ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸ್ಯಮನ್ತಕಂ ನಾಮ ಮಣಿಂ ದತ್ತವಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಭಾಸ್ಕರಃ। ಸ ತಮಾಬದ್ಧ್ಯ ನಗರಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹೀಪತಿಃ ।। ೩೪.

ಆ ಭಾಸ್ಕರನು ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಎಂಬ ಮಣಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ರಾಜನು ಅದನ್ನು ಧರಿಸಿ ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ತಂ ಜನಾಃ ಪರ್ಯಧಾವನ್ತ ಸೂರ್ಯೋಽಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹ। ಸಭಾಂ ವಿಸ್ಮಾಯಯಿತ್ವಾಥ ಪುರೀಮನ್ತಃಪುರಂ ತಥಾ ।। ೩೪.

ಜನರು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾ, 'ಇವನು ಸೂರ್ಯನೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸಭೆಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಅವನು ನಗರದಲ್ಲೂ ಅರಮನೆಯೊಳಗೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ತಂ ಪ್ರಸೇನಿಜಿತೇ ದಿವ್ಯಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್। ದದೌ ಭ್ರಾತ್ರೇ ನರಪತಿಃ ಪ್ರೇಮ್ಣಾ ಶಕ್ರಜಿದುತ್ತಮಮ್ ।। ೩೪.

ಶಕ್ರಜಿತ್ ಎಂಬ ರಾಜನು ದಿವ್ಯವಾದ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿ ಸಹಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಪ್ರಸೇನನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ಸ್ಯಮನ್ತಕೋ ನಾಮ ಮಣಿರ್ಯಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸ್ಥಿತೋ ಭೇವತ್ । ಕಾಲವರ್ಷೀ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ನ ಚ ವ್ಯಾಧಿಭಯಂ ತದಾ ।। ೩೪.

ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಗದ ಭಯವಿರದು.

ಲಿಪ್ಸಾಂ ಚಕ್ರೇ ಪ್ರಸೇನಾತ್ತು ಮಣಿರತ್ನಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್। ಗೋವಿನ್ದೋ ನ ಚ ತಂ ಲೇಭೇ ಶಕ್ತೋಽಪಿ ನ ಜಹಾರ ಚ ।। ೩೪.

ಗೋವಿಂದನು ಪ್ರಸೇನನಿಂದ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದನು. ಆದರೆ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಅದನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪಡೆಯಲೂ ಇಲ್ಲ.

ಕದಾ ಚಿನ್ಮೃಗಯಾಂ ಯಾತಃ ಪ್ರಸೇನಸ್ತೇನ ಭೂಷಿತಃ। ಸ್ಯಮನ್ತಕಕೃತೇ ಸಿಂಹಾದ್ವಧಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುದಾರುಣಮ್ ।। ೩೪.

ಒಂದು ಸಲ ಪ್ರಸೇನನು ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದನು. ಸ್ಯಾಮಂತಕದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ಸಿಂಹದಿಂದ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಹತರಾದನು.

ಜಾಮ್ಬವಾನೃಕ್ಷರಾಜಸ್ತು ತಂ ಸಿಂಹಂ ನಿಜಘಾನ ವೈ । ಆದಾಯ ಚ ಮಣಿಂ ದಿವ್ಯಂ ಸ್ವಂ ಬಿಲಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ।। ೩೪.

ಆಮೇಲೆ ಜಾಂಬವಾನ್ ಎಂಬ ಕರಡಿಯ ರಾಜನು ಆ ಸಿಂಹವನ್ನು ಕೊಂದನು. ದಿವ್ಯವಾದ ಮಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಗುಹೆಗೆ ಹೋದನು.

ತತ್ಕರ್ಮ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ತತೋ ವೃಷ್ಣ್ಯನ್ಧಕಮಹತ್ತರಾಃ। ಮಣೌಗೃಧ್ನುನ್ತು ಮನ್ವಾನಾಸ್ತಮೇವ ವಿಶಶಙ್ಕಿರೇ ।। ೩೪.

ಈ ಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ವೃಷ್ಣಿ ಮತ್ತು ಅಂಧಕ ವಂಶದ ದೊಡ್ಡವರು ಕೃಷ್ಣನೇ ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದನೆಂದು ಅನುಮಾನಿಸಿದರು.

ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತಿಂ ತೇಭ್ಯಸ್ತಾಂ ಬಲವಾನರಿಸೂದನಃ। ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣೋ ಭಗವಾನ್ ವನಂ ಸ ವಿಚಚಾರ ಹ ।। ೩೪.

ಅವರ ತಪ್ಪು ಆರೋಪವನ್ನು ಸಹಿಸದ ಭಗವಾನ್, ಶತ್ರುಗಳ ಸಂಹಾರಕನು, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಸ ತು ಪ್ರಸೇನಮೃಗಯಾಮಚರತ್ತತ್ರ ಚಾಪ್ಯಥ। ಪ್ರಸೇನಸ್ಯ ಪದಂ ಗೃಹ್ಯ ಪುರುಷೈ ರಾಪ್ತಕಾರಿಭಿಃ ।। ೩೪.

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಸಂಗಡಿಗರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸೇನನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು.

ಋಕ್ಷವನ್ತಂ ಗಿರಿವರಂ ವಿನ್ಧ್ಯಞ್ಚ ನಗಮುತ್ತಮಮ್। ಅನ್ವೇಷಣಪರಿಶ್ರಾನ್ತಃ ಸ ದದರ್ಶ ಮಹಾಮನಾಃ ।। ೩೪.

ಹುಡುಕಾಟದಿಂದ ಹತಾಶನಾದ ಮಹಾತ್ಮನು ಕರಡಿಗಳ ಪರ್ವತವನ್ನೂ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತವನ್ನೂ ನೋಡಿದನು.

ಸಾಶ್ವಂ ಹತಂ ಪ್ರಸೇನಂ ತಂ ನಾವಿನ್ದತ್ತತ್ರ ವೈ ಮಣಿಮ್। ಅಥ ಸಿಂಹಃ ಪ್ರಸೇನಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಯಾವಿದೂರತಃ ।। ೩೪.

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಣಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಸೇನನು ಮತ್ತು ಅವನ ಕುದುರೆ ಹತರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಪ್ರಸೇನನ ದೇಹದ ಹತ್ತಿರ ಸಿಂಹವೂ ಇದ್ದಿತು.

ಋಕ್ಷೇಣ ನಿಹತೋ ದೃಷ್ಟಃ ಪಾದೈಋಕ್ಷಸ್ಯ ಸೂಚಿತಾಮ್। ಪದೈರನ್ವೇಷಯಾಮಾಸ ಗುಹಾಮೃಕ್ಷಸ್ಯ ಯಾದವಃ ।। ೩೪.

ಅವನು ಕರಡಿಯಿಂದ ಸಿಂಹವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಕರಡಿಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಯಾದವನು ಕರಡಿಯ ಗುಹೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಮಹತ್ಯತಿಬಿಲೇ ವಾಣೀಂ ಶುಶ್ರಾವ ಪ್ರಮದೇರಿತಾಮ್। ಧಾತ್ರ್ಯಾ ಕುಮಾರಮಾದಾಯ ಸುತಂ ಜಾಮ್ಬವತೋ ದ್ವಿಜಾಃ। ಪ್ರೀತಿಮತ್ಯಾಥ ಮಣಿನಾ ಮಾರೋದೀರಿತ್ಯುದೀರಿತಾಮ್ ।। ೩೪.

ಅದಾಗೊಂದು ಭಾರೀ ಗೊಂದಲದ ಕೂಗು, ದುಃಖಿತೆಯಾದ ಹೆಂಗಸೊಬ್ಬಳಿಂದ ಕೇಳಿಬಂತು. ಜಾಂಬವನ್ತನ ಮಗನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಧಾತ್ರೀ, ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, 'ಮಗನೇ, ಆ ಮಣಿಗಾಗಿ ಅಳಬೇಡ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.

ಪ್ರಸೇನಮವಧೀತ್ ಸಿಂಹಃ ಸಿಂಹೋ ಜಾಮ್ಬವತಾ ಹತಃ। ಸುಕುಮಾರಕ ಮಾರೋದೀಸ್ತವ ಹ್ಯೇಷ ಸ್ಯಮನ್ತಕಃ ।। ೩೪.

ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಸಿಂಹ ಕೊಂದಿತು, ಆ ಸಿಂಹವನ್ನು ಜಾಂಬವನ್ತನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಮುದ್ದಾದ ಮಗನೇ, ಈ ಮಣಿಯೇ ಸ್ಯಾಮಂತಕ, ನೀನು ಅಳಬೇಡ.

ವ್ಯಕ್ತೀಕೃತಞ್ಚ ಶಬ್ದಂ ತಂ ತೂರ್ಣಂ ಸೋಽಪಿ ಯಯೌ ಬಿಲಮ್। ಅಪಶ್ಯಚ್ಚ ವಿಲಾಭ್ಯಾಶೇ ಪ್ರಸೇನಮವದಾರಿತಮ್।। ೩೪.

ಅವನು ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಲದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು. ಬಿಲದ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ಪ್ರಸೇನನು ಸತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಚಾಪಿ ಭಗವಾಸ್ತದೃಕ್ಷಬಿಲಮಞ್ಜಸಾ। ದದರ್ಶ ಋಕ್ಷರಾಜಾನಂ ಜಾಮ್ಬವನ್ತಮುದಾರಧೀಃ ।। ೩೪.

ಆ ಬಿಲದೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭಗವಂತನು, ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಜಾಂಬವನ್ತನನ್ನು, ಅಂದರೆ ಕರಡಿಗಳ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಯುಯುಧೇ ವಾಸುದೇವಸ್ತು ಬಿಲೇ ಜಾಮ್ಬವತಾ ಸಹ। ಬಾಹುಭ್ಯಾಮೇವ ಗೋವಿನ್ದೋ ದಿವಸಾನೇಕವಿಂಶತಿಮ್ ।। ೩೪.

ಆ ಬಿಲದೊಳಗೆ ವಾಸುದೇವನು ಜಾಂಬವನ್ತನ ಜೊತೆ ಕೈಯಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹೋರಾಡಿದನು.

ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ಚ ಬಿಲಂ ಕೃಷ್ಣೇ ವಾಸುದೇವ ಪುರಃಸರಾಃ । ಪುನರ್ದ್ವಾರವತೀಮೇತ್ಯ ಹತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ನ್ಯವೇದಯನ್ ।। ೩೪.

ಕೃಷ್ಣನು ವಾಸುದೇವನೊಂದಿಗೆ ಬಿಲದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋದವರು ಮತ್ತೆ ದ್ವಾರಾವತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಹತರಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.

ವಾಸುದೇವಸ್ತು ನಿರ್ಜಿತ್ಯ ಜಾಮ್ಬವನ್ತಂ ಮಹಾಬಲಮ್। ಲೇಭೇ ಜಾಮ್ಬವತೀಂ ಕನ್ಯಾಮೃಕ್ಷರಾಜಸ್ಯ ಸಮ್ಮತಾಮ್ ।। ೩೪.

ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಜಾಂಬವನ್ತನನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ವಾಸುದೇವನು, ಆ ಕರಡಿಗಳ ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಜಾಂಬವತಿಯನ್ನೂ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಪಡೆದನು.

ಭಗವತ್ತೇಜಸಾ ಗ್ರಸ್ತೋ ಜಾಮ್ಬವಾನ್ ಪ್ರಸಭಂ ಮಣಿಮ್। ಸುತಾಂ ಜಾಮ್ಬವತೀಮಾಶು ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಾಯ ದತ್ತವಾನ್ ।। ೩೪.

ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿ, ಜಾಂಬವನ್ತನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಗಳು ಜಾಂಬವತಿಯನ್ನೂ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು.

ಮಣಿಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಂ ಚೈವ ಜಗ್ರಾಹಾತ್ಮ ವಿಶುದ್ಧಯೇ। ಅನುನೀಯ ಋಕ್ಷರಾಜಂ ನಿರ್ಯಯೌ ಚ ತದಾ ಬಿಲಾತ್ ।। ೩೪.

ಸ್ವಂತ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಕರಡಿಗಳ ರಾಜನನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಿ, ಆ ಬಿಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು.

ಏವಂ ಸ ಮಣಿಮಾದಾಯ ವಿಶೋದ್ಧ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ। ದದೌ ಸತ್ರಾಜಿತೇ ತಂ ವೈ ಮಣಿಂ ಸಾತ್ವತಸನ್ನಿಧೌ ।। ೩೪.

ಹೀಗೆ, ಆತನು ಮಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಸಾತ್ವತರು ಎದುರಲ್ಲೇ ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದನು.

ಕನ್ಯಾಂ ಪುನರ್ಜಾಮ್ಬವತೀಮುವಾಚ ಮಧುಸೂದನಃ। ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಾಪಾತ್ ಸ ವ್ಯಮುಚ್ಯತ ಜನಾರ್ದನಃ ।। ೩೪.

ಮಧುಸೂದನನು ಮತ್ತೆ ಜಾಂಬವತಿಯನ್ನು ಮಾತಾಡಿದನು. ಆ ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದದಿಂದ ಜನಾರ್ದನನು ಮುಕ್ತನಾದನು.

ಇಮಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತಿಂ ಯಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯೇಹ ವ್ಯಪೋಹಿತಾಮ್। ವೇದ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತೇಃ ಸ ನಾಭಿಶಸ್ಯತಿ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ ।। ೩೪.

ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದ ನಿವಾರಣೆಯಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದವನ್ನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ದಶ ಸ್ವಸೃಭ್ಯೋ ಭಾರ್ಯ್ಯಾಭ್ಯಃ ಶತ್ರಜಿತ್ತಃ ಶತಂ ಸುತಾಃ। ಖ್ಯಾತಿಮನ್ತಸ್ತ್ರಯಸ್ತೇಷಾಂ ಭಙ್ಗಕಾರಸ್ತು ಪೂರ್ವ್ವಜಃ। ವೀರೋ ವ್ರತಪತಿಶ್ಚೈವ ಹ್ಯಪಸ್ವಾನ್ತಶ್ಚ ಸುಪ್ರಿಯಃ ।। ೩೪.

ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಹತ್ತು ಹೆಂಡತಿಗಳಿಂದ ನೂರು ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು: ಹಿರಿಯನು ಭಂಗಕಾರ, ವೀರ ಮತ್ತು ವ್ರತಪತಿ. ಸುವಪ್ರಿಯನು ಚಿಕ್ಕವನು.

ಅಥ ದ್ವಾರವತೀ ನಾಮ ಭಙ್ಗಕಾರಸ್ಯ ಸುಪ್ರಜಾ। ಸುಷುವೇ ಸಾ ಕುಮಾರೀಸ್ತು ತಿಸ್ರೋ ರೂಪಗುಣಾನ್ವಿತಾಃ ।। ೩೪.

ಮತ್ತೆ, ಭಂಗಕಾರನ ಮಗಳು ದ್ವಾರಾವತಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂತಾನವಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆ ಮೂರು ರೂಪಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು.

ಸತ್ಯ ಭಾಮೋತ್ತಮಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವ್ರತಿನೀವ ದೃಢವ್ರತಾ। ತಥಾ ತಪಸ್ವಿನೀ ಚೈವ ಪಿತಾ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ತಾಂ ದದೌ ।। ೩೪.

ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಳು, ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೃಢಳಾಗಿದ್ದಳು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳ ತಂದೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ಯತ್ತತ್ ಸತ್ರಾಜಿತೇ ಕೃಷ್ಣೋ ಮಣಿರತ್ನಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್। ಪ್ರಾದಾತ್ತದಾಹರದ್ರತ್ನಂ ಭೋಜೇನ ಶತಧನ್ವನಾ ।। ೩೪.

ಆ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ನಂತರ ಭೋಜವಂಶದ ಶತಧನ್ವನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು.