ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮಿತ್ರಾಜ್ಯೋತಿಸ್ತು ಕನ್ಯಾಯಾಂ ಮರುತಸ್ಯ ಚ ಧೀಮತಃ। ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಾ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾ ಧರ್ಮಜ್ಞಾ ಮೋಕ್ಷದರ್ಶಿನಃ ।। ೩೧.

ಮಿತ್ರಾಜ್ಯೋತಿ ಎಂಬ ಯುವತಿಯೂ, ಧೀಮಂತನಾದ ಮರುತನೂ ಒಂದಾಗಿ, ಅವರಿಂದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವರು, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕಂಡವರು ಜನಿಸಿದರು.

ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಗೃಹಧರ್ಮಾಣಿ ವೈರಾಗ್ಯಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾಃ। ಯತಿಧರ್ಮಮವಾಪ್ಯೇಹ ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಾಯ ತೇ ಗತಾಃ ।। ೩೧.

ಅವರು ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಯತಿಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಲುಪಿದರು.

ಅನಪಾಯಸ್ತತೋ ಜಾತಸ್ತದಾ ಧರ್ಮಪ್ರದತ್ತವಾನ್। ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಸ್ತತೋ ಜಾತಃ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷೋ ಮಹಾತಪಾಃ ।। ೩೧.

ಅವರಿಂದ ಅನಪಾಯ ಎಂಬ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವು ಹುಟ್ಟಿತು. ಆ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮದಿಂದ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷನು ಜನಿಸಿದನು.

ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಸುತಶ್ಚಾಪಿ ಸಞ್ಜಯೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ। ಸಞ್ಜಯಸ್ಯ ಜಯಃ ಪುತ್ರೋ ವಿಜಯಸ್ತಸ್ಯ ಜಗ್ಮಿವಾನ್ ।। ೩೧.

ಪ್ರತಿಪಕ್ಷನ ಮಗನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಸಂಜಯನು. ಸಂಜಯನ ಮಗನು ಜಯ, ಜಯನ ಮಗನು ವಿಜಯ ಎಂಬವನು ಜನಿಸಿದನು.

ವಿಜಯಸ್ಯ ಜಯಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಹರ್ಯನ್ದ್ವತಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಹರ್ಯನ್ದುತಸ್ತತೋ ರಾಜಾ ಸಹದೇವಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।। ೩೧.

ವಿಜಯನ ಮಗನು ಜಯ, ಅವನ ಮಗನು ಹರ್ಯಂದ್ವ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಹರ್ಯಂದ್ವನಿಂದ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜ ಸಹದೇವನು ಜನಿಸಿದನು.

ಸಹದೇವಸ್ಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅದೀನ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಃ। ಅದೀನಸ್ಯ ಜಯತ್ಸೇನಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಽಥ ಸಂಕೃತಿಃ ।। ೩೧.

ಸಹದೇವನ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಮಗನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಅದೀನ. ಅದೀನನ ಮಗನು ಜಯಸೇನ, ಅವನ ಮಗನು ಸಂಕೃತಿ.

ಸಂಕೃತೇರಪಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಕೃತಧರ್ಮಾ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಇತ್ಯೇತೇ ಕ್ಷತ್ರ ಧರ್ಮಾಣೋ ನಹುಷಸ್ಯ ನಿಬೋಧತ ।। ೩೧.

ಸಂಕೃತಿಯ ಮಗನು ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ, ಮಹಾಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕೃತಧರ್ಮ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ನಹುಷನ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮ ವಂಶಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ.

ನಹುಷಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದಾಃ ಷಡಿನ್ದ್ರೋಪಮತೇಜಸಃ। ಉತ್ಪನ್ನಾಃ ಪಿತೃಕನ್ಯಾಯಾಂ ವಿರಜಾಯಾಂ ಮಹೌಜಸಃ ।। ೩೧.

ನಹುಷನಿಗೆ ಆರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು. ಅವರು ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರು, ಪಿತೃಕನ್ಯೆಯಾದ ವಿರಜೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು.

ಯತಿರ್ಯಯಾತಿಃ ಸಂಯಾತಿರಾಯಾತಿಃ ಪಞ್ಚ ತುದ್ವಯಃ। ಯತಿರ್ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ತು ತೇಷಾಂ ವೈ ಯಯಾತಿಸ್ತು ತತೋಽವರಃ ।। ೩೧.

ಅವರು ಯತಿ, ಯಯಾತಿ, ಸಂಯಾತಿ, ಆಯಾತಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ತುದ್ವಯ. ಅವರಲ್ಲಿ ಯತಿ ಹಿರಿಯನು, ನಂತರ ಯಯಾತಿ.

ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಕನ್ಯಾಂ ಗಾಂ ನಾಮ ಲೇಭೇ ಪತ್ನೀಂ ಯತಿಸ್ತದಾ। ಸಂಯಾತಿರ್ಮೋ ಕ್ಷಮಾಸ್ಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋಽಭವನ್ಮುನಿಃ ।। ೩೧.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯತಿಯಾದ ಮುನಿಯವರು ಕಾಕುತ್ಥನಂದನಿಯಾದ ಗಾ ಎಂಬ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ ಪರಮಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.

ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ತು ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಯಯಾತಿಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ। ದೇವಯಾನಿಮುಶನಸಃ ಸುತಾಂ ಭಾರ್ಯಾಮವಾಪ ಹ ।। ೩೧.

ಆ ಐದು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ರಾಜನಾದ ಯಯಾತಿ ಉಶನಸನಂದನಿಯಾದ ದೇವಯಾನಿಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಪಡೆದನು.

ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ಮಾಸುರೀಂ ಚೈವ ತನಯಾಂ ವೃಷಪರ್ವಣಃ। ಯದುಂ ಚ ತುರ್ವಸುಂ ಚೈವ ದೇವಯಾನಿರ್ವ್ಯಜಾಯತ ।। ೩೧.

ದೇವಯಾನಿಯಿಂದ ಯದು ಮತ್ತು ತುರ್ವಸು ಎಂಬ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ವೃಷಪರ್ವನ ಮಗಳು ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ದ್ರುಹ್ಯು, ಅನು ಮತ್ತು ಪೂರು ಎಂಬ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ದ್ರುಹ್ಯುಞ್ಚಾನುಞ್ಚ ಪೂರುಞ್ಚ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ವಾರ್ಷಪರ್ವಣೀ । ಅಜೀಜನನ್ಮಹಾವೀರ್ಯಾನ್ ಸುತಾನ್ದೇವಸುತೋಪಮಾನ್ ।। ೩೧.

ವೃಷಪರ್ವನಂದನಿಯಾದ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ದ್ರುಹ್ಯು, ಅನು ಮತ್ತು ಪೂರು ಎಂಬ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ರಥನ್ತಸ್ಮೈ ದದೌ ರುದ್ರಃ ಪ್ರೀತಃ ಪರಮಭಾಸ್ವರಮ್। ಅಸಙ್ಗಂ ಕಾಞ್ಚನಂ ದಿವ್ಯಮಕ್ಷಯೌ ಚ ಮಹೇಷುಧೀ ।। ೩೧.

ಆಗ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ರುದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ದಿವ್ಯವಾದ, ಬಂಗಾರದಂತೆ ಮೆರೆದ, ಯಾರೂ ಸೋಲಿಸಲಾಗದ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಯುಧಗಳಿರುವ ರಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ಯುಕ್ತಂ ಮನೋ ಜವೈರಶ್ವೈರ್ಯೇನ ಕನ್ಯಾಂ ಸಮುದ್ವಹತ್। ಸ ತೇನ ರಥಮುಖ್ಯೇನ ಜಿಗಾಯ ಚ ತತೋ ಮಹೀಮ್ ।। ೩೧.

ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗದಂತೆ ಓಡುವ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಆ ರಥಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಅವನು ಆ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥದಿಂದ ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.

ಯಯಾತಿರ್ಯುಧಿ ದುರ್ದ್ಧರ್ಷೋ ದೇವದಾನವಮಾನವೈಃ । ಪೌರವಾಣಾಂ ನೃಪಾಣಾಞ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸೋಽಭವದ್ರಥಃ ।। ೩೧.

ಯಯಾತಿ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯನಾಗಿದ್ದನು. ಪೌರವರ ರಾಜರಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅವನು ಪ್ರಮುಖ ರಥಸಾರಥಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ಯೋವತ್ಸುದೇಶಪ್ರಭವಃ ಕೌರವೋ ಜನಮೇಜಯಃ। ಕುರೋಃ ಪುತ್ರಸ್ಯ ರಾಜ್ಞಸ್ತು ರಾಜ್ಞಃ ಪಾರಿಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಹ। ಜಗಾಮ ಸ ರಥೋ ನಾಶಂ ಶಾಪಾದ್ಗಾರ್ಗ್ಯಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।। ೩೧.

ವತ್ಸದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೌರವಕುಲದ ಜನಮೇಜಯನು, ಕುರುನ ಮಗ ಮತ್ತು ಪಾರಿಕ್ಷಿತನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಆ ರಥವು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಗಾರ್ಗ್ಯನ ಶಾಪದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು.

ಗಾರ್ಗ್ಯಸ್ಯ ಹಿ ಸುತಂ ಬಾಲಃ ಸ ರಾಜಾ ಜನಮೇಜಯಃ। ದುರ್ಬುದ್ಧಿರ್ಹಿಂಸಯಾಮಾಸ ಲೋಹಗನ್ಧಂ ನರಾಧಿಪಮ್ ।। ೩೧.

ಆಗ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನು ಗಾರ್ಗ್ಯನ ಮಗನಾದ ಲೋಹಗಂಧನನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿದನು.

ಸ ಲೋಹಗನ್ಧೋ ರಾಜರ್ಷಿಃ ಪರಿಧಾವನ್ನಿತಸ್ತತಃ। ಪೌರಜಾನಪದೈಸ್ತ್ಯಕ್ತೋ ನ ಲೇಭೇ ಶರ್ಮ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ ।। ೩೧.

ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯಾದ ಲೋಹಗಂಧನು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಂದರೂ ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

ತತಃ ಸ ದುಃಖಸನ್ತಪ್ತೋ ನಾಲಭತ್ಸಂವಿದಂ ಕ್ವಚಿತ್। ಶಶಾಪ ಹೇತುಕಮೃಷಿಂ ಶರಣ್ಯಂ ವ್ಯಥಿತಸ್ತದಾ ।। ೩೧.

ಆಗ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅವನು ಎಲ್ಲೆಂದರೂ ಆಶ್ವಾಸನೆ ಸಿಗದೆ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೋವಿನಿಂದ, ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದ ಹೆತುಕರಿಷಿಯನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು.

ಈನ್ದ್ರೋತೋ ನಾಮ ವಿಖ್ಯಾತೋ ಯೋಽಸೌ ಮುನಿರುದಾರಧೀಃ। ಯೋಜಯಾಮಾಸ ಚೇನ್ದ್ರೋತಃ ಶೌನಕೋ ಜನಮೇಜಯಮ್। ಅಶ್ವಮೇಧೇನ ರಾಜಾನಂ ಪಾವನಾರ್ಥಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ ।। ೩೧.

ಇಂದ್ರೋತ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಉದಾರಮನಸ್ಸಿನ ಮುನಿಯವರು, ಶೌನಕನ ಪುತ್ರನಾದ ಜನಮೇಜಯನಿಗೆ ಪಾವನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಸ ಲೋಹಗನ್ಧೋ ವ್ಯನಶತ್ತಸ್ಯಾವಸಥಮೇತ್ಯ ಹ। ಸ ಚ ದಿವ್ಯೋ ರಥಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಸೋಶ್ಚೇದಿಪತೇಸ್ತಥಾ ।। ೩೧.

ಲೋಹಗಂಧನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಅದೆಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟನು. ಅವನಿಂದ ಆ ದಿವ್ಯ ರಥವು ಚೇದಿರಾಜನಾದ ವಸುಗೆ ಹೋದದು.

ತತಃ ಶಕ್ರೇಣ ತುಷ್ಟೇನ ಲೇಭೇ ತಸ್ಮಾದ್ಬೃಹದ್ರಥಃ। ತತೋ ಹತ್ವಾ ಜರಾಸನ್ಧಂ ಭೀಮಸ್ತಂ ರಥಮುತ್ತಮಮ್। ಪ್ರದದೌ ವಾಸುದೇವಾಯ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಕೌರವನನ್ದನಃ ।। ೩೧.

ಆಮೇಲೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಶಕ್ರನು ಆ ರಥವನ್ನು ಬೃಹದ್ರಥನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಭೀಮನು ಜರಾಸಂಧನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥವನ್ನು ಕೌರವಕುಮಾರನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ಸ ಜರಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜರ್ಷಿರ್ಯಯಾತಿರ್ನಹುಷಾತ್ಮಜಃ। ಪುತ್ರಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ವರಿಷ್ಠಞ್ಚ ಯದುಮಿತ್ಯಬ್ರವೀದ್ವಚಃ ।।೩೧.

ನಹುಷನ ಮಗನಾದ ರಾಜರ್ಷಿ ಯಯಾತಿಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಬಂದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾದ ಯದುನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಜರಾವಲೀ ಚ ಮಾಂ ತಾತ ಪಲಿತಾನಿ ಚ ಪರ್ಯಗುಃ । ಕಾವ್ಯಸ್ಯೋಶನಸಃ ಶಾಪಾನ್ನ ಚ ತೃಪ್ತೋಽಸ್ಮಿ ಯೌವನೇ ।। ೩೧.

ಮಗನೇ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಬೂದು ಕೂದಲುಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಕಾವ್ಯ ಉಶನಸನ ಶಾಪದಿಂದ ನಾನು ಯೌವನದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗದೆ ಉಳಿದಿದ್ದೇನೆ.

ತ್ವಂ ಯದೋ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಸ್ವ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಜರಯಾ ಸಹ। ಜರಾಂ ಮೇ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಷ್ವ ತಂ ಯದುಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।। ೩೧.

ಯದು, ನೀನು ನನ್ನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ದುಃಖವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ನನ್ನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು ನೀನು ತೆಗೆದುಕೊ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಯದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಮಯಾ ಭಿಕ್ಷಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಾ । ಸಾ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಸಾಧ್ಯಾ ವೈ ನ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ಜರಾಮ್ ।। ೩೧.

ನಾನು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಕೊಡಲು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಸಿಗಬೇಕಾದದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಜರಾಯಾ ಬಹವೋ ದೋಷಾ ಪಾನಭೋಜನಕಾರಿಣಃ। ತಸ್ಮಾಜ್ಜರಾನ್ನ ತೇ ರಾಜನ್ ಗ್ರಹೀತುಮಹಮುತ್ಸಹೇ ।। ೩೧.

ಹಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೋಷಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ಮತ್ತು ತಿನ್ನುವವರಿಗೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜನೇ, ನಾನಿನ್ನು ನಿನ್ನ ಹಳೆಯ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಸಿತಶ್ಮಶ್ರುಧರೋ ದೀನೋ ಜರಯಾ ಶಿಥಿಲೀಕೃತಃ। ಬಲೀ ಸನ್ನತಗಾತ್ರಶ್ಚ ದುರ್ದ್ದಶೋ ದುರ್ಬಲಾಕೃತಿಃ ।। ೩೧.

ಬಿಳಿ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ದಾಡಿಯೊಂದಿಗೆ, ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ದುರ್ಬಲನಾದ, ಹಿಂದೆ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಈಗ ದಯನೀಯವಾಗಿಯೂ, ಬಲಹೀನವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.