ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಭಿಶಸ್ತಾ ತು ಸಾ ಭರ್ತ್ರಾ ನದೀ ಸಾ ಬಾಹುದಾ ಕೃತಾ । ತಸ್ಯಾಸ್ತು ಗೌರಿಕಃ ಪುತ್ರ ಶ್ಚಕ್ರವರ್ತ್ತೀ ಬಭೂವ ಹ ।। ೨೬.

ಆಕೆ ಗಂಡನಿಂದ ಶಾಪಹೊಂದಿ, ಬಾಹುದಾ ಎಂಬ ನದಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದಳು. ಆಕೆಯ ಮಗ ಗೌರಿಕನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ಮಾನ್ಧಾತಾ ಯೌವನಾಶ್ವೋ ವೈ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಜಯೀ ನೃಪಃ। ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರನ್ತೀಮೌ ಶ್ಲೋಕೌ ಪೌರಾಣಿಕೀ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೨೬.

ಯುವನಾಶ್ವನ ಮಗ ಮಾಂಧಾತನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ರಾಜನು. ಇದನ್ನೂ ಪುರಾಣಪಂಡಿತರು ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯಾವತ್ಸೂರ್ಯ ಉದಯತಿ ಯಾವಚ್ಚ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ। ಸರ್ವಂ ತದ್ಯೌವನಾಶ್ವಸ್ಯ ಮಾನ್ಧಾತುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೋ, ಎಲ್ಲಿ ಅಸ್ತವಾಗುತ್ತಾನೋ, ಆ ಎಲ್ಲವೂ ಯುವನಾಶ್ವನ ಮಗ ಮಾಂಧಾತನ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರನ್ತೀಮಂ ಶ್ಲೋಕಂ ವಂಶವಿದೋ ಜನಾಃ । ಯೌವನಾಶ್ವಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಯಜ್ವಾನ ಮಮಿತೌಜಸಮ್। ಮಾನ್ಧಾತಾ ತು ತನುರ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪುರಾಣಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಜಕ್ಷತೇ ।। ೨೬.

ಇಲ್ಲಿಯೂ ವಂಶವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಯುವನಾಶ್ವನು ಮಹಾತ್ಮನು, ಮಹಾ ಯಜ್ಞಕಾರನು, ಅಪಾರ ಬಲಶಾಲಿಯು. ಪುರಾಣಜ್ಞರು ಮಾಂಧಾತನನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಯ ಚೈತ್ರರಥೀ ಭಾರ್ಯ್ಯಾ ಶಶಬಿನ್ದೋಃ ಸುತಾಽಭವತ್। ಸಾಧ್ವೀ ಬಿನ್ದುಮತೀ ನಾಮ ರೂಪೇಣಾಪ್ರತಿಮಾ ಭುವಿ ।। ೨೬.

ಅವನ ಪತ್ನಿ ಚೈತ್ರರಥಿ, ಶಶಬಿಂದುನ ಮಗಳು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೊಡಲಾರದೆ, ಸದಾ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾದ ಬಿಂದುಮತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು.

ಪತಿವ್ರತಾ ಚ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಚ ಭ್ರಾತೄಣಾಮಯುತಸ್ಯ ಸಾ। ತಸ್ಯಾಮುತ್ಪಾದಯಾಮಾಸ ಮಾನ್ಧಾತಾ ತ್ರೀನ್ ಸುತಾನ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೬.

ಆಕೆ ಪತಿವ್ರತೆ, ತನ್ನ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯಳು. ಆಕೆಯಿಂದ ಮಾಂಧಾತನು ಮೂರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಪುರುಕುತ್ಸಮಮ್ಬರೀಷಂ ಮುಚುಕುನ್ದಞ್ಚ ವಿಶ್ರುತಮ್। ಅಮ್ಬರೀಷಸ್ಯ ದಾಯಾದೋ ಯುವನಾಶ್ವೋಽಪರಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೬.

ಅವರು ಪುರುಕುತ್ಸ, ಅಂಬರೀಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಮುಚುಕುಂದ. ಅಂಬರೀಷನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಯುವನಾಶ್ವ ಜನಿಸಿದ್ದನು.

ಹರಿತೋ ಯುವನಾಶ್ವಸ್ಯ ಹಾರಿತಾಃ ಶೂರಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಏತೇ ಹ್ಯಙ್ಗಿರಸಃ ಪುತ್ರಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ।। ೨೬.

ಯುವನಾಶ್ವನ ಮಗ ಹರಿತನು, ಹಾರಿತರು ಶೂರರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಂಗಿರಸರಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಆದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರು.

ಪುರುಕುತ್ಸಸ್ಯ ದಾಯಾದಸ್ತ್ರಸದ್ದಸ್ಯುರ್ಮಹಾಯಶಾಃ। ನರ್ಮದಾಯಾಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಃ ಸಮ್ಭೂತಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ ।। ೨೬.

ಪುರುಕುತ್ಸನ ಮಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ತ್ರಸದಸ್ಯು, ನರ್ಮದಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಮಗ ಸಂಭೂತ.

ಸಮ್ಭೂತಸ್ಯಾತ್ಮಜಃ ಪುತ್ರೋ ಹ್ಯನರಣ್ಯಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ರಾವಣೇನ ಹತೋ ಯೇನ ತ್ರಿಲೋಕೀವಿಜಯೇ ಪುರಾ ।। ೨೬.

ಸಂಭೂತನ ಮಗ ಅನರಣ್ಯ, ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ. ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನಿಂದ ಹತನಾದನು.

ತ್ರಸದಶ್ವೋಽನರಣ್ಯಸ್ಯ ಹರ್ಯ್ಯಶ್ವಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ । ಹರ್ಯ್ಯಶ್ವಾತ್ತು ದೃಷದ್ವತ್ಯಾಂ ಜಜ್ಞೇ ವಸುಮತೋ ನೃಪಃ ।। ೨೬.

ಅನರಣ್ಯನ ಮಗ ತ್ರಸದಶ್ವ, ಅವನ ಮಗ ಹರ್ಯಶ್ವ. ಹರ್ಯಶ್ವನಿಗೆ ದೃಷದ್ವತಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಸುಮತ್ ಎಂಬ ರಾಜನು ಜನಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಽಭವದ್ರಾಜಾ ತ್ರಿಧನ್ವಾ ನಾಮ ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಃ। ಆಸೀತ್ ತ್ರೈಧನ್ವನಶ್ಚಾಪಿ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತ್ರಯ್ಯಾಂ ರಣಪ್ರಭುಃ ।। ೨೬.

ಅವನ ಮಗ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ತ್ರಿಧನ್ವ ಎಂಬ ರಾಜನು. ತ್ರೈಧನ್ವನನು ಮೂರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು.

ತಸ್ಯ ಸತ್ಯವ್ರತೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋಽಭೂನ್ಮಹಾಬಲಃ। ತೇನ ಭಾರ್ಯ್ಯಾ ವಿದರ್ಭಸ್ಯ ಹೃತಾ ಹತ್ವಾ ದಿವೌಕಸಃ ।। ೨೬.

ಅವನ ಮಗ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಸತ್ಯವ್ರತ. ಅವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ವಿಧರ್ಭನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು.

ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಮನ್ತ್ರೇಷು ನಿಷ್ಠಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪಿತೋಷ್ವಿಹ। ವಿಷ್ಣುವೃದ್ಧಃ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ವಿಷ್ಣು ವೃದ್ಧೋ ಯತಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಏತೇ ಹ್ಯಙ್ಗಿರಸಃ ಪುತ್ರಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾಃ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ।। ೨೬.

ಅವನಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮಗ ವಿಷ್ಣುವೃದ್ಧ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಂಗಿರಸರಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರು.

ಕಾಮಾದ್ಬಲಾಚ್ಚ ಮೋಹಾಚ್ಚ ಸಙ್ಕರ್ಷಣಬಲೇನ ಚ। ಭಾವಿನೋಽರ್ಥಸ್ಯ ಚ ಬಲಾತ್ ತತ್ಕೃತಂ ತೇನ ಧೀಮತಾ ।। ೨೬.

ಕಾಮ, ಬಲ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಸಂಕರ್ಷಣನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಆ ಜ್ಞಾನಿಯು ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

ತಮಧರ್ಮ್ಮೇಣ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಿತಾ ತ್ರಯೀಗುಣೋಽತ್ಯಜತ್। ಅಪಧ್ವಂಸೇತಿ ಬಹುಶೋಽವದತ್ ಕ್ರೋಧಸಮನ್ವಿತಃ ।। ೨೬.

ಅವನ ತಂದೆ ಮೂರು ವೇದಗಳ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವನು, ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಕೋಪದಿಂದ, 'ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗು' ಎಂದು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು.

ಪಿತರಂ ಸೋಽಬ್ರವೀದೇಕಃ ಕ್ವ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ವೈ ಮುಹುಃ। ಪಿತಾ ಚೈನಮಥೋವಾಚ ಶ್ವಪಾಕೈಃ ಸಹ ವರ್ತ್ತಯ ।। ೨೬.

ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ನಾನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ?' ಎಂದು. ತಂದೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ನೀನು ಶ್ವಪಾಕರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸು' ಎಂದು.

ನಾಹಂ ಪುತ್ರೇಣ ಪುತ್ರಾರ್ಥೀ ತ್ವಯಾದ್ಯ ಕುಲಪಾಂಸನ। ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ನಿರಾಕ್ರಾಮನ್ನಗರಾದ್ವಚನಾದ್ವಿಭೋ ।। ೨೬.

ನಾನು ನನ್ನ ಮಗನಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವನಲ್ಲ, ವಂಶಕ್ಕೆ ಕಳಂಕವಾದವನೇ; ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವನು ಒಡೆಯನ ಆದೇಶದಂತೆ ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟನು.

ನ ಚೈನಂ ಧಾರಯಾಮಾಸ ವಸಿಷ್ಠೋ ಭಗವಾನೃಷಿಃ। ಸ ತು ಸತ್ಯವ್ರತೋ ಧೀಮಾಞ್ಛ್ವಪಾಕಾವಸಥಾನ್ತಿಕಮ್। ಪಿತ್ರಾ ಮುಕ್ತೋಽವಸದ್ವೀರಃ ಪಿತಾ ಚಾಸ್ಯ ವನಂ ಯಯೌ ।। ೨೬.

ಆ ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠರು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಪಿತೃವಚನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಧೀಮಂತನಾದ ಸತ್ಯವ್ರತನು ಶ್ವಪಾಕನ ಮನೆ ಹತ್ತಿರ ವಾಸವನ್ನಿಟ್ಟನು. ಅವನ ತಂದೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ವಿಷಯೇ ತಸ್ಯ ನಾವರ್ಷತ್ ಪಾಕಶಾಸನಃ। ಸಮಾ ದ್ವಾದಶ ಸಂಪೂರ್ಣಾಸ್ತೇನಾಧರ್ಮ್ಮೇಣ ವೈ ತದಾ ।। ೨೬.

ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆ ಸುರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬರವಾಯಿತು.

ದಾರಾಂಸ್ತು ತಸ್ಯ ವಿಷಯೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಮಹಾತಪಾಃ। ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಸಾಗರಾನೂಪೇ ಚಚಾರ ವಿಪುಲಂ ತಪಃ ।। ೨೬.

ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.

ತಸ್ಯ ಪತ್ನೀ ಗಲೇ ಬದ್ಧ್ವಾ ಮಧ್ಯಮಂ ಪುತ್ರಮೌರಸಮ್। ಶಿಖಯಾ ಭರಣಾರ್ಥಾಯ ವ್ಯಕ್ರೀಣಾದ್ಘೋಶತೇನ ವೈ ।। ೨೬.

ಅವನ ಹೆಂಡತಿ, ಮಧ್ಯಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಅವನನ್ನು ಪೋಷಣೆಗೆ ಮಾರಲು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿ ಕರೆದು ಮಾರಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು.

ತಂ ತು ಬದ್ಧಂ ಗಲೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಕ್ರೀತಂ ತಂ ನರೋತ್ತಮಃ। ಮಹರ್ಷಿಪುತ್ರಂ ಧರ್ಮ್ಮಾತ್ಮಾ ಮೋಕ್ಷಯಾಮಾಸ ಸುವ್ರತಃ ।। ೨೬.

ಅವನನ್ನು ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಮಾರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಪುತ್ರನಾದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನೂ ಸದಾಚಾರಿಯೂ ಆದ ರಾಜಕುಮಾರನು ನೋಡಿ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು.

ಸತ್ಯವ್ರತೋ ಮಹಾಬುದ್ಧಿರ್ಭರಣಂ ತಸ್ಯ ಚಾಕರೋತ್ । ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ತುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಮನುಕಮ್ಪಾರ್ಥಮೇವ ಚ ।। ೨೬.

ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಸತ್ಯವ್ರತನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ದಯೆಯಿಂದ ಅವನ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಸೋಽಭವದ್ಘಾಲವೋ ನಾಮ ಗಲೇ ಬದ್ಧೋ ಮಹಾತಪಾಃ। ಮಹರ್ಷಿಃ ಕೌಶಿಕಸ್ತಾತಸ್ತೇನ ವೀರ್ಯೇಣ ಮೋಕ್ಷಿತಃ ।। ೨೬.

ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯು ಗಾಲವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಅವನ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮಹರ್ಷಿಯಾದ ಕೌಶಿಕನು (ಅವನ ತಂದೆ) ಬಿಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

ತಸ್ಯ ವ್ರತೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಕೃಪಯಾ ಚ ಪ್ರತಿಜ್ಞಯಾ। ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಕಲತ್ರಞ್ಚ ಬಭಾರ ವಿನಯೇ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೨೬.

ವ್ರತ, ಭಕ್ತಿ, ದಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ, ಶಿಸ್ತುಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಸತ್ಯವ್ರತನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಹೆಂಡತಿಯ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತನು.

ಹತ್ವಾ ಮೃಗಾನ್ ವರಾಹಾಂಶ್ಚ ಮಹಿಷಾಂಶ್ಚ ವನೇಚರಾನ್। ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾಶ್ರಮಾಭ್ಯಾಶೇ ತನ್ಮಾಂಸಮಪಚತ್ತತಃ ।। ೨೬.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಆಶ್ರಮದ ಹತ್ತಿರ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಂದಿ, ಜಿಂಕೆ, ಎಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ, ಅವುಗಳ ಮಾಂಸವನ್ನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಉಪಾಂಶುವ್ರತಮಾಸ್ಥಾಯ ದೀಕ್ಷಾಂ ದ್ವಾದಶವಾರ್ಷಿಕೀಮ್। ಪಿತುರ್ನಿಯೋಗಾತಭಜನ್ನೃಪೇ ತು ವನಮಾಸ್ಥಿತೇ ।। ೨೬.

ಉಪಾಂಶುವ್ರತವನ್ನು ಆಚಾರದಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ತಂದೆಯ ಆದೇಶದಿಂದ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ರಾಜನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಅಯೋಧ್ಯಾಞ್ಚೈವ ರಾಜ್ಯಞ್ಚ ತಥೈವಾನ್ತಃಪುರಂ ಮುನಿಃ। ಯಾಜ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯಸಂಯೋಗಾದ್ವಸಿಷ್ಠಃ ಪರಿರಕ್ಷಿತಃ ।। ೨೬.

ಯಾಜಕರು ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಸಿಷ್ಠರು ಅಯೋಧ್ಯೆ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.