯಭಾಮಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ। ಪ್ರಯಯೌ ರಥಮಾರುಹ್ಯ ನಗರಂ ವಾರಣಾವತಮ್ ।। ೩೪.

ತಂದೆ ಹತರಾದಾಗ, ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಸತ್ಯಭಾಮಾ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಏರಿ ವಾರಣಾವತ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಟಳು.

ಸತ್ಯಭಾಮಾ ತು ತದ್ವೃತ್ತಂ ಭೋಜಸ್ಯ ಶತಧನ್ವನಃ। ಭರ್ತುರ್ನಿವೇದ್ಯ ದುಃಖಾರ್ತ್ತಾ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಾಶ್ರೂಣ್ಯವರ್ತಯತ್ ।। ೩೪.

ಸತ್ಯಭಾಮಾ ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಭೋಜರ ಶತಧನ್ವನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟಳು.

ಪಾಣ್ಡವಾನಾನ್ತು ದಗ್ಧಾನಾಂ ಹರಿಃ ಕೃತ್ವೋದಕಕ್ರಿಯಾಮ್ । ತುಲ್ಯಾರ್ಥೇ ಚೈವ ಭ್ರಾತೄಣಾಂ ನಿಯೋಜಯತಿ ಸಾತ್ಯಕಿಮ್ ।। ೩೪.

ಪಾಂಡವರು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಮೇಲೆ, ಹರಿಯು ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅವರ ಸಹೋದರರಿಗೂ ಅದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು.

ತತ ಸ್ತ್ವರಿತಮಾಗಮ್ಯ ದ್ವಾರಕಾಂ ಮಧುಸೂದನಃ। ಪೂರ್ವ್ವಜಂ ಹಲಿನಂ ಶ್ರೀಮಾನಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೩೪.

ಆಮೇಲೆ ಮಧುಸೂದನನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂದು, ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಾದ ಹಳಗಾಲಿಗನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಹತಃ ಪ್ರಸೇನಃ ಸಿಂಹೇನ ಸತ್ರಾಜಿಚ್ಛತಧನ್ವನಾ। ಸ್ಯಮನ್ತಕಮಹಂ ಮಾರ್ಗೇ ತಸ್ಯ ಪ್ರಹರ ಹೇ ಪ್ರಭೋ ।। ೩೪.

ಪ್ರಸೇನನು ಸಿಂಹದಿಂದ ಹತರಾದನು, ಶತ್ರಾಜಿತನು ಶತಧನ್ವನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು; ಸ್ಯಾಮಂತಕ ರತ್ನವು ಅವನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ—ಅಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡು ಸ್ವಾಮಿ!

ತದಾರೋಹ ರಥಂ ಶೀಘ್ರಂ ಭೋಜಂ ಹತ್ವಾ ಮಹಾಬಲಮ್। ಸ್ಯಮನ್ತಕೋ ಮಹಾಬಾಹೋ ತದಾಸ್ಮಾಕಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೩೪.

ಈಗ ಬೇಗನೆ ರಥದಲ್ಲಿ ಏರಿ; ಭೋಜನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಬಲವಂತನಾದ ನೀನು, ಸ್ಯಾಮಂತಕ ರತ್ನ ನಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ.

ತತಃ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಯುದ್ಧೇ ತು ತುಮುಲೇ ಭೋಜಕೃಷ್ಣಯೋಃ। ಶತಧನ್ವಾ ನ ಚಾಕ್ರೂರಮವೈಕ್ಷತ್ ಸರ್ವತೋ ದಿಶಿ ।। ೩೪.

ಆಗ ಭೋಜ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರ ನಡುವೆ ಭಾರೀ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಶತಧನ್ವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಕ್ರೂರನನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

ಅನಷ್ಟಾಶ್ವಾವರೋಹನ್ತು ಕೃತ್ವಾ ಭೋಜಜನಾರ್ದನೌ। ಶಕ್ತೋಽಪಿ ಸಾಧ್ಯಾದ್ವಾರ್ದ್ಧಕ್ಯಾನ್ನಾಕ್ರೂರೋಽಭ್ಯುಪಪದ್ಯತ ।। ೩೪.

ಭೋಜ ಮತ್ತು ಜನಾರ್ದನರು ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು, ಕುದುರೆಗಳು ಹಾನಿಯಾಗದೆ ಉಳಿದರೂ, ವಯಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಕ್ರೂರನು ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಅಪಯಾನೇ ತತೋ ಬುದ್ಧಿಂ ಭೂಯಶ್ಚಕ್ರೇ ಭಯಾನ್ವಿತಃ। ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಂ ಸಾಗ್ರಂ ಯಯಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ ।। ೩೪.

ಆಮೇಲೆ ಭಯದಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಓಡಿಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಜನ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡಿದನು.

ವಿಜ್ಞಾತಹೃದಯಾ ನಾಮ ಶತಯೋಜನಗಾಮಿನೀ। ಭೋಜಸ್ಯ ವಢವಾದಿತ್ಯೋ ಯಯಾ ಕೃಷ್ಣಮಯೋಧಯತ್ ।। ೩೪.

ವಿಜ್ಞಾತಹೃದಯಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ನೂರು ಯೋಜನ ಓಡಬಲ್ಲ ಭೋಜನ ಕುದುರೆ, ಅದನ್ನೇ ಅವನು ಕೃಷ್ಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಬಳಸಿದನು.

ಪ್ರವೃದ್ಧವೇಗಾ ವಡವಾ ತ್ವಧ್ವನಾಂ ಶತಯೋಜನಮ್। ದೃಷ್ಟಾ ರಥಗತಿಸ್ತಸ್ಯ ಶತಧನ್ವಾನಮರ್ದ್ದಯತ್ ।। ೩೪.

ಆ ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು ನೂರು ಯೋಜನ ದೂರ ಓಡಿದರೂ, ರಥದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಶತಧನ್ವನು ಆಕೆಯಿಂದ ತುಂಬಾ ದಣಿದನು.

ತತಸ್ತಸ್ಯ ಹಯಾಸ್ತೇ ತು ಶ್ರಮಾತ್ ಖೇದಾಚ್ಚ ವೈ ದ್ವಿಜಾಃ। ಖಮುತ್ಪೇತೂ ರಥಪ್ರಾಣಾಃ ಕೃಷ್ಣೋ ರಾಮಮಥಾಬ್ರವೀತ್ ।। ೩೪.

ಆಗ, ದ್ವಿಜರೆ, ಆ ಕುದುರೆಗಳು ದಣಿವು ಮತ್ತು ಶ್ರಮದಿಂದ ರಥದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟವು; ಕೃಷ್ಣನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ತಿಷ್ಠಸ್ವೇಹ ಮಹಾಬಾಹೋ ದೃಷ್ಟದೋಷಾ ಮಯಾ ಹಯಾಃ। ಪದ್ಯ್ಭಾಂ ಗತ್ವಾ ಹರಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಣಿರತ್ನಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್ ।। ೩೪.

ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೋ; ಕುದುರೆಗಳು ದಣಿದಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ರತ್ನವನ್ನು ಹಿಡಿದು ತರ್ತೇನೆ.

ಪದ್ಭ್ಯಾಮೇವ ತತೋ ಗತ್ವಾ ಶತಧನ್ವಾನಮಚ್ಯುತಃ। ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿಂ ತಂ ವೈ ಜಘಾನ ಪರಮಾಸ್ತ್ರವಿತ್ ।। ೩೪.

ಅನಂತರ, ಅಚ್ಯುತನು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ, ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿಯಾದ ಶತಧನ್ವನನ್ನು, ಪರಮಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾದವನನ್ನು ಕೊಂದನು.

ಸ್ಯಮನ್ತಕಂ ನ ಚಾಪಶ್ಯದ್ಧತ್ವಾ ಭೋಜಂ ಮಹಾಬಲಮ್। ನಿವೃತ್ತಂ ಚಾಬ್ರವೀತ್ ಕೃಷ್ಣಂ ರತ್ನಂ ದೇಹೀತಿ ಲಾಙ್ಗಲೀ ।। ೩೪.

ಆ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಭೋಜನನ್ನು ಕೊಂದರೂ, ಸ್ಯಾಮಂತಕ ರತ್ನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಹಳಗಾಲಿಗನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ 'ರತ್ನವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ನಾಸ್ತೀತಿ ಕೃಷ್ಣಶ್ಚೋವಾಚ ತತೋ ರಾಮೋ ರುಷಾನ್ವಿತಃ। ಧಿಕ್ಛಬ್ದಮಸಕೃತ್ ಪೂರ್ವ್ವಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಜನಾರ್ದ್ದನಮ್ ।। ೩೪.

'ಇಲ್ಲ' ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಆಗ ರಾಮನು ಕೋಪದಿಂದ, ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಪಮಾನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.