ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ಶುನಃ ಶೇಫೋಽಗ್ರಜಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಮಧುಚ್ಛನ್ದೋ ನಯಶ್ಚೈವ ಕೃತದೇವೌ ಧ್ರುವಾಷ್ಟಕೌ ।। ೨೯.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಶುನಃಶೇಫನು ಹಿರಿಯವನು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಮತ್ತೂ ಮಧುಚ್ಛಂದ, ನಯ, ಕೃತದೇವ, ಧ್ರುವಾಷ್ಟಕ ಎಂಬವರೂ ಇದ್ದರು.

ಕಚ್ಛಪಃ ಪೂರಣಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸುತಾಸ್ತು ವೈ। ತೇಷಾಂ ಗೋತ್ರಾಣಿ ಬಹುಧಾ ಕೌಶಿಕಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ।। ೨೯.

ಕಚ್ಚಪ ಮತ್ತು ಪೂರಣ ಎಂಬವರೂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಗರು. ಅವರಿಂದ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಕೌಶಿಕರ ಅನೇಕ ಗೋತ್ರಗಳು ಉದಯವಾಯಿತು.

ಪಾರ್ಥಿವಾ ದೇವರಾತಾಶ್ಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾ ಸಮರ್ಷಣಾಃ । ಉದುಮ್ಬರಾ ಉದುಮ್ಲಾನಾಸ್ತಾರಕಾ ಯಮಮುಞ್ಚತಾಃ ।। ೨೯.

ಅವರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿವರು, ದೇವರಾತರು, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು, ಸಮರ್ಷಣರು, ಉದುಂಬರರು, ಉದುಮ್ಲಾನರು, ತಾರಕರು ಮತ್ತು ಯಮನು ಬಿಡಿದವರು ಇದ್ದರು.

ಲೋಹಿಣ್ಯೋ ರೇಣವಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಕಾರೀಷವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಬಭ್ರವಃ ಪಾಣಿನಶ್ಚೈವ ಧ್ಯಾವಜಪ್ಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೯.

ಲೋಹಿನ್ಯರು, ರೇಣವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರೀಷವರು, ಬಭ್ರವರು, ಪಾಣಿನರು ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಜಪದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರೂ ಇದ್ದರು.

ಶಾಲಾವತ್ಯಾ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷಾಃ ಸ್ಯಙ್ಕೃತಾ ಗಾಲವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ದೇವಲಾ ಯಾಮದೂತಾಶ್ಚ ಶಾಲಙ್ಕಾಯನಬಾಷ್ಕಲಾಃ ।। ೨೯.

ಶಾಲಾವತಿಯ ವಂಶದಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷರು, ಸ್ಯಾಂಕೃತರು, ಗಾಲವರು, ದೇವಲರು, ಯಮದೂತರು, ಶಾಲಂಕಾಯನರು ಮತ್ತು ಬಾಷ್ಕಲರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ದದಾತಿ ಬಾದರಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಋಷ್ಯನ್ತರವಿವಾಙ್ಯಾಸ್ತೇ ಬಹವಃ ಶೌಶಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೯.

ದದಾತಿ, ಬಾದರರು ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಧೀಮಂತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ವಂಶಸ್ಥರು. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ಬೇರೆ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಶೌಶಿಕರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕೌಶಿಕಾಸೋಶ್ರುಮಾಶ್ಚೈವ ತಥಾನ್ಯೇ ಸೈಧವಾಯನಾಃ। ಪೌರೋರವಸ್ಯ ಪುಣ್ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇಃ ಕೌಶಿಕಸ್ಯ ತು ।। ೨೯.

ಕೌಶಿಕರು, ಓಶ್ರುಮರು ಮತ್ತು ಸೈಧವಾಯನರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಪುಣ್ಯಶೀಲಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಕೌಶಿಕನ ವಂಶಸ್ಥರು.

ದೃಷದ್ವತೀಸುತಶ್ಚಾಪಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾತ್ತಥಾಷ್ಟಕಃ। ಅಷ್ಟಕಸ್ಯ ಸುತೋ ಯೋ ಹಿ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಜಹ್ನುಗಣೋಮಯಾ ।। ೨೯.

ದೃಶದ್ವತಿಯ ಮಗನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಂದ ಅಷ್ಟಕನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅಷ್ಟಕನ ಮಗನು ಜಹ್ನು ವಂಶದವನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಋಷಯ ಊಚುಃ ।। ಕಿಂ ಲಕ್ಷಣೇನ ಧರ್ಮೇಣ ತಪಸೇಹ ಶ್ರುತೇನ ವಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾದಿಭಿರ್ನೃಪೈಃ ।। ೨೯.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಯಾವ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ, ಯಾವ ಧರ್ಮದಿಂದ, ಯಾವ ತಪಸ್ಸು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು?

ಯೇನ ಯೋನಾಭಿಧಾ ನೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಗತಾಃ । ವಿಶೇಷಂ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತಪಸಾ ದಾನತಸ್ತಥಾ ।। ೨೯.

ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಯಾವ ವಂಶದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು? ತಪಸ್ಸಿನಿಂದೋ, ದಾನದಿಂದೋ ಎಂಬ ವಿಶೇಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತತೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀದಿದಮರ್ಥವತ್। ಅನ್ಯಾಯೋಪಗತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರಾಹೃತ್ಯ ಯಜನೇ ಧಿಯಾ। ಧರ್ಮಾಭಿಕಾಂಕ್ಷೀ ಯಜತೇ ನ ಧರ್ಮಫಲಮಶ್ನುತೇ ।। ೨೯.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಧರ್ಮಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಧರ್ಮ್ಮಂ ಚೈತಂ ಸಮಾಖ್ಯಾಯ ಪಾಪಾತ್ಮಾ ಪುರುಷಾಧಮಃ। ದದಾತಿ ದಾನಂ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೋ ಲೋಕಾನಾಂ ದಮ್ಭಕಾರಣಾತ್ ।। ೨೯.

ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಪಾಪಮಯ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ವಭಾವವಿರುವ ಒಬ್ಬನು, ಜನರ ಮುಂದೆ ತೋರಿಕೆಗೆಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಜಪಂ ಕೃತ್ವಾ ತಥಾ ತೀವ್ರಂ ಧನಲೋಭಾನ್ನಿರಙ್ಕುಶಃ। ರಾಗಮೋಹಾನ್ವಿತೋ ಹ್ಯನ್ತೇ ಪಾವನಾರ್ಥಂ ದದಾತಿ ಯಃ ।। ೨೯.

ಅವನು ತೀವ್ರ ಜಪ ಮಾಡಿದರೂ, ಹಣದ ಆಸೆಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಹದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರತೆಗೆಂದು ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ತೇನ ದತ್ತಾನಿ ದಾನಾನಿ ಅಫಲಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯುತ। ತಸ್ಯ ಧರ್ಮ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಹಿಂಸಕಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ ।। ೨೯.

ಹೀಗೆ ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಗೈಯುವವನಾದವನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಕೊಡುವ ದಾನಗಳು ಫಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಏವಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಧನಂ ಮೋಹಾದ್ದದತೋ ಯಜತಶ್ಚ ಹ। ಸಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣೋ ದಾನಂ ನ ತಿಷ್ಠತಿ ದುರಾತ್ಮನಃ ।। ೨೯.

ಮೋಹದಿಂದ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಿ, ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಂಥ ದುಷ್ಟನ ದಾನವು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ನ್ಯಾಯಾಗತಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ತೀರ್ಥೇ ಸಮ್ಪ್ರತಿಪಾದನಮ್। ಕಾಮಾನನಭಿಸನ್ಧಾಯ ಯಜತೇ ಚ ದದಾತಿ ಚ ।। ೨೯.

ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ ಧನವನ್ನು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾರ್ಥದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಯಜ್ಞಮಾಡಿ ದಾನಮಾಡುವವನು—

ಸ ದಾನಫಲಮಾಪ್ನೋತಿ ತಚ್ಚ ದಾನಂ ಸುಖೋದಯಮ್। ದಾನೇನ ಭೋಗಾನಾಪ್ನೋತಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಸತ್ಯೇನ ಗಚ್ಛತಿ ।। ೨೯.

ಅವನು ದಾನದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆ ದಾನದಿಂದ ಸುಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದಾನದಿಂದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಸತ್ಯದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

ತಪಸಾ ತು ಸುತಪ್ತೇನ ಲೋಕಾನ್ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ । ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಸ ತು ತೇಜಸ್ವೀ ಲೋಕೇಷ್ವಾನನ್ತ್ಯಮಶ್ನುತೇ ।। ೨೯.

ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನಂತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ದಾನಾಚ್ಛ್ರೇಯಾಂಸ್ತಥಾ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞಾಚ್ಛ್ರೇಯಸ್ತಥಾ ತಪಃ। ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ತಪಸಃ ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಗುರುಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೯.

ದಾನಕ್ಕಿಂತ ಯಜ್ಞ ಉತ್ತಮ, ಯಜ್ಞಕ್ಕಿಂತ ತಪಸ್ಸು ಉತ್ತಮ, ತಪಸ್ಸಿಗಿಂತ ಸಂನ್ಯಾಸ ಉತ್ತಮ, ಸಂನ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಜ್ಞಾನವೇ ಮಹತ್ತರವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಶ್ರೃಯನ್ತೇ ಹಿ ತಪಃಸಿದ್ಧಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ನರಪತಿರ್ಮಾನ್ಧಾತಾ ಸಂಕೃತಿಃ ಕಪಿಃ ।। ೨೯.

ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ সিদ্ধರಾದ ರಾಜವಂಶದ ದ್ವಿಜರು ಇದ್ದಾರೆ: ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮಹಾರಾಜ, ಮಾಂಧಾತೃ, ಸಂಕೃತಿ, ಕಪಿ ಇವರೂ ಕೂಡ.

ಕಪೇಶ್ಚ ಪುರುಕುತ್ಸಶ್ಚ ಸತ್ಯಶ್ಚಾನೃಹವಾನೃಥುಃ ಆರ್ಷ್ಟಿಷೇಣೋಽಮೀಢಶ್ಚ ಭಾಗಾನ್ಯೋನ್ಯಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೯.

ಕಪಿಯಿಂದ ಪುರುಕತ್ಸ, ಸತ್ಯವ್ರತ, ಋತು, ಆರ್ಷ್ಟಿಷೇಣ, ಅಮೀಢ, ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಕೂಡ ಜನಿಸಿದರು.

ಕಕ್ಷೀವಶ್ಚೈವ ಶಿಜಯಸ್ತಥಾನ್ಯೇ ಚ ಮಹಾರಥಾಃ। ರಥೀತರಶ್ಚ ರುನ್ದಶ್ಚ ವಿಷ್ಣುವೃದ್ಧಾದಯೋ ನೃಪಾಃ ।। ೨೯.

ಇನ್ನೂ ಕಕ್ಷೀವತ, ಶಿಜಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹಾರಥಿಗಳು; ರಥೀತರ, ರುಂದ, ವಿಷ್ಣುವೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.

ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತೇ ತಪಸಾ ಋಷಿತಾಙ್ಗತಾಃ । ಏತೇ ರಾಜರ್ಷಯಃ ಸರ್ವ್ವೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ಸುಮಹತೀಙ್ಗತಾಃ। ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಅಯೋರ್ವಂಶಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।। ೨೯.

ಇವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಋಷಿಸಮಾನರಾದ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು. ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈಗ ನಾನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಆಯು ಅವರ ವಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಉತ್ತರಾರ್ದ್ಧಮ್ -

ಉತ್ತರಾರ್ಧ—

ಸೂತ ಉವಾಚ ।। ಪಿತಾ ಸೋಮಸ್ಯ ವೈವಿಪ್ರಾ ಜಜ್ಞೇಽತ್ರಿರ್ಭಗವಾನೃಷಿಃ। ಸೋಽತಿ ತಸ್ಥೌ ಸರ್ವಲೋಕಾನ್ಭಗವಾನ್ತ್ಸ್ವೇನ ತೇಜಸಾ ।। ೨೮.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಸೋಮನ ತಂದೆ ವೈವಿಪ್ರನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಗವಾನ್ ಅತ್ರಿ ಮಹರ್ಷಿ. ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಶುಭಾನ್ಯೇವ ಸಮಾಚರನ್। ಕಾಷ್ಠಕುಡ್ಯಶಿಲಾಭೂತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಬಾಹುರ್ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ।। ೨೮.

ಅವನು ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಮರದ ಕಂಬ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ನಿಂತು, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿದನು.

ಸುದುಶ್ಚರಂ ನಾಮ ತಪೋ ಯೇನ ತಪ್ತಂ ಮಹತ್ಪುರಾ। ತ್ರೀಣಿ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಿವ್ಯಾನೀತಿ ಹಿ ನಃ ಶ್ರುತಮ್ ।। ೨೮.

ಅವನಿಂದ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾದ ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅದು ಮೂರು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.

ತಸ್ಯೋರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಸ್ತತ್ರ ಸ್ಥಿತಸ್ಯಾನಿಮಿಷಸ್ಪೃಹಮ್। ಸೋಮತ್ವನ್ತನುರಾಪೇದೇ ಮಹಾಬುದ್ಧಿಃ ಸ ವೈ ದ್ವಿಜಃ ।। ೨೮.

ಅವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ವೀರ್ಯವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದು, ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಸೋಮನು ಅವನಿಂದ ಜನಿಸಿದರು.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಮಾಚಕ್ರಮೇ ತಸ್ಯ ಸೋಮತ್ವಂ ಭಾವಿತಾತ್ಮನಃ। ಸೋಮಃ ಸುಸ್ರಾವ ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ದಶ ವಾ ದ್ಯೋತಯನ್ ದಿಶಃ ।। ೨೮.

ಪವಿತ್ರ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಅವನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸೋಮನು ಉದಯವಾಯಿತು; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸೋಮನು ಹರಿದು, ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸಿದನು.