ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯದೋಃ ಪುತ್ರಾ ಬಭೂವುರ್ಹಿ ಪಞ್ಚ ದೇವಸುತೋಪಮಾಃ। ಸಹಸ್ರಜಿದಥ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಕ್ರೋಷ್ಟುರ್ನೀಲೋ ಜಿತೋ ಲಘುಃ ।। ೩೨.

ಯದುನಿಗೆ ಐದು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು, ಅವರು ದೇವರ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಮಹಾನ್‌ಗಳು—ಅವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವರು ಸಹಸ್ರಜಿತ್, ನಂತರ ಕ್ರೋಷ್ತು, ನೀಲ, ಜಿತ ಮತ್ತು ಲಘು.

ಸಹಸ್ರಜಿತ್ಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾಞ್ಛತಜಿನ್ನಾಮ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಸತಜಿತ್ಸುತಾ ವಿಖ್ಯಾ ತಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಾಃ ।। ೩೨.

ಸಹಸ್ರಜಿತನಿಗೆ ಶತಜಿತ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನು ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಶತಜಿತನಿಗೆ ಮೂವರು ಹೆಸರಾಂತ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರಾದ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು.

ಹೈಹಯಶ್ಚ ಹಯಶ್ಚೈವ ರಾಜಾ ವೇಣುಹಯಶ್ಚ ಯಃ। ಹೈಹಯಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ಧರ್ಮ್ಮತತ್ತ್ವ ಇತಿ ಶ್ರುತಿಃ ।। ೩೨.

ಅವರು ಹೈಹಯ, ಹಯ ಮತ್ತು ವೇಣುಹಯ ಎಂಬ ರಾಜನು. ಹೈಹಯನ ವಾರಸುದಾರನು ಧರ್ಮತತ್ವ ಎಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಧರ್ಮ್ಮತನ್ತ್ರಸ್ತು ಕೀರ್ತ್ತಿಸ್ತು ಸಂಜ್ಞೇಯಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ। ಸಂಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ಮಹಿಷ್ಮಾನ್ನಾಮ ಪಾರ್ಥಿವಃ ।। ೩೨.

ಧರ್ಮತಂತ್ರನು ಕೀರ್ತಿಯ ಪುತ್ರನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸಂಜ್ಞೇಯನಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ಮಹಿಷ್ಮಾನ್ ಎಂಬ ರಾಜನು ಜನಿಸಿದ್ದನು.

ಆಸೀನ್ಮಹಿಷ್ಮತಃ ಪುತ್ರೋ ಭದ್ರಶ್ರೇಣ್ಯಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ವಾರಾಣಸ್ಯಧಿಪೋ ರಾಜಾ ಕಥಿತಃ ಪೂರ್ವ ಏವ ಹಿ ।। ೩೨.

ಮಹಿಷ್ಮಾನಿಗೆ ಭದ್ರಶ್ರೇಣ್ಯ ಎಂಬ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ವಾರಾಣಸಿಯ ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು ಎಂದು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭದ್ರಶ್ರೇಣ್ಯಸ್ಯ ದಾಯಾದೋ ದುರ್ಮದೋ ನಾಮ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ದುರ್ಮದಸ್ಯ ತತೋ ಧೀಮಾನ್ ಕನ್ಕೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ ।। ೩೨.

ಭದ್ರಶ್ರೇಣ್ಯನ ವಾರಸುದಾರನು ದುರ್ಮದ ಎಂಬ ರಾಜನು. ದುರ್ಮದನಿಂದ ಧೀಮಂತನಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕಂಕನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಕನಕಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಾಃ। ಕೃತ ವೀರ್ಯಃ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಃ ಕೃತವರ್ಮಾ ತಥೈವ ಚ ।। ೩೨.

ಕಂಕನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು, ಅವರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು—ಕೃತವೀರ್ಯ, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ, ಕೃತವರ್ಮ ಮತ್ತು ಕೃತ.

ಕೃತೋ ಜಾತಶ್ಚತುರ್ಥೋಽಭೂತ್ಕೃತವಿರ್ಯಾತ್ತತೋಽರ್ಜುನಃ। ಜಜ್ಞೇ ಬಾಹುಸಹಸ್ರೇಣ ಸಪ್ತದ್ವೀಪೇಶ್ವರೋ ನೃಪಃ ।। ೩೨.

ಕೃತನು ನಾಲ್ಕನೆಯವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಕೃತವೀರ್ಯನಿಂದ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಅರ್ಜುನ ಎಂಬ ರಾಜನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನು ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳಿದನು.

ಸ ಹಿ ವರ್ಷಾಯುತಂ ತಪ್ತ್ವಾ ತಪಃ ಪರಮದುಶ್ಚರಮ್। ದತ್ತಮಾರಾಧಯಾಮಾಸ ಕಾರ್ತ್ತವೀರ್ಯೋಽತ್ರಿಸಮ್ಭವಮ್ ।। ೩೨.

ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಅತ್ರಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದನು.

ತಸ್ಮೈ ದತ್ತೋ ವರಾನ್ ಪ್ರಾದಾಚ್ಚತುರೋ ಭೂರಿತೇಜಸಃ। ಪೂರ್ವ್ವಂ ಬಾಹುಸಹಸ್ರನ್ತು ಸ ವವ್ರೇ ಪ್ರಥಮಂ ವರಮ್ ।। ೩೨.

ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನು ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಅವನು ಸಾವಿರ ಕೈಗಳನ್ನು ವರವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು.

ಅಧರ್ಮ್ಮೇ ದೀಯಮಾನಸ್ಯ ಸದ್ಭಿಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಿವಾರಣಮ್। ಧರ್ಮ್ಮೇಣ ಪೃಥಿವೀಞ್ಜಿತ್ವಾ ಧರ್ಮ್ಮೇಣೈವಾನುಪಾಲನಮ್ ।। ೩೨.

ಅವನು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಾಗ ಸಜ್ಜನರು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲಿ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಆಳಲಿ ಎಂದು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

ಸಂಗ್ರಾಮಾಂಸ್ತು ಬಹೂನ್ ಜಿತ್ತ್ವಾ ಹತ್ವಾ ಚಾರೀನ್ ಸಹಸ್ರಶಃ। ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಯುದ್ಧಯಮಾನಸ್ಯ ವಧಃ ಸ್ಯಾದಧಿಕಾದ್ರಣೇ ।। ೩೨.

ಅವನು ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಸಾವಿರಾರು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಿದ್ದರೆ, ಅದು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸಿದನು.

ತೇನೇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾ ಸಪತ್ತನಾ । ಸಪ್ತೋದಧಿಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಕ್ಷಾತ್ರೇಣ ವಿಧಿನಾ ಜನಾಃ ।। ೩೨.

ಅವನು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳೂ ನಗರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ನಿಯಮದಂತೆ ಆಳಿದನು.

ತಸ್ಯ ಬಾಹುಸಹಸ್ರನ್ತು ಯುದ್ಧ್ಯತಃ ಕಿಲ ಧೀಮತಃ। ಯೌದ್ಧೋ ಧ್ವಜೋ ರಥಶ್ಚೈವ ಪ್ರಾದುರ್ಭವತಿ ಮಾಯಯಾ ।। ೩೨.

ಆ ಧೀಮಂತನು ಸಾವಿರ ಕೈಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವಾಗ ಅವನಿಗೆ ಯುದ್ಧದ ಧ್ವಜವೂ ರಥವೂ ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ದಶಯಜ್ಞಸಹಸ್ರಾಣಿ ತೇಷು ದ್ವೀಪೇಷು ಸಪ್ತಸು। ನಿರರ್ಗಲಾಃ ಸ್ಮ ನಿರ್ವೃತ್ತಾಃ ಶ್ರೂಯನ್ತೇ ತಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।। ೩೨.

ಆ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಜ್ಞಾನಿಯು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ನಿರಂತರ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವೇ ಯಜ್ಞಾ ಮಹಾಬಾಹೋಸ್ತಸ್ಯಾಸನ್ ಭೂರಿತೇಜಸಃ। ಸರ್ವೇ ಕಾಞ್ಚನವೇದೀಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಯೂಪೈಶ್ಚ ಕಾಞ್ಚನೈಃ ।। ೩೨.

ಆ ಮಹಾಬಾಹುವಿನ ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳು ಚಿನ್ನದ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದವು, ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭಗಳೂ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.

ಸರ್ವೇ ದೇವೈರ್ಮ್ಮಾಹಾಭಾಗೈರ್ವಿಮಾನಸ್ಥೈರಲಂಕೃತಾಃ। ಗನ್ಧರ್ವ್ವೈರಪ್ಸರೋಭಿಶ್ಚ ನಿತ್ಯಮೇವೋಪಶೋಭಿತಾಃ ।। ೩೨.

ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳು ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅಲಂಕರಿಸಿದವು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಸರು ಸದಾ ಅಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು.

ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಜಗೌ ಗಾಥಾಂ ಗನ್ಧರ್ವೋ ನಾರದಸ್ತಥಾ। ಚರಿತಂ ತಸ್ಯ ರಾಜರ್ಷೇರ್ಮಹಿಮಾನಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಚ ।। ೩೨.

ಆ ರಾಜನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಗಂಧರ್ವನಾದ ನಾರದನು ಅವನ ಕುರಿತು ಹಾಡು ಹಾಡಿದನು.

ನ ನೂನಂ ಕಾರ್ತ್ತವೀರ್ಯಸ್ಯ ಗತಿಂ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ। ಯಜ್ಞೈರ್ದಾನೈಸ್ತಪೋಭಿಶ್ಚ ವಿಕ್ರಮೇಣ ಶ್ರುತೇನ ಚ ।। ೩೨.

ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಶೌರ್ಯ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಯಾರೂ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ದ್ವೀಪೇಷು ಸಪ್ತಸು ಸ ವೈ ಖಡ್ಗೀ ವರಶರಾಸನೀ। ರಥೀ ರಾಜಾಪ್ಯನುಚರೋಽನ್ಯೋಽಗಾಚ್ಚೈವಾನುದೃಶ್ಯತೇ ।। ೩೨.

ಏಳುವು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು ರಥದಲ್ಲಿ ರಾಜನಾಗಿ ಆಳಿದನು; ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಅನಷ್ಟದ್ರವ್ಯಶ್ಚೈವಾಸೀನ್ನ ಶೋಕೋ ನ ಚ ವಿಭ್ರಮಃ। ಪ್ರಭಾವೇಣ ಮಹಾರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮ್ಮೇಣ ರಕ್ಷತಃ ।। ೩೨.

ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ, ಯಾರಿಗೂ ಆಸ್ತಿಯ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲ, ದುಃಖವಿಲ್ಲ, ಗೊಂದಲವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಪಞ್ಚಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಸ ನರಾಧಿಪಃ। ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ವಾರಾನ್ ಸಮ್ರಾಟ್ ಚಕ್ರವರ್ತ್ತೀ ಬಭೂವ ಹ ।। ೩೨.

ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಐವತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು, ಏಳು ಏಳು ಬಾರಿ ಚಕ್ರವರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಳಿದನು.

ಸ ಏವ ಪಶುಪಾಲೋಽಭೂತ್ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಸ್ತಥೈವ ಚ। ಸ ಏವ ವೃಷ್ಟ್ಯಾ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಯೋಗಿತ್ವಾದರ್ಜ್ಜುನೋಽಭವತ್ ।। ೩೨.

ಅವನೇ ಹಸುವಿನ ಕಾಯುವವನೂ, ಹೊಲದ ರಕ್ಷಕರೂ ಆಗಿದ್ದನು; ತನ್ನ ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಅವನು ಮಳೆಗಾಲದ ಮಳೆಹನಿಯಾಗಿಯೂ, ಅರ್ಜುನನಾಗಿಯೂ ಪರಿಣಮಿಸಿದನು.

ಸ ವೈ ಬಾಹುಸಹಸ್ರೇಣ ಜ್ಯಾಘಾತಕಠಿನೇನ ಚ । ಭಾತಿ ರಶ್ಮಿಸಹಸ್ರೇಣ ಶಾರದೇನೇವ ಭಾಸ್ಕರಃ ।। ೩೨.

ಅವನ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು ಬಿಲ್ಲಿನ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದವು; ಅವನು ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಶರದ್ಕಾಲದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.

ಸ ಹಿ ನಾಗಸಹಸ್ರೇಣ ಮಾಹಿಷ್ಮತ್ಯಾಂ ನರಾಧಿಪಃ। ಕರ್ಕೋಟಕಸಭಾಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪುರೀಂ ತತ್ರ ನ್ಯವೇಶಯತ್ ।। ೩೨.

ಆ ರಾಜನು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಯಲ್ಲಿನ ಕರ್ಕೋಟಕನ ಸಭೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ಸ ವೈ ವೇಗೇ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲಾಮ್ಬುಜೇಕ್ಷಣಃ । ಕ್ರೀಡನ್ನಿವ ಸುಖೋದ್ವಿಗ್ನಃ ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲಞ್ಚಕಾರ ಹ ।। ೩೨.

ಮಳೆಗಾಲದ ಸಮುದ್ರದ ವೇಗದಂತೆ, ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ಅವನು ಆಡುವಂತೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಳೆಗಾಲವನ್ನು ತಂದನು.

ಲುಲಿತಾ ಕ್ರೀಡತಾ ತೇನ ಹೇಮಸ್ರಗ್ದಾಮಮಾಲಿನೀ। ಊರ್ಮ್ಮಿಭ್ರೂಕುಟಿಸನ್ನಾದಾ ಶಙ್ಕಿತಾಭ್ಯೇತಿ ನರ್ಮದಾ ।। ೩೨.

ಅವನ ಆಟದಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನರ್ಮದಾ, ಬಂಗಾರದ ಹೂಗಳ ಹಾರ ಧರಿಸಿ, ಅಲೆಗಳು ಕೋಪದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, ಭಯದಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂತು.

ಪುರಾ ಸ ತಾಮನುಸರನ್ನವಗಾಢೋ ಮಹಾರ್ಣವಮ್। ಚಕಾರೋದ್ಧೃತ್ತ್ಯ ವೇಲಾನ್ತಂ ಸ ಕಾಲಃ ಪ್ರಾವೃಣೋದ್ವನಮ್ ।। ೩೨.

ಒಮ್ಮೆ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಅವನು ಮಹಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ತೀರವನ್ನು ತಲುಕಿ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಮಳೆಗಾಲವನ್ನು ತಂದನು.

ತಸ್ಯ ಬಾಹು ಸಹಸ್ರೇಣ ಕ್ಷೋಭ್ಯಮಾಣೇ ಮಹಾದಧೌ। ಭವನ್ತಿ ಲೀನಾ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಾಃ ಪಾತಾಲಸ್ಥಾ ಮಹಾಸುರಾಃ ।। ೩೨.

ಅವನ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳಿಂದ ಮಹಾ ಸಮುದ್ರವು ಕದಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಸುರರು ಮುಳುಗಿ, ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರು.