ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಥ ಸತ್ಯವತೀ ಗರ್ಭಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾನ್ತಕರಂ ಶುಭಮ್। ಧಾರಯಾಮಾಸ ದೀಪ್ತೇನ ವಪುಷಾ ಘೋರದರ್ಶನಾ ।। ೨೯.

ನಂತರ ಸತ್ಯವತಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಭಯಾನಕವಾದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹ ಒಬ್ಬ ಮಗನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತಮೃಚೀಕಸ್ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯೋಗೇನಾಪ್ಯನುಮೃಶ್ಯ ಚ। ತದಾಬ್ರವೀದ್ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸ್ವಾಂ ಭಾರ್ಯ್ಯಾಂ ವರವರ್ಣಿನೀಮ್ ।। ೨೯.

ಅದು ಕಂಡು, ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಋಚೀಕನು ತನ್ನ ಸುಂದರ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಮಾತುಃ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ ತೇ ಭದ್ರೇ ಚರುವ್ಯತ್ಯಾಸಹೇತುನಾ। ಜನಿಷ್ಯತಿ ಹಿ ಪುತ್ರಸ್ತೇ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾತಿದಾರುಣಃ ।। ೨೯.

ಓ ಸುಖಸ್ವಭಾವಿನಿ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಚಾರುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ, ನಿನ್ನ ಮಗನು ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಯೂ ಬಹಳ ಭಯಾನಕನೂ ಆಗಿ ಹುಟ್ಟುವನು.

ಮಾತಾ ಜನಿಷ್ಯತೇ ವಾಪಿ ತಥಾಭೂತಂ ತಪೋಧನಮ್ । ವಿಶ್ವಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮ ತಪಸಾ ಮಯಾ ತತ್ರ ಸಮರ್ಪಿತಮ್ ।। ೨೯.

ಆದರೆ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟುವನು. ನಾನು ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಏವಮುಕ್ತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಭರ್ತ್ರಾ ಸತ್ಯವತೀ ತದಾ। ಪ್ರಸಾದಯಾಮಾಸ ಪತಿಂ ಸುತೋ ಮೇ ನೇದೃಶೋ ಭವೇತ್। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಸದಸ್ತ್ವನ್ಯ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಮುನಿರಬ್ರವೀತ್ ।। ೨೯.

ಹೀಗೆ ಗಂಡನಿಂದ ಕೇಳಿದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಿಯಾದ ಸತ್ಯವತಿಯಾದಳು, 'ನನ್ನ ಮಗನು ಹೀಗೆ ಆಗಬಾರದು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಲ್ಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಹೀಗೆ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಪತಿಯನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಆಗ ಮುನಿಯು ಉತ್ತರಿಸಿದನು:

ನೈಷ ಸಙ್ಕಲ್ಪಿತಃ ಕಾಮೋ ಮಯಾ ಭದ್ರೇ ತಥಾ ತ್ವಯಾ । ಉಗ್ರಕರ್ಮಾ ಭವೇತ್ ಪುತ್ರಃ ಪಿತುರ್ಮಾತುಶ್ಚ ಕಾರಣಾತ್ ।। ೨೯.

ಓ ಸುಖಸ್ವಭಾವಿನಿ, ನಾನು ಹೀಗೆ ಇಚ್ಛಿಸಿಲ್ಲ, ನೀನೂ ಹೀಗೆ ಬಯಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಇಬ್ಬರ ಕರ್ಮದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವನು.

ಪುನಃ ಸತ್ಯವತೀ ವಾಕ್ಯಮೇವಮುಕ್ತಾಬ್ರವೀದಿದಮ್। ಇಚ್ಛಁಲ್ಲೋಕಾನಪಿ ಮುನೇ ಸೃಜೇಥಾಃ ಕಿಂ ಪುನಃ ಸುತಮ್ ।। ೨೯.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಸತ್ಯವತಿಯಾದಳು, 'ಓ ಮುನಿ, ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಮಗನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸುಲಭ!' ಎಂದಳು.

ಶಮಾತ್ಮಕಮೃಜುಂ ಭರ್ತ್ತಃ ಪುತ್ರಂ ಮೇ ದಾತುಮರ್ಹಸಿ। ಕಾಮಮೇವಂವಿಧಃ ಪುತ್ರೋ ಮಮ ಸ್ಯಾತ್ತು ವದ ಪ್ರಭೋ ।। ೨೯.

ಓ ಗಂಡಾ, ನೀನು ನನಗೆ ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದ, ನೇರವಾದ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಪ್ರಭು, ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಮಗನು ಹೀಗೆ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಮಯ್ಯನ್ಯಥಾ ನ ಶಕ್ಯಂ ವೈ ಕರ್ತುಮೇವ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ। ತತಃ ಪ್ರಸಾದಮಕರೋತ್ ಸ ತಸ್ಯಾಸ್ತಪಸೋ ಬಲಾತ್ ।। ೨೯.

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

ಪುತ್ರೇ ನಾಸ್ತಿ ವಿಶೇಷೋ ಮೇ ಪೌತ್ರೇ ವಾ ವರವರ್ಣಿನಿ। ತ್ವಯಾ ಯಥೋಕ್ತಂ ವಚನಂ ತಥಾ ಭದ್ರೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೯.

ಓ ಸುಂದರಿಯೆ, ನನಗೆ ಮಗನಲ್ಲಿಯೂ ಮೊಮ್ಮಗನಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ನಡೆಯಲಿದೆ, ಓ ಸುಖಸ್ವಭಾವಿನಿ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಸತ್ಯವತೀ ಪುತ್ರಂ ಜನಯಾಮಾಸ ಭಾರ್ಗವಮ್। ತಪಸ್ಯಭಿರತನ್ದಾನ್ತಂ ಜಮದಗ್ನಿಃ ಶಮಾತ್ಮಕಮ್ ।। ೨೯.

ಆದಕಾರಣ ಸತ್ಯವತಿಯಾದಳು ಭಾರ್ಗವ ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದಳು. ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು.

ಭೃಗೋಶ್ಚರುವಿಪರ್ಯಾಸೇ ರೌದ್ರವೈಷ್ಣವಯೋಃ ಪುರಾ। ಯಮನಾದ್ವೈಷ್ಣವಸ್ಯಾಗ್ನೇರ್ಜಮದಗ್ನಿರಜಾಯತ ।। ೨೯.

ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೃಗು ವಂಶದ ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಚಾರುಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ತು ದಾಯಾದಂ ಗಾಧಿಃ ಕುಶಿಕನನ್ದನಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸಹಿತೋ (ಸವಿತಾ) ಜಗಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಣಾವೃತಃ ।। ೨೯.

ಕುಶಿಕನ ಪುತ್ರನಾದ ಗಾಧಿಯು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ವಾರಸುದಾರನಾಗಿ ಪಡೆದು, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಹೊರಟನು.

ಸಾ ಹಿ ಸತ್ಯವತೀ ಪುಣ್ಯಾ ಸತ್ಯವ್ರತಪರಾಯಣಾ। ಕೌಶಿಕೀತಿ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಪ್ರವೃತ್ತೇಯಂ ಮಹಾನದೀ ।। ೨೯.

ಆ ಸತ್ಯವತಿ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಳಾಗಿ, ಸತ್ಯವ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಪುಣ್ಯವಂತಳು. ಅವಳು 'ಕೌಶಿಕಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ, ಆ ಮಹಾನದಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

ಪರಿಸ್ರುತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಕೌಶಿಕೀ ಸರಿತಾಂ ವರಾ। ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶೇ ತ್ವಭವತ್ಸುವೇಣುರ್ನಾಮ ಪಾರ್ಥಿವಃ ।। ೨೯.

ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಆ ಮಹಾತ್ಮೆಯಾದ ಕೌಶಿಕಿ ನದಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು. ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಸುವೇಣು ಎಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು.

ತಸ್ಯ ಕನ್ಯಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಕಾಮಲೀ ನಾಮ ರೇಣುಕಾ। ರೇಣು ಕಾಯಾನ್ತು ಕಾಮಲ್ಯಾಂ ತಪೋಧೃತಿಸಮನ್ವಿತಃ। ಆರ್ಚೀಕೋ ಜನಯಾಮಾಸ ಜಮದಗ್ನಿಃ ಸುದಾರುಣಮ್ ।। ೨೯.

ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಾದ ರೇಣುಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕಮಲಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಳು. ಆ ಕಮಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯಿಂದ ಋಚಿಕನು ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತನು; ಅವನು ಬಹಳ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನ್ತಗಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಧನುರ್ವೇದಸ್ಯ ಪಾರಗಮ್। ರಾಮಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಹನ್ತಾರಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಮಿವ ಪಾವಕಮ್ ।। ೨೯.

ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವನು. ಅವನು ರಾಮನು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು, ಹೊತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ಔರ್ವ್ವಸ್ಯೈವಮೃಚೀಕಸ್ಯ ಸತ್ಯವತ್ಯಾಂ ಮಹಾಮನಾಃ। ಜಮದಗ್ನಿಸ್ತತೋ ವೀರ್ಯ್ಯಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಂ ವರಃ। ಮಧ್ಯಮಶ್ಚ ಶುನಃಶೇಫಃ ಶುನಃಪುಚ್ಛಃ ಕನಿಷ್ಠಕಃ ।। ೨೯.

ಔರ್ವನ ಮಗ ಋಚಿಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವತಿಯರಿಂದ ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಜಮದಗ್ನಿ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಮಧ್ಯಮ ಮಗನು ಶುನಃಶೇಫ, ಚಿಕ್ಕವನು ಶುನಃಪುಚ್ಛ.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಾಮ್ನಾ ವಿಶ್ವರಥಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಜಜ್ಞೇ ಭೃಗುಪ್ರಸಾದೇನ ಕೌಶಿಕಾದ್ವಂಶವರ್ದ್ಧನಃ ।। ೨೯.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನನ್ನು ವಿಶ್ವರಥ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೃಗುಮುನಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನು ಕೌಶಿಕ ವಂಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವನು.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ಶುನಃಶೇಫೋಽಭವನ್ಮುನಿಃ। ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯಜ್ಞೇ ತು ಪಶುತ್ವೇ ನಿಯುತಃ ಸವೈ। ದೇವೈರ್ದತ್ತಃ ಸ ವೈ ಯಸ್ಮಾದ್ದೇವರಾತಸ್ತತೋಽಭವತ್ ।। ೨೯.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಗನು ಮುನಿಯಾದ ಶುನಃಶೇಫ. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಲಿಯಾಗಿ ನಿಗದಿಯಾಗಿದ್ದನು. ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣ ಅವನು ದೇವರಾತ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ಶುನಃ ಶೇಫೋಽಗ್ರಜಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಮಧುಚ್ಛನ್ದೋ ನಯಶ್ಚೈವ ಕೃತದೇವೌ ಧ್ರುವಾಷ್ಟಕೌ ।। ೨೯.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಶುನಃಶೇಫನು ಹಿರಿಯವನು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಮತ್ತೂ ಮಧುಚ್ಛಂದ, ನಯ, ಕೃತದೇವ, ಧ್ರುವಾಷ್ಟಕ ಎಂಬವರೂ ಇದ್ದರು.

ಕಚ್ಛಪಃ ಪೂರಣಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸುತಾಸ್ತು ವೈ। ತೇಷಾಂ ಗೋತ್ರಾಣಿ ಬಹುಧಾ ಕೌಶಿಕಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ।। ೨೯.

ಕಚ್ಚಪ ಮತ್ತು ಪೂರಣ ಎಂಬವರೂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಗರು. ಅವರಿಂದ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಕೌಶಿಕರ ಅನೇಕ ಗೋತ್ರಗಳು ಉದಯವಾಯಿತು.

ಪಾರ್ಥಿವಾ ದೇವರಾತಾಶ್ಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾ ಸಮರ್ಷಣಾಃ । ಉದುಮ್ಬರಾ ಉದುಮ್ಲಾನಾಸ್ತಾರಕಾ ಯಮಮುಞ್ಚತಾಃ ।। ೨೯.

ಅವರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿವರು, ದೇವರಾತರು, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು, ಸಮರ್ಷಣರು, ಉದುಂಬರರು, ಉದುಮ್ಲಾನರು, ತಾರಕರು ಮತ್ತು ಯಮನು ಬಿಡಿದವರು ಇದ್ದರು.

ಲೋಹಿಣ್ಯೋ ರೇಣವಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಕಾರೀಷವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಬಭ್ರವಃ ಪಾಣಿನಶ್ಚೈವ ಧ್ಯಾವಜಪ್ಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೯.

ಲೋಹಿನ್ಯರು, ರೇಣವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರೀಷವರು, ಬಭ್ರವರು, ಪಾಣಿನರು ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಜಪದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರೂ ಇದ್ದರು.

ಶಾಲಾವತ್ಯಾ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷಾಃ ಸ್ಯಙ್ಕೃತಾ ಗಾಲವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ದೇವಲಾ ಯಾಮದೂತಾಶ್ಚ ಶಾಲಙ್ಕಾಯನಬಾಷ್ಕಲಾಃ ।। ೨೯.

ಶಾಲಾವತಿಯ ವಂಶದಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷರು, ಸ್ಯಾಂಕೃತರು, ಗಾಲವರು, ದೇವಲರು, ಯಮದೂತರು, ಶಾಲಂಕಾಯನರು ಮತ್ತು ಬಾಷ್ಕಲರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ದದಾತಿ ಬಾದರಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಋಷ್ಯನ್ತರವಿವಾಙ್ಯಾಸ್ತೇ ಬಹವಃ ಶೌಶಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೯.

ದದಾತಿ, ಬಾದರರು ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಧೀಮಂತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ವಂಶಸ್ಥರು. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ಬೇರೆ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಶೌಶಿಕರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕೌಶಿಕಾಸೋಶ್ರುಮಾಶ್ಚೈವ ತಥಾನ್ಯೇ ಸೈಧವಾಯನಾಃ। ಪೌರೋರವಸ್ಯ ಪುಣ್ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇಃ ಕೌಶಿಕಸ್ಯ ತು ।। ೨೯.

ಕೌಶಿಕರು, ಓಶ್ರುಮರು ಮತ್ತು ಸೈಧವಾಯನರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಪುಣ್ಯಶೀಲಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಕೌಶಿಕನ ವಂಶಸ್ಥರು.

ದೃಷದ್ವತೀಸುತಶ್ಚಾಪಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾತ್ತಥಾಷ್ಟಕಃ। ಅಷ್ಟಕಸ್ಯ ಸುತೋ ಯೋ ಹಿ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಜಹ್ನುಗಣೋಮಯಾ ।। ೨೯.

ದೃಶದ್ವತಿಯ ಮಗನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಂದ ಅಷ್ಟಕನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅಷ್ಟಕನ ಮಗನು ಜಹ್ನು ವಂಶದವನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಋಷಯ ಊಚುಃ ।। ಕಿಂ ಲಕ್ಷಣೇನ ಧರ್ಮೇಣ ತಪಸೇಹ ಶ್ರುತೇನ ವಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾದಿಭಿರ್ನೃಪೈಃ ।। ೨೯.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಯಾವ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ, ಯಾವ ಧರ್ಮದಿಂದ, ಯಾವ ತಪಸ್ಸು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು?