ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಗಾನ್ಧಾರೀ ಜನಯಾಮಾಸ ಸುಮಿತ್ರಂ ಮಿತ್ರನನ್ದನಮ್। ಮಾದ್ರೀ ಯುಧಾಜಿತಂ ಪುತ್ರಂ ಸಾ ತು ವೈ ದೇವಮೀಢುಷಮ್ ।। ೩೪.

ಗಾಂಧಾರಿ ಸುಮಿತ್ರನನ್ನು, ಮಿತ್ರನಂದನನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಮಾದ್ರಿ ಯುದ್ಧಾಜಿತ್ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವಮೀಢುಷನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಅನಮಿತ್ರಂ ಸುತಞ್ಚೈವ ತಾವುಭೌ ಪುರುಷೋತ್ತಮೌ। ಅನಮಿತ್ರಸುತೋ ನಿಘ್ನೋ ನಿಘ್ನಸ್ಯ ದ್ವೌ ಬಭೂವತುಃ ।। ೩೪.

ಅನಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ಇಬ್ಬರೂ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷರು; ಅನಮಿತ್ರನ ಮಗ ನಿಘ್ನ, ನಿಘ್ನನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು.

ಪ್ರಸೇನಶ್ಚ ಮಹಾಭಾಗಃ ಶಕ್ರಜಿಚ್ಚ ಸುತಾವುಭೌ। ತಸ್ಯ ಶಕ್ರಜಿತಃ ಪೂರ್ವಃ ಸಖಾ ಪ್ರಾಣಸಮೋಽಭವತ್ ।। ೩೪.

ಪ್ರಸೇನ ಮತ್ತು ಶಕ್ರಜಿತ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಮಕ್ಕಳು; ಶಕ್ರಜಿತ್ ಹಿಂದೆ ಅವನ ಆತ್ಮಸಮಾನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದನು.

ಸ ಕದಾಚಿನ್ನಿಶಾಪಾಯೇ ರಥೇನ ರಥಿನಾಂವರಃ। ತೋಯಕೂಲಾದಪಃ ಸ್ಪ್ರಷ್ಟುಮುಪಸ್ಥಾತುಂ ಯಯೌ ರವಿಮ್ ।। ೩೪.

ಒಂದು ಬಾರಿ, ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲು ಹೊರಟನು.

ತಸ್ಯೋಪತಿಷ್ಠತಃ ಸೂರ್ಯೋ ವಿವಸ್ವಾನಗ್ರತಃ ಸ್ಥಿತಃ। ಅಸ್ಪಷ್ಟಮೂರ್ತಿರ್ಭಗವಾಂ ಸ್ತೇಜೋಮಣ್ಡಲವಾನ್ ವಿಭುಃ ।। ೩೪.

ಅವನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸೂರ್ಯನಾದ ವಿವಸ್ವಾನ್ ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತನು; ಪ್ರಕಾಶವಲಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಗವಂತನು, ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪವಿಲ್ಲದೆ, ಅವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಅಥ ರಾಜಾ ವಿವಸ್ವನ್ತಮುವಾಚ ಸ್ಥಿತಮಗ್ರತಃ। ಯಥೈವ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಮಹಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಮ್ಪತೇ ।। ೩೪.

ಆಗ ರಾಜನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ವಿವಸ್ವಂತನನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು: 'ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಈಗಲೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಬೆಳಕಿನ ದೇವತೆ.'

ತೇಜೋಮಣ್ಡಲಿನಞ್ಚೈವ ತಥೈವಾಪ್ಯಗ್ರತಃ ಸ್ಥಿತಮ್। ಕೋ ವಿಶೇಷೋ ವಿವಸ್ವಂಸ್ತೇ ಸಾಕ್ಷಾದುಪಗತೇನ ವೈ ।। ೩೪.

ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿ ನಿಂತಿರುವೆ. ನೀನು ನೇರವಾಗಿ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೂ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಏನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇದೆ ವಿವಸ್ವಂತನೆ?

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಸ ಭಗವಾನ್ ಮಣಿರತ್ನಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್। ಸ್ವಕಣ್ಠಾದವಮುಚ್ಯಾಥ ಬಬನ್ಧ ನೃಪತೇಸ್ತದಾ ।। ೩೪.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ವಿವಸ್ವಂತನು ತನ್ನ ಕಂಠದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ತತೋ ವಿಗ್ರಹವನ್ತಂ ತಂ ದದರ್ಶ ನೃಪತಿಸ್ತದಾ। ಪ್ರತಿಮಾಮಥ ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮುಹೂರ್ತ್ತಂ ಕೃತವಾಂಸ್ತಥಾ ।। ೩೪.

ಆಮೇಲೆ ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು. ಆ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.

ತಮತಿಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ಭೂಯೋ ವಿವಸ್ವನ್ತಂ ಸ ಶಕ್ರಜಿತ್। ಪ್ರೋವಾಚಾಗ್ನಿಸವರ್ಣಂ ತ್ವಂ ಯೇನ ಲೋಕಾನ್ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ। ತದೈವ ಮಣಿರತ್ನಂ ತನ್ಮಾಂ ಭವಾನ್ ದಾತುಮರ್ಹತಿ ।। ೩೪.

ವಿವಸ್ವಂತನು ಹೊರಡುವಾಗ ಶಕ್ರಜಿತ್ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನೇ, ನೀನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸುವವನು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.'

ಸ್ಯಮನ್ತಕಂ ನಾಮ ಮಣಿಂ ದತ್ತವಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಭಾಸ್ಕರಃ। ಸ ತಮಾಬದ್ಧ್ಯ ನಗರಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹೀಪತಿಃ ।। ೩೪.

ಆ ಭಾಸ್ಕರನು ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಎಂಬ ಮಣಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ರಾಜನು ಅದನ್ನು ಧರಿಸಿ ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ತಂ ಜನಾಃ ಪರ್ಯಧಾವನ್ತ ಸೂರ್ಯೋಽಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹ। ಸಭಾಂ ವಿಸ್ಮಾಯಯಿತ್ವಾಥ ಪುರೀಮನ್ತಃಪುರಂ ತಥಾ ।। ೩೪.

ಜನರು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾ, 'ಇವನು ಸೂರ್ಯನೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸಭೆಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಅವನು ನಗರದಲ್ಲೂ ಅರಮನೆಯೊಳಗೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ತಂ ಪ್ರಸೇನಿಜಿತೇ ದಿವ್ಯಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್। ದದೌ ಭ್ರಾತ್ರೇ ನರಪತಿಃ ಪ್ರೇಮ್ಣಾ ಶಕ್ರಜಿದುತ್ತಮಮ್ ।। ೩೪.

ಶಕ್ರಜಿತ್ ಎಂಬ ರಾಜನು ದಿವ್ಯವಾದ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿ ಸಹಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಪ್ರಸೇನನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ಸ್ಯಮನ್ತಕೋ ನಾಮ ಮಣಿರ್ಯಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸ್ಥಿತೋ ಭೇವತ್ । ಕಾಲವರ್ಷೀ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ನ ಚ ವ್ಯಾಧಿಭಯಂ ತದಾ ।। ೩೪.

ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಗದ ಭಯವಿರದು.

ಲಿಪ್ಸಾಂ ಚಕ್ರೇ ಪ್ರಸೇನಾತ್ತು ಮಣಿರತ್ನಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮ್। ಗೋವಿನ್ದೋ ನ ಚ ತಂ ಲೇಭೇ ಶಕ್ತೋಽಪಿ ನ ಜಹಾರ ಚ ।। ೩೪.

ಗೋವಿಂದನು ಪ್ರಸೇನನಿಂದ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದನು. ಆದರೆ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಅದನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪಡೆಯಲೂ ಇಲ್ಲ.

ಕದಾ ಚಿನ್ಮೃಗಯಾಂ ಯಾತಃ ಪ್ರಸೇನಸ್ತೇನ ಭೂಷಿತಃ। ಸ್ಯಮನ್ತಕಕೃತೇ ಸಿಂಹಾದ್ವಧಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುದಾರುಣಮ್ ।। ೩೪.

ಒಂದು ಸಲ ಪ್ರಸೇನನು ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದನು. ಸ್ಯಾಮಂತಕದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ಸಿಂಹದಿಂದ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಹತರಾದನು.

ಜಾಮ್ಬವಾನೃಕ್ಷರಾಜಸ್ತು ತಂ ಸಿಂಹಂ ನಿಜಘಾನ ವೈ । ಆದಾಯ ಚ ಮಣಿಂ ದಿವ್ಯಂ ಸ್ವಂ ಬಿಲಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ।। ೩೪.

ಆಮೇಲೆ ಜಾಂಬವಾನ್ ಎಂಬ ಕರಡಿಯ ರಾಜನು ಆ ಸಿಂಹವನ್ನು ಕೊಂದನು. ದಿವ್ಯವಾದ ಮಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಗುಹೆಗೆ ಹೋದನು.

ತತ್ಕರ್ಮ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ತತೋ ವೃಷ್ಣ್ಯನ್ಧಕಮಹತ್ತರಾಃ। ಮಣೌಗೃಧ್ನುನ್ತು ಮನ್ವಾನಾಸ್ತಮೇವ ವಿಶಶಙ್ಕಿರೇ ।। ೩೪.

ಈ ಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ವೃಷ್ಣಿ ಮತ್ತು ಅಂಧಕ ವಂಶದ ದೊಡ್ಡವರು ಕೃಷ್ಣನೇ ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದನೆಂದು ಅನುಮಾನಿಸಿದರು.

ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತಿಂ ತೇಭ್ಯಸ್ತಾಂ ಬಲವಾನರಿಸೂದನಃ। ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣೋ ಭಗವಾನ್ ವನಂ ಸ ವಿಚಚಾರ ಹ ।। ೩೪.

ಅವರ ತಪ್ಪು ಆರೋಪವನ್ನು ಸಹಿಸದ ಭಗವಾನ್, ಶತ್ರುಗಳ ಸಂಹಾರಕನು, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಸ ತು ಪ್ರಸೇನಮೃಗಯಾಮಚರತ್ತತ್ರ ಚಾಪ್ಯಥ। ಪ್ರಸೇನಸ್ಯ ಪದಂ ಗೃಹ್ಯ ಪುರುಷೈ ರಾಪ್ತಕಾರಿಭಿಃ ।। ೩೪.

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಸಂಗಡಿಗರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸೇನನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು.

ಋಕ್ಷವನ್ತಂ ಗಿರಿವರಂ ವಿನ್ಧ್ಯಞ್ಚ ನಗಮುತ್ತಮಮ್। ಅನ್ವೇಷಣಪರಿಶ್ರಾನ್ತಃ ಸ ದದರ್ಶ ಮಹಾಮನಾಃ ।। ೩೪.

ಹುಡುಕಾಟದಿಂದ ಹತಾಶನಾದ ಮಹಾತ್ಮನು ಕರಡಿಗಳ ಪರ್ವತವನ್ನೂ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತವನ್ನೂ ನೋಡಿದನು.

ಸಾಶ್ವಂ ಹತಂ ಪ್ರಸೇನಂ ತಂ ನಾವಿನ್ದತ್ತತ್ರ ವೈ ಮಣಿಮ್। ಅಥ ಸಿಂಹಃ ಪ್ರಸೇನಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಯಾವಿದೂರತಃ ।। ೩೪.

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಣಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಸೇನನು ಮತ್ತು ಅವನ ಕುದುರೆ ಹತರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಪ್ರಸೇನನ ದೇಹದ ಹತ್ತಿರ ಸಿಂಹವೂ ಇದ್ದಿತು.

ಋಕ್ಷೇಣ ನಿಹತೋ ದೃಷ್ಟಃ ಪಾದೈಋಕ್ಷಸ್ಯ ಸೂಚಿತಾಮ್। ಪದೈರನ್ವೇಷಯಾಮಾಸ ಗುಹಾಮೃಕ್ಷಸ್ಯ ಯಾದವಃ ।। ೩೪.

ಅವನು ಕರಡಿಯಿಂದ ಸಿಂಹವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಕರಡಿಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಯಾದವನು ಕರಡಿಯ ಗುಹೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಮಹತ್ಯತಿಬಿಲೇ ವಾಣೀಂ ಶುಶ್ರಾವ ಪ್ರಮದೇರಿತಾಮ್। ಧಾತ್ರ್ಯಾ ಕುಮಾರಮಾದಾಯ ಸುತಂ ಜಾಮ್ಬವತೋ ದ್ವಿಜಾಃ। ಪ್ರೀತಿಮತ್ಯಾಥ ಮಣಿನಾ ಮಾರೋದೀರಿತ್ಯುದೀರಿತಾಮ್ ।। ೩೪.

ಅದಾಗೊಂದು ಭಾರೀ ಗೊಂದಲದ ಕೂಗು, ದುಃಖಿತೆಯಾದ ಹೆಂಗಸೊಬ್ಬಳಿಂದ ಕೇಳಿಬಂತು. ಜಾಂಬವನ್ತನ ಮಗನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಧಾತ್ರೀ, ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, 'ಮಗನೇ, ಆ ಮಣಿಗಾಗಿ ಅಳಬೇಡ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.

ಪ್ರಸೇನಮವಧೀತ್ ಸಿಂಹಃ ಸಿಂಹೋ ಜಾಮ್ಬವತಾ ಹತಃ। ಸುಕುಮಾರಕ ಮಾರೋದೀಸ್ತವ ಹ್ಯೇಷ ಸ್ಯಮನ್ತಕಃ ।। ೩೪.

ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಸಿಂಹ ಕೊಂದಿತು, ಆ ಸಿಂಹವನ್ನು ಜಾಂಬವನ್ತನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಮುದ್ದಾದ ಮಗನೇ, ಈ ಮಣಿಯೇ ಸ್ಯಾಮಂತಕ, ನೀನು ಅಳಬೇಡ.

ವ್ಯಕ್ತೀಕೃತಞ್ಚ ಶಬ್ದಂ ತಂ ತೂರ್ಣಂ ಸೋಽಪಿ ಯಯೌ ಬಿಲಮ್। ಅಪಶ್ಯಚ್ಚ ವಿಲಾಭ್ಯಾಶೇ ಪ್ರಸೇನಮವದಾರಿತಮ್।। ೩೪.

ಅವನು ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಲದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು. ಬಿಲದ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ಪ್ರಸೇನನು ಸತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಚಾಪಿ ಭಗವಾಸ್ತದೃಕ್ಷಬಿಲಮಞ್ಜಸಾ। ದದರ್ಶ ಋಕ್ಷರಾಜಾನಂ ಜಾಮ್ಬವನ್ತಮುದಾರಧೀಃ ।। ೩೪.

ಆ ಬಿಲದೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭಗವಂತನು, ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಜಾಂಬವನ್ತನನ್ನು, ಅಂದರೆ ಕರಡಿಗಳ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಯುಯುಧೇ ವಾಸುದೇವಸ್ತು ಬಿಲೇ ಜಾಮ್ಬವತಾ ಸಹ। ಬಾಹುಭ್ಯಾಮೇವ ಗೋವಿನ್ದೋ ದಿವಸಾನೇಕವಿಂಶತಿಮ್ ।। ೩೪.

ಆ ಬಿಲದೊಳಗೆ ವಾಸುದೇವನು ಜಾಂಬವನ್ತನ ಜೊತೆ ಕೈಯಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹೋರಾಡಿದನು.

ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ಚ ಬಿಲಂ ಕೃಷ್ಣೇ ವಾಸುದೇವ ಪುರಃಸರಾಃ । ಪುನರ್ದ್ವಾರವತೀಮೇತ್ಯ ಹತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ನ್ಯವೇದಯನ್ ।। ೩೪.

ಕೃಷ್ಣನು ವಾಸುದೇವನೊಂದಿಗೆ ಬಿಲದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋದವರು ಮತ್ತೆ ದ್ವಾರಾವತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಹತರಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.