ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪುತ್ರತ್ವಂ ಕಲ್ಪಯಾಮಾಸ ಸ್ವಯಮೇವ ಪುರನ್ದರಃ। ಗಾಧಿರ್ನಾಮಾಭವತ್ಪುತ್ರಃ ಕೌಶಿಕಃ ಪಾಕಶಾಸನಃ ।। ೨೯.

ಪುರಂದರನು ತಾನೇ ಅವನ ಪುತ್ರನಾಗಲಿ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಪಾಕಶಾಸನನ ಮಗನಾಗಿ ಗೌಷಿಕನಾದ ಗಾಧಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಪೌರುಕುತ್ಸಾಭವದ್ಭಾರ್ಯಾ ಗಾಧಿಸ್ತಸ್ಯಾಮಜಾಯತ। ಪೂರ್ವ್ವಂ ಕನ್ಯಾಂ ಮಹಾಭಾಗಾಂ ನಾಮ್ನಾ ಸತ್ಯವತೀಂ ಶುಭಾಮ್। ತಾಂ ಗಾಧಿಪುತ್ರಃ ಕಾವ್ಯಾಯ ಋಚೀಕಾಯ ದದೌ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೯.

ಗಾಧಿಯ ಪತ್ನಿ ಪೌರುಕುತ್ಸ ವಂಶದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳಿಂದ ಗಾಧಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಮೊದಲು ಸತ್ಯವತಿ ಎಂಬ ಶುಭಳಾದ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆ ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಗಾಧಿಯು ಕಾವ್ಯನ ಪುತ್ರನಾದ ಋಚಿಕ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ತಸ್ಯಾಂ ಪುತ್ರಸ್ತು ವೈ ಭರ್ತ್ತಾ ಭಾರ್ಗವೋ ಭೃಗುನನ್ದನಃ। ಪುತ್ರಾರ್ಥೇ ಸಾಧಯಾಮಾಸ ಚರುಂ ಗಾಧೇಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೯.

ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೃಗು ವಂಶದ ಭಾರ್ಗವನು, ಅವಳ ಗಂಡನು, ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮಗನಿಗಾಗಿ ಅವನು ಗಾಧಿಗೆ ಕೂಡ ಹೋಮದ ಆಹುತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದನು.

ತಥಾ ಚಾಹೂಯ ಸುಧೃತಿಋಚೀಕೋ ಭಾರ್ಗವಸ್ತದಾ। ಉಪಯೋಜ್ಯಶ್ಚರುರಯಂ ತ್ವಯಾ ಮಾತ್ರಾ ಚ ತೇಶುಭೇ ।। ೨೯.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಧೃತಿಯಾದ ಋಚಿಕ ಭಾರ್ಗವನು, ಈ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ತಸ್ಯಾಂ ಜನಿಷ್ಯತೇ ಪುತ್ರೋ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭಃ। ಅಜೇಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ಯುದ್ಧೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭಸೂದನಃ ।। ೨೯.

ಅವಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಂದಲೂ ಜಯಿಸಲ್ಪಡದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಮಗನು ಹುಟ್ಟುವನು.

ತವಾಪಿ ಪುತ್ರಂ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಧೃತಿನ್ತಂ ತಪೋಧನಮ್। ಶಮಾತ್ಮಕಂ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಚರುರೇಷ ವಿಧಾಸ್ಯತಿ ।। ೨೯.

ಓ ಶುಭೆಯಾದವಳೆ, ನಿನಗೂ ಒಬ್ಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟುವನು. ಅವನು ದೃಢವಾದ ಮನಸ್ಸಿನವನು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿರುವನು, ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದವನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವನು. ಈ ಚಾರುದಿಂದ ಅವನು ಜನಿಸುವನು.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ತಾಂ ಭಾರ್ಯ್ಯಾಮೃಚೀಕೋ ಭೃಗುನನ್ದನಃ। ತಪಸ್ಯಾಭಿರತೋ ನಿತ್ಯಮರಣ್ಯಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ।। ೨೯.

ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಭೃಗುಮುನಿಯ ವಂಶಜನಾದ ಋಚೀಕನು ಸದಾ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವನು, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಗಾಧಿಃ ಸದಾರಸ್ತು ತದಾ ಋಚೀಕಾಶ್ರಮಮಭ್ಯಗಾತ್। ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಸುತಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ನರೇಶ್ವರಃ ।। ೨೯.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಧಿಯು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಋಚೀಕನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಚರುದ್ವಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತು ಋಷೇಃ ಸತ್ಯವತೀ ಸದಾ। ಭರ್ತ್ತುರ್ವಚನಮವ್ಯಗ್ರಾ ಹೃಷ್ಟಾ ಮಾತ್ರೇ ನ್ಯವೇದಯತ್ ।। ೨೯.

ಸತ್ಯವತಿಯಾದಳು ಸದಾ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮಾತನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆ ಋಷಿಯ ಎರಡು ಚಾರುಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು.

ಮಾತಾ ತು ತಸ್ಯೈ ದೈವೇನ ದುಹಿತ್ರೇ ಸ್ವಂ ಚರುಂ ದದೌ । ತಸ್ಯಾಶ್ಚರುಮಥಾಜ್ಞಾನಾದಾತ್ಮನಃ ಸಾ ಚಕಾರ ಹ ।। ೨೯.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೈವದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ತಾಯಿ ತನ್ನ ಚಾರುವನ್ನು ಮಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು. ಆದರೆ ಮಗಳು ತಿಳಿಯದೆ ತಾಯಿಯ ಚಾರುವನ್ನೇ ಸೇವಿಸಿದಳು.

ಅಥ ಸತ್ಯವತೀ ಗರ್ಭಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾನ್ತಕರಂ ಶುಭಮ್। ಧಾರಯಾಮಾಸ ದೀಪ್ತೇನ ವಪುಷಾ ಘೋರದರ್ಶನಾ ।। ೨೯.

ನಂತರ ಸತ್ಯವತಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಭಯಾನಕವಾದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹ ಒಬ್ಬ ಮಗನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತಮೃಚೀಕಸ್ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯೋಗೇನಾಪ್ಯನುಮೃಶ್ಯ ಚ। ತದಾಬ್ರವೀದ್ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸ್ವಾಂ ಭಾರ್ಯ್ಯಾಂ ವರವರ್ಣಿನೀಮ್ ।। ೨೯.

ಅದು ಕಂಡು, ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಋಚೀಕನು ತನ್ನ ಸುಂದರ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಮಾತುಃ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ ತೇ ಭದ್ರೇ ಚರುವ್ಯತ್ಯಾಸಹೇತುನಾ। ಜನಿಷ್ಯತಿ ಹಿ ಪುತ್ರಸ್ತೇ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾತಿದಾರುಣಃ ।। ೨೯.

ಓ ಸುಖಸ್ವಭಾವಿನಿ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಚಾರುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ, ನಿನ್ನ ಮಗನು ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಯೂ ಬಹಳ ಭಯಾನಕನೂ ಆಗಿ ಹುಟ್ಟುವನು.

ಮಾತಾ ಜನಿಷ್ಯತೇ ವಾಪಿ ತಥಾಭೂತಂ ತಪೋಧನಮ್ । ವಿಶ್ವಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮ ತಪಸಾ ಮಯಾ ತತ್ರ ಸಮರ್ಪಿತಮ್ ।। ೨೯.

ಆದರೆ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟುವನು. ನಾನು ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಏವಮುಕ್ತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಭರ್ತ್ರಾ ಸತ್ಯವತೀ ತದಾ। ಪ್ರಸಾದಯಾಮಾಸ ಪತಿಂ ಸುತೋ ಮೇ ನೇದೃಶೋ ಭವೇತ್। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಸದಸ್ತ್ವನ್ಯ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಮುನಿರಬ್ರವೀತ್ ।। ೨೯.

ಹೀಗೆ ಗಂಡನಿಂದ ಕೇಳಿದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಿಯಾದ ಸತ್ಯವತಿಯಾದಳು, 'ನನ್ನ ಮಗನು ಹೀಗೆ ಆಗಬಾರದು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಲ್ಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಹೀಗೆ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಪತಿಯನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಆಗ ಮುನಿಯು ಉತ್ತರಿಸಿದನು:

ನೈಷ ಸಙ್ಕಲ್ಪಿತಃ ಕಾಮೋ ಮಯಾ ಭದ್ರೇ ತಥಾ ತ್ವಯಾ । ಉಗ್ರಕರ್ಮಾ ಭವೇತ್ ಪುತ್ರಃ ಪಿತುರ್ಮಾತುಶ್ಚ ಕಾರಣಾತ್ ।। ೨೯.

ಓ ಸುಖಸ್ವಭಾವಿನಿ, ನಾನು ಹೀಗೆ ಇಚ್ಛಿಸಿಲ್ಲ, ನೀನೂ ಹೀಗೆ ಬಯಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಇಬ್ಬರ ಕರ್ಮದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವನು.

ಪುನಃ ಸತ್ಯವತೀ ವಾಕ್ಯಮೇವಮುಕ್ತಾಬ್ರವೀದಿದಮ್। ಇಚ್ಛಁಲ್ಲೋಕಾನಪಿ ಮುನೇ ಸೃಜೇಥಾಃ ಕಿಂ ಪುನಃ ಸುತಮ್ ।। ೨೯.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಸತ್ಯವತಿಯಾದಳು, 'ಓ ಮುನಿ, ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಮಗನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸುಲಭ!' ಎಂದಳು.

ಶಮಾತ್ಮಕಮೃಜುಂ ಭರ್ತ್ತಃ ಪುತ್ರಂ ಮೇ ದಾತುಮರ್ಹಸಿ। ಕಾಮಮೇವಂವಿಧಃ ಪುತ್ರೋ ಮಮ ಸ್ಯಾತ್ತು ವದ ಪ್ರಭೋ ।। ೨೯.

ಓ ಗಂಡಾ, ನೀನು ನನಗೆ ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದ, ನೇರವಾದ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಪ್ರಭು, ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಮಗನು ಹೀಗೆ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಮಯ್ಯನ್ಯಥಾ ನ ಶಕ್ಯಂ ವೈ ಕರ್ತುಮೇವ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ। ತತಃ ಪ್ರಸಾದಮಕರೋತ್ ಸ ತಸ್ಯಾಸ್ತಪಸೋ ಬಲಾತ್ ।। ೨೯.

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

ಪುತ್ರೇ ನಾಸ್ತಿ ವಿಶೇಷೋ ಮೇ ಪೌತ್ರೇ ವಾ ವರವರ್ಣಿನಿ। ತ್ವಯಾ ಯಥೋಕ್ತಂ ವಚನಂ ತಥಾ ಭದ್ರೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೯.

ಓ ಸುಂದರಿಯೆ, ನನಗೆ ಮಗನಲ್ಲಿಯೂ ಮೊಮ್ಮಗನಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ನಡೆಯಲಿದೆ, ಓ ಸುಖಸ್ವಭಾವಿನಿ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಸತ್ಯವತೀ ಪುತ್ರಂ ಜನಯಾಮಾಸ ಭಾರ್ಗವಮ್। ತಪಸ್ಯಭಿರತನ್ದಾನ್ತಂ ಜಮದಗ್ನಿಃ ಶಮಾತ್ಮಕಮ್ ।। ೨೯.

ಆದಕಾರಣ ಸತ್ಯವತಿಯಾದಳು ಭಾರ್ಗವ ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದಳು. ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು.

ಭೃಗೋಶ್ಚರುವಿಪರ್ಯಾಸೇ ರೌದ್ರವೈಷ್ಣವಯೋಃ ಪುರಾ। ಯಮನಾದ್ವೈಷ್ಣವಸ್ಯಾಗ್ನೇರ್ಜಮದಗ್ನಿರಜಾಯತ ।। ೨೯.

ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೃಗು ವಂಶದ ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಚಾರುಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ತು ದಾಯಾದಂ ಗಾಧಿಃ ಕುಶಿಕನನ್ದನಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸಹಿತೋ (ಸವಿತಾ) ಜಗಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಣಾವೃತಃ ।। ೨೯.

ಕುಶಿಕನ ಪುತ್ರನಾದ ಗಾಧಿಯು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ವಾರಸುದಾರನಾಗಿ ಪಡೆದು, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಹೊರಟನು.

ಸಾ ಹಿ ಸತ್ಯವತೀ ಪುಣ್ಯಾ ಸತ್ಯವ್ರತಪರಾಯಣಾ। ಕೌಶಿಕೀತಿ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಪ್ರವೃತ್ತೇಯಂ ಮಹಾನದೀ ।। ೨೯.

ಆ ಸತ್ಯವತಿ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಳಾಗಿ, ಸತ್ಯವ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಪುಣ್ಯವಂತಳು. ಅವಳು 'ಕೌಶಿಕಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ, ಆ ಮಹಾನದಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

ಪರಿಸ್ರುತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಕೌಶಿಕೀ ಸರಿತಾಂ ವರಾ। ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶೇ ತ್ವಭವತ್ಸುವೇಣುರ್ನಾಮ ಪಾರ್ಥಿವಃ ।। ೨೯.

ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಆ ಮಹಾತ್ಮೆಯಾದ ಕೌಶಿಕಿ ನದಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು. ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಸುವೇಣು ಎಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು.

ತಸ್ಯ ಕನ್ಯಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಕಾಮಲೀ ನಾಮ ರೇಣುಕಾ। ರೇಣು ಕಾಯಾನ್ತು ಕಾಮಲ್ಯಾಂ ತಪೋಧೃತಿಸಮನ್ವಿತಃ। ಆರ್ಚೀಕೋ ಜನಯಾಮಾಸ ಜಮದಗ್ನಿಃ ಸುದಾರುಣಮ್ ।। ೨೯.

ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಾದ ರೇಣುಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕಮಲಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಳು. ಆ ಕಮಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯಿಂದ ಋಚಿಕನು ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತನು; ಅವನು ಬಹಳ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನ್ತಗಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಧನುರ್ವೇದಸ್ಯ ಪಾರಗಮ್। ರಾಮಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಹನ್ತಾರಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಮಿವ ಪಾವಕಮ್ ।। ೨೯.

ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವನು. ಅವನು ರಾಮನು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು, ಹೊತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ಔರ್ವ್ವಸ್ಯೈವಮೃಚೀಕಸ್ಯ ಸತ್ಯವತ್ಯಾಂ ಮಹಾಮನಾಃ। ಜಮದಗ್ನಿಸ್ತತೋ ವೀರ್ಯ್ಯಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಂ ವರಃ। ಮಧ್ಯಮಶ್ಚ ಶುನಃಶೇಫಃ ಶುನಃಪುಚ್ಛಃ ಕನಿಷ್ಠಕಃ ।। ೨೯.

ಔರ್ವನ ಮಗ ಋಚಿಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವತಿಯರಿಂದ ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಜಮದಗ್ನಿ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಮಧ್ಯಮ ಮಗನು ಶುನಃಶೇಫ, ಚಿಕ್ಕವನು ಶುನಃಪುಚ್ಛ.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಾಮ್ನಾ ವಿಶ್ವರಥಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಜಜ್ಞೇ ಭೃಗುಪ್ರಸಾದೇನ ಕೌಶಿಕಾದ್ವಂಶವರ್ದ್ಧನಃ ।। ೨೯.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನನ್ನು ವಿಶ್ವರಥ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೃಗುಮುನಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನು ಕೌಶಿಕ ವಂಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವನು.