ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಏಷ ಸರ್ಗಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಶ್ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ಯ ಸಮಾ ಸತಃ। ಇತ್ಯೇತೇ ಷಢವಿಸರ್ಗಾ ಹಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಮನ್ವನ್ತರಾತ್ಮಕಾಃ। ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಾದ್ಯಾ- ಸಂಕ್ಷೇಪಾಚ್ಚಾಕ್ಷುಷಾನ್ತಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೨.

ಈ ರೀತಿ ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುವಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿವರವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ; ಸ್ವಾಯಂಭುವನಿಂದ ಚಾಕ್ಷುಷನ ತನಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆರು ಉಪಸೃಷ್ಟಿಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಏತೇ ಸರ್ಗಾ ಯಥಾಪ್ರಜ್ಞಂ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವೈ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ। ವೈವಸ್ವತನಿಸರ್ಗೇಣ ತೇಷಾಂ ಜ್ಞೇಯಸ್ತು ವಿಸ್ತರಃ ।। ೨.

ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಈ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಅನನ್ತಾ ನಾತಿರಿಕ್ತಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಸರ್ಗಾ ವಿವಸ್ವತಃ। ಆರೋಗ್ಯಾಯುಷ್ಪ್ರಮಾಣೇನ ಧರ್ಮತಃ ಕಾಮತೋಽರ್ಥತಃ। ಏತಾನೇವ ಗುಣಾನೇತಿ ಯಃ ಪಠತ್ಯನಸೂಯಕಃ ।। ೨.

ವಿವಸ್ವತನು ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಅನೇಕವಾಗಿವೆ ಆದರೆ ಅತಿಯಾದವುಗಳಲ್ಲ; ಆರೋಗ್ಯ, ಆಯುಷ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥ—ಯಾವನು ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಪಠಿಸುತ್ತಾನೋ ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಾಮ್ಪ್ರತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಸಮಾಸಾದ್ವ್ಯಾಸತಃ ಸರ್ಗಂ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ನಿಬೋಧತ ।। ೨.

ಈಗ ನಾನು ಮಹಾತ್ಮ ವೈವಸ್ವತನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ ವಿವರವಾಗಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ಸಪ್ತಮೇ ತ್ವಥ ಪರ್ಯಾಯೇ ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ಹ। ಮಾರೀಚಾತ್ಕಶ್ಯಪಾದ್ದೇವಾ ಜಜ್ಞಿರೇ ಪರಮರ್ಷಯಃ ।। ೩.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಏಳನೇ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಾರಿ‍ಚಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಆದಿತ್ಯಾ ವಸವೋ ರುದ್ರಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ವಿಶ್ವೇ ಮರುದ್ಗಣಾಃ। ಭೃಗವೋಽಙ್ಗಿರಸಶ್ಚೈವ ಹ್ಯಷ್ಟೌ ದೇವಗಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩.

ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು, ವಿಶ್ವದೇವರು, ಮರ್ತುಗಳು, ಭೃಗುಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಗಿರಸರು—ಈ ಎಂಟು ದೇವತೆಗಳ ವರ್ಗಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಆದಿತ್ಯಾ ಮರುತೋ ರುದ್ರಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಕಶ್ಯಪಾತ್ಮಜಾಃ। ಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ ವಸವೋ ವಿಶ್ವೇ ಧರ್ಮಪುತ್ರಾಸ್ತ್ರಯೋ ಗಣಾಃ ।। ೩.

ಆದಿತ್ಯರು, ಮರ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ರುದ್ರರು ಕಶ್ಯಪನ ಮಗರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಸಾಧ್ಯರು, ವಸುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದೇವರು ಧರ್ಮನ ಮಕ್ಕಳು ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳು.

ಭೃಗೋಸ್ತು ಭಾರ್ಗವೋ ದೇವೋ ಹ್ಯಙ್ಗಿರೋಽಙ್ಗಿರಸಃ ಸುತಃ । ವೈವಸ್ವತೇಽನ್ತೇರೇ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ ನಿತ್ಯಂ ತೇ ಛನ್ದಜಾಃ ಸುರಾಃ ।। ೩.

ಭೃಗುವಿನಿಂದ ಭಾರ್ಗವ ದೇವತೆ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಆಂಗಿರಸರಿಂದ ಆಂಗಿರಸನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಇವರು ಸದಾ ಮನಸ್ಸಿನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಏಷ ಸರ್ಗಸ್ತು ಮಾರೀಚೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸಾಮ್ಪ್ರತಃ ಶುಭಃ। ತೇಜಸ್ವೀ ಸಾಮ್ಪ್ರತಸ್ತೇಷಾಮಿನ್ದ್ರೋ ನಾಮ್ನಾ ಮಹಾಬಲಃ ।। ೩.

ಈಗಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಮಾರಿ‍ಚಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇವರಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಇಂದ್ರನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಅತೀತಾನಾಗತಾ ಯೇ ಚ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಯೇ ಚ ಸಾಮ್ಪ್ರತಮ್। ಸರ್ವೇ ಮನ್ವನ್ತರೇನ್ದ್ರಾಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣಾಃ ।। ೩.

ಹೋದವರು, ಮುಂದಾಗುವವರು, ಈಗಿರುವವರು—ಎಲ್ಲಾ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಇಂದ್ರರು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಭೂತಭವ್ಯಭವನ್ನಾಥಃ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಪುರನ್ದರಃ । ಮಘವನ್ತಶ್ಚ ತೇ ಸರ್ವೇ ಶ್ರೃಙ್ಗಿಣೋ ವಜ್ರಪಾಣಯಃ। ಸರ್ವೈಃ ಕ್ರತುಶತೇನೇಷ್ಟಂ ಪೃಥಕ್ ಶತಗುಣೇನ ತು ।। ೩.

ಹಿಂದಿನ, ಮುಂದಿನ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಕಾಲದ ಅಧಿಪತಿ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಿ ಪುರಂದರನು, ಎಲ್ಲರೂ ಮಘವಂತರು, ಕೊಂಬುಧಾರಿಗಳು, ವಜ್ರಧಾರಿಗಳು; ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೂರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಯಾನಿ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ಗತಿಮನ್ತ್ಯಬಲಾನಿ ಚ। ಅಭಿಭೂಯಾವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಧರ್ಮಾದ್ಯೈಃ ಕಾರಣೈರಪಿ ।। ೩.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು, ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಲಿ ದುರ್ಬಲರಾಗಲಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ, ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ತೇಜಸಾ ತಪಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬಲಶ್ರುತಪರಾಕ್ರಮೈಃ। ಭೂತಭವ್ಯಭವನ್ನಾಥಾ ಯಥಾ ತೇ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣವಃ। ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಬ್ರುವತೋ ಮೇನಿಬೋಧತ ।। ೩.

ತೇಜಸ್ಸು, ತಪಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಶಕ್ತಿ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ, ಭೂತ, ಭವ್ಯ, ಭವಿಷ್ಯ ಎಂಬ ಕಾಲಗಳ ಪ್ರಭುಗಳು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನೀವು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

ಭೂತಂ ಭವ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯಂ ತತ್ ಸ್ಮೃತಂ ಲೋಕತ್ರಯಂ ದ್ವಿಜೈಃ। ಭೂರ್ಲೋಕೋಽಯಂ ಸ್ಮೃತೋ ಭೂಮಿರನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಭುವಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಭವ್ಯಂ ಸ್ಮೃತಂ ದಿವಂ ಹ್ಯೇತತ್ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಾಧನಮ್ ।। ೩.

ಭೂತ, ಭವ್ಯ, ಭವಿಷ್ಯ ಎಂಬುವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಎಂದು ದ್ವಿಜರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೂಲೋಕ ಎಂದು, ಆಕಾಶವನ್ನು ಭುವಃ ಎಂದು, ಭವ್ಯವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಧ್ಯಾಯತಾ ಪುತ್ರಕಾಮೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಗ್ರೇ ವಿಭಾಷಿತಮ್। ಭೂರಿತಿ ವ್ಯಾಹೃತಂ ಪೂರ್ವಂ ಭೂರ್ಲೋಕೋಽಯಮಭೂತ್ತದಾ ।। ೩.

ಮಗನ ಆಸೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು 'ಭೂಃ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆಗ ಈ ಭೂಲೋಕವು ಉಂಟಾಯಿತು.

ಭೂತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಭವದಿತ್ಯುಕ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪುನಃ। ಭವತ್ವಾದ್ದರ್ಶನತ್ವಾಚ್ಚ ಭೂರ್ಲೋಕೋಽಯಮಭೂತ್ತತಃ। ಅತೋಽಯಂ ಪ್ರಥಮೋ ಲೋಕೋ ಭೂತತ್ವಾದ್ಭೂರ್ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩.

ಈ ಭೂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮನು 'ಭವತ್' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಣುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಲೋಕ ಭೂಲೋಕವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮೊದಲನೆಯ ಲೋಕವನ್ನು ಇರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ದ್ವಿಜರು ಭೂಃ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಭೂತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಭವದಿತ್ಯುಕ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪುನಃ। ಭವತ್ಯುತ್ಪದ್ಯಮಾನೇನ ಕಾಲಶಬ್ದೋಽಯಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩.

ಈ ಭೂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮನು 'ಭವತ್' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. 'ಭವತ್' ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರುವದು, ಇದನ್ನು ಕಾಲದ ಪದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭವನಾತ್ತು ಭುವರ್ಲೋಕೋ ನಿರುಕ್ತಜ್ಞೈರ್ನಿರುಚ್ಯತೇ। ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಭುವಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ದ್ವಿತೀಯೋ ಲೋಕ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩.

'ಭವನ' ಎಂಬುದರಿಂದ ಭುವರ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕಾಶವನ್ನು ಭುವಃ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಲೋಕ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಉತ್ಪನ್ನೇ ತು ಭುವರ್ಲೋಕೇ ತೃತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪುನಃ । ಭವ್ಯೇತಿ ವ್ಯಾಹೃತಂ ಯಸ್ಮಾದ್ಭವ್ಯೋ ಲೋಕಸ್ತದಾಽಭವತ್ ।। ೩.

ಭುವರ್ಲೋಕವು ಉಂಟಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೂರನೆಯ ಪದವಾದ 'ಭವ್ಯ' ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆಗ ಭವ್ಯ ಎಂಬ ಲೋಕವು ಉಂಟಾಯಿತು.

ಅನಾಗತೇ ಭವ್ಯ ಇತಿ ಶಬ್ದ ಏಷ ವಿಭಾವ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಾದ್ಭವ್ಯೋ ಹ್ಯಸೌ ಲೋಕೋ ನಾಮತಸ್ತು ದಿವಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೩.

'ಭವ್ಯ' ಎಂಬ ಪದವು ಇನ್ನೂ ಬರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಭವ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವರ್ಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವರಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತೃತೀಯೋಽನ್ಯೋ ಭಾವ್ಯೋ ಲೋಕಸ್ತದಾಭವತ್। ಭಾವ್ಯ ಇತ್ಯೇಷ ಧಾತುರ್ವೈ ಭಾವ್ಯೇ ಕಾಲೇ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೩.

ಮೂರನೆಯ ಲೋಕವನ್ನು 'ಸ್ವರ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಭವ್ಯ ಎಂಬ ಲೋಕವು ಉಂಟಾಯಿತು. 'ಭವ್ಯ' ಎಂಬ ಧಾತು ಭವಿಷ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೂರಿತೀಯಂ ಸ್ಮೃತಾ ಭೂಮಿರನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಭುವಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ದಿವಂ ಸ್ಮೃತಂ ತಥಾ ಭಾವ್ಯಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸ್ಯೈಷ ಸಂಗ್ರಹಃ ।। ೩.

ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೂಃ ಎಂದು, ಆಕಾಶವನ್ನು ಭುವಃ ಎಂದು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಭವ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಯುಕ್ತೈರ್ವ್ಯಾಹಾರೈಸ್ತಿಸ್ರೋ ವ್ಯಾಹೃತಯೋಽಭವನ್। ನಾಥ ಇತ್ಯೇಷ ಧಾತುರ್ವೈ ಧಾತುಜ್ಞೈಃ ಪಾಲನೇ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಮೂರು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳು ಉಂಟಾದವು. 'ನಾಥ' ಎಂಬ ಧಾತುವನ್ನು ಧಾತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಯಸ್ಮಾದ್ಭೂತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಭವ್ಯಸ್ಯ ಭವತಸ್ತದಾ। ಲೋಕತ್ರಯಸ್ಯ ನಾಥಾಸ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಿನ್ದ್ರಾ ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩.

ಭೂತ, ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಭವತ್ ಎಂಬ ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವರ ಅಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ದ್ವಿಜರು ಇಂದ್ರರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಧಾನಭೂತಾ ದೇವೇನ್ದ್ರಾ ಗುಣ ಭೂತಾಸ್ತಥೈವ ಚ। ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಯೇ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಭಾಜೋ ಭವನ್ತಿ ಹಿ ।। ೩.

ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರು ಇಂದ್ರರು, ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಪಡುವ ದೇವತೆಗಳು ಇವರು.

ಯಕ್ಷಗನ್ಧರ್ವರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪಿಶಾಚೋರಗದಾನವಾಃ। ಮಹಿಮಾನಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತೇ ದೇವನ್ದ್ರಾಣಾನ್ತು ಸರ್ವಶಃ ।। ೩.

ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಿಶಾಚರು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ದಾನವರು—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ದೇವೇಂದ್ರರ ಮಹಿಮೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ದೇವೇನ್ದ್ರಾ ಗುರವೋ ನಾಥಾ ರಾಜಾನಃ ಪಿತರೋ ಹಿ ತೇ । ರಕ್ಷನ್ತೀಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ಧರ್ಮೇಣೇಹ ಸುರೋತ್ತಮಾಃ ।। ೩.

ದೇವತೆಗಳ ಇಂದ್ರರು ಗುರುಗಳು, ಅಧಿಪತಿಗಳು, ರಾಜರು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೂ ಧರ್ಮದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ದೇವೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಸಮಾಸತಃ। ಸಪ್ತರ್ಷೀನ್ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಯೇ ದಿವಿ ಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೩.

ಈ ರೀತಿ ದೇವೇಂದ್ರರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಏಳು ಋಷಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಗಾಧಿಜಃ ಕೌಶಿಕೋ ಧೀಮಾನ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಮಹಾತಪಾಃ। ಭಾರ್ಗವೋ ಜಮದಗ್ನಿಶ್ಚ ಊರುಪುತ್ರಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।। ೩.

ಗಾಧಿಯ ಪುತ್ರನು, ಕುಶಿಕನು, ಧೀಮಂತನು, ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು, ಭಾರ್ಗವ ಜಮದಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಊರುಪುತ್ರನು—