ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅರ್ದ್ಧೇನ ಪಾದಸಾಮ್ಯಸ್ಯ ಪಾದಭಾಗಾಚ್ಚ ಪಞ್ಚಕೇ। ಪಾದಭಾಗಂ ಸಪಾದಂ ತು ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಮಪಿ ಸಂಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೨೫.

ಅರ್ಧ ಕಾಲಿನ ಸಮತೆ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿನ ಭಾಗದಿಂದ, ಕಾಲಿನ ಭಾಗವು ಸಹ ಮೂಲ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಚತುರ್ಥಮುತ್ತರೇ ಚೈವ ಮದ್ರವತ್ಯಾಂ ಚ ಮದ್ರಕೇ। ಮದ್ರಕೇ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಪಿ ಯಥೋಕ್ತಾ ವರ್ತ್ತತೇ ಕಲಾ ।। ೨೫.

ನಾಲ್ಕನೇದು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೂ ಮದ್ರವತಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಕದಲ್ಲಿಯೂ, ದಕ್ಷಿಣದ ಮದ್ರಕದಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಿದ ಮಾಪನವೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ವ್ವಮೇವಾನುಯೋಗನ್ತು ದ್ವಿತೀಯಾ ಬುದ್ಧಿರಿಷ್ಯತೇ। ಪಾದೌ ಚಾಹರಣಂ ಚಾಸ್ಮತ್ ಪಾರಂ ನಾತ್ರ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೨೫.

ಮೊದಲು ಅನ್ವಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದು, ಎರಡನೆಯದು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಇಲ್ಲ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.

ಏಕತ್ವಮುಪಯೋಗಸ್ಯ ದ್ವಯೋರ್ಯದ್ಧಿ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ। ಅನೇಕಸಮವಾಯಸ್ತು ಪತಾಕಾಹರಿಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫.

ಅನ್ವಯದ ಏಕತ್ವವು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಗೇ ಸೇರಿದೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ; ಆದರೆ ಅನೇಕರ ಸಂಯೋಗವನ್ನು 'ಪತಾಕಾ-ಹರಿಣ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತಿಸೄಣಾಂ ಚೈವ ವೃತ್ತೀನಾಂ ವೃತ್ತೌ ವೃತ್ತಾ ಚ ದಕ್ಷಿಣಾ। ಅಷ್ಟೌ ತು ಸಮವಾಯಾಸ್ತೇ ಸೌವೀರಾ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾ ತಥಾ। ಕುಶತ್ಯನುತ್ತರಃ ಸತ್ಯಂ ಸಪ್ತ ಸತ್ತ್ವಸ್ವರಂ ತು ಯಃ ।। ೨೫.

ಮೂರು ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ, ಛಂದಸ್ಸು ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಎಂಟು ಸಂಯೋಗಗಳು 'ಸೌವೀರ' ಮತ್ತು 'ಮೂರ್ಚ್ಛನೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಕುಶತ್ಯನಿಗಿಂತ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠನೋ ಅವನು ಏಳು ಶುದ್ಧ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ಕಕುದ್ಮಿನಸ್ತು ತಂ ಲೋಕಂ ರೈವತಸ್ಯ ಗತಸ್ಯ ಹ। ಹತಾಃ ಪುಣ್ಯಜನೈಃ ಸರ್ವ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಾ ಕುಶಸ್ಥಲೀ ।। ೨೬.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ರೈವತನು ಆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ಪುಣ್ಯವಂತರು ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಹತ್ಯೆಯಾಗಿದರು, ಅದರಿಂದ ಕುಶಸ್ಥಳಿ ನಾಶವಾಯಿತು.

ತದ್ವೈ ಭ್ರಾತೃಶತಂ ತಸ್ಯ ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ನಿಬಧ್ಯಮಾನಾ ರಕ್ಷೋಭಿರ್ದಿಶಃ ಸಂಪ್ರಾದ್ರವನ್ ಭಯಾತ್ ।। ೨೬.

ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನ ಶತಮಂದಿ ಸಹೋದರರು ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಓಡಿಹೋದರು.

ತೇಷಾನ್ತು ತೇ ಭಯಾಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಹಿ। ಅನ್ವವಾಯಸ್ತು ಸುಮಹಾನ್ ಮಹಾಂಸ್ತತ್ರ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।। ೨೬.

ಅವರಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಭಯದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಚದುರಿದರು; ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಂಶವೊಂದು ಉದಯವಾಯಿತು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ.

ಪ್ರಯತಾ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತಾ ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವ್ವಾಸು ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಾಃ। ಧೃಷ್ಟಸ್ಯ ಧಾರ್ಷ್ಟಕಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಣಧೃಷ್ಟಂ ಬಭೂವ ಹ ।। ೨೬.

ಅವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಯತಾ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಧರ್ಮವಂತರು; ಧೃಷ್ಠನಿಂದ ಧಾರ್ಷ್ಠಕ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ತ್ರಿಸಾಹಸ್ರನ್ತು ಸಗಣಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ನಭಗಸ್ಯ ಚ ದಾಯಾದೋ ನಾಭಾಗೋ ನಾಮ ವೀರ್ಯ್ಯವಾನ್ ।। ೨೬.

ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಮಹಾತ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಇದ್ದರು; ನಭಗನ ವಂಶದ ವಾರಸುದಾರನಾದ ನಭಾಗನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ಅಮ್ಬರೀಷಸ್ತು ನಾಭಾಗಿರ್ವಿರೂಪಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ। ಪೃಷದಶ್ವೋ ವಿರೂಪಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ರಥೀತರಃ ।। ೨೬.

ಅಂಬರೀಷನು ನಭಾಗನ ಮಗನು, ವಿರೂಪನು ಅವನ ಮಗನು, ಪೃಷದಶ್ವನು ವಿರೂಪನ ಮಗನು, ಅವನ ಮಗನು ರಥೀತರನು.

ಏತೇ ಕ್ಷತ್ರಪ್ರಸೂತಾ ವೈ ಪುನಶ್ಚಾಙ್ಗಿರಸಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ರಥೀತರಾಣಾಂ ಪ್ರವರಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೋಪೇತಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ।। ೨೬.

ಇವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಂದ ಜನಿಸಿದರೂ, ಆಂಗಿರಸ ವಂಶದವರಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ರಥೀತರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದರು.

ಕ್ಷುವತಸ್ತು ಮನೋಃ ಪೂರ್ವ್ವಮಿಕ್ಷ್ಯಾಕುರಭಿನಿಃಸೃತಃ । ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಶತಂ ತ್ವಾಸೀದಿಕ್ಷ್ವಾಕೋರ್ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣಮ್ ।। ೨೬.

ಕ್ಷುವತನು ಮನುವಿನ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನಿಂದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನಿಗೆ ನೂರು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಬಹಳ ದಾನಶೀಲನಾಗಿದ್ದನು.

ತೇಷಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವಿಕುಕ್ಷಿಶ್ಚ ನೇಮಿರ್ದಣ್ಡಶ್ಚ ತೇ ತ್ರಯಃ। ಶಕುನಿಪ್ರಮುಖಾಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಃ ಪಂಚಾಶತಸ್ತು ತೇ ।। ೨೬.

ಅವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನು ವಿಕುಕ್ಷಿ, ನೆಮಿ ಮತ್ತು ದಂಡ ಎಂಬ ಮೂವರು; ಅವನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಶಕುನಿ ಮುಂತಾದವರು ಐವತ್ತು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು.

ಉತ್ತರಾಪಥದೇಶಸ್ಯ ರಕ್ಷಿತಾರೋ ಮಹೀಕ್ಷಿತಃ। ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಥಾಷ್ಟೌ ಚ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಞ್ಚ ತೇ ದಿಶಿ ।। ೨೬.

ಉತ್ತರಾಪಥ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಮಹಾರಾಜರು, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಲವತ್ತೆಂಟು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು.

ವಿಂಶತಿಪ್ರಮುಖಾಸ್ತೇ ತು ದಕ್ಷಿಣಾಪಥರಕ್ಷಿಣಃ। ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಸ್ತು ವಿಕುಕ್ಷಿಂ ವೈ ಅಷ್ಟಕಾಯಾಮಥಾದಿಶೇತ್ ।। ೨೬.

ಆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಕಾಯುವ ಇಪ್ಪತ್ತು ಮಂದಿ ಮುಖ್ಯರು ಇದ್ದರು. ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನು ಅಷ್ಟಕಾ ವಿಧಿಗಾಗಿ ವಿಕುಕ್ಷಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

ರಾಜೋವಾಚ।। ಮಾಂಸಮಾನಯ ಶ್ರಾದ್ಧೇಯಂ ಮೃಗಾನ್ ಹತ್ವಾ ಮಹಾಬಲ। ಶ್ರಾದ್ಧಮದ್ಯ ನು ಕರ್ತವ್ಯಮಷ್ಟಕಾಯಾಂ ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೨೬.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಂದುಕೊ, ಬಲವಂತನಾದ ನೀನು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಹಾಕು. ಇಂದು ಅಷ್ಟಕಾ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.'

ಸ ಗತಸ್ತು ಮೃಗವ್ಯಾಂ ವೈ ವಚನಾತ್ತಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಮೃಗಾನ್ ಸಹಸ್ರಶೋ ಹತ್ವಾ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಶ್ಚ ವೀರ್ಯ್ಯವಾನ್। ಭಕ್ಷಯಚ್ಛಶಕನ್ತತ್ರ ವಿಕುಕ್ಷಿರ್ಮೃಗಯಾಙ್ಗತಃ ।। ೨೬.

ಆ ಜ್ಞಾನಿಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ ವಿಕುಕ್ಷಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದನು. ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಹಾಕಿ, ಬೇಟೆಯಿಂದ ದಣಿದು, ಅಲ್ಲೇ ಒಂದು ಮೊಲವನ್ನು ತಿನ್ನಿದನು.

ಆಗತೇ ಸ ವಿಕುಕ್ಷೌ ತು ಸಮಾಂಸೇ ಸಹಸೈನಿಕೇ। ವಸಿಷ್ಠಞ್ಚೋದಯಾಮಾಸ ಮಾಂಸಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಯತಾಮಿತಿ ।। ೨೬.

ವಿಕುಕ್ಷಿ ತನ್ನ ಸೇನೆ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಂದು ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಹೇಳಿದನು.

ತಥೇತಿ ಚೋದಿತೋ ರಾಜ್ಞಾ ವಿಧಿವತ್ಸಮುಪಸ್ಥಿತಃ। ಸ ದೃಷ್ಟ್ವೋಪಹತಂ ಮಾಂಸಂ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರಾಜಾನಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೨೬.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದಂತೆ ವಸಿಷ್ಠನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅದು ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ, ಕೋಪದಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಶೂದ್ರೇಣೋಪಹತಂ ಮಾಂಸಂ ಪುತ್ರೇಣ ತವ ಪಾರ್ಥಿವ। ಶಶಭಕ್ಷಾದಭೋಜ್ಯಂ ವೈ ತವ ಮಾಂಸಂ ಮಹಾದ್ಯುತೇ ।। ೨೬.

'ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮಗನಾದ ಶೂದ್ರನು ಮೊಲವನ್ನು ತಿಂದು ಈ ಮಾಂಸವನ್ನು ಅಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಹಾಪ್ರಭೋ, ಈ ಮಾಂಸವನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.'

ಶಶೋ ದುರಾತ್ಮನಾ ಪೂರ್ವಮರಣ್ಯೇ ಭಕ್ಷಿತೋಽನಘ। ತೇನ ಮಾಂಸಮಿದಂ ದುಷ್ಟಂ ಪಿತೄಣಾಂ ನೃಪಸತ್ತಮ ।। ೨೬.

'ಪಾಪಿ ಮೊದಲು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊಲವನ್ನು ತಿಂದು, ಈ ಮಾಂಸವನ್ನು ಅಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಪಾಪರಹಿತ ರಾಜನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಇದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ, ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ.'

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಸ್ತು ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಿಕುಕ್ಷಿಮಿದಮಬ್ರವೀತ್। ಪಿತೃಕರ್ಮ್ಮಣಿ ನಿರ್ದ್ದಿಷ್ಟೋ ಮಯಾ ತ್ವಂ ಮೃಗಯಾಙ್ಕತಃ। ಶಶಂ ಭಕ್ಷಯಸೇಽರಣ್ಯೇ ನಿರ್ಘೃಣಃ ಪೂರ್ವ್ವಮದ್ಯ ನು ।। ೨೬.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನು ಕೋಪಗೊಂಡು ವಿಕುಕ್ಷಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪಿತೃಕರ್ಮಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿದ್ದೆ, ನೀನು ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದೆಯಲ್ಲ; ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಮೊಲವನ್ನು ತಿಂದು, ವಿಧಿಯನ್ನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದೆಯಲ್ಲ.'

ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿತ್ಯಜಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಸ್ವೇನ ಕರ್ಮ್ಮಣಾ। ಏವಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನಾ ತ್ಯಕ್ತೋ ವಸಿಷ್ಠವಚನಾತ್ ಸುತಃ ।। ೨೬.

ಆದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ನಿನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗು. ಹೀಗೆ ವಸಿಷ್ಠನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೌ ಸಂಸ್ಥಿತೇ ತಸ್ಮಿಞ್ಛಶೀ ಸ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಮ್ । ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪರಮಧರ್ಮ್ಮಾತ್ಮಾ ಸ ಚಾಯೋಧ್ಯಾಧಿಪೋಽಭವತ್ ।। ೨೬.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನು ವಿಧಿವಶನಾದ ಮೇಲೆ, ಶಶಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜನಾದನು.

ತದಾಕರೋತ್ಸ ರಾಜ್ಯಂ ವೈ ವಸಿಷ್ಠಪರಿನೋದಿತಃ। ತತಃ ಸ್ತೇನೇನ ಸಾ ಪೂರ್ಣೋ ರಾಜ್ಯಾವಸ್ಥಾ ಮಹೀಪತೇಃ ।। ೨೬.

ವಸಿಷ್ಠನು ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು. ನಂತರ ಆ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿ ತುಂಬಿತ್ತು.

ಕಾಲೇನ ಗತವಾಂಸ್ತತ್ರ ಸ ಚ ನ್ಯೂನತರಾಙ್ಗತಿಮ್। ಜ್ಞಾತ್ವೈವಮೇತದಾಖ್ಯಾನಂ ನಾ ವಿಧಿರ್ಭಕ್ಷಯೇತ್ತು ವೈ ।। ೨೬.

ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಿದನು, ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನಬಾರದು.

ಮಾಂ ಸಭಕ್ಷಯಿತಾಮುತ್ರ ಯಸ್ಯ ಮಾಂಸಮಿಹಾಜ್ಯಹಮ್। ಏತನ್ಮಾಂಸಸ್ಯ ಮಾಂಸತ್ವಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಮನೀಷಿಣಃ ।। ೨೬.

ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೋ, ನಾನು ಅವರ ಮಾಂಸವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಾಂಸದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಶಶಾದಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದಃ ಕಕುತ್ಸ್ಥೋ ನಾಮ ವೀರ್ಯ್ಯವಾನ್। ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವೃಷಭೂತಸ್ಯ ಕಕುತ್ಸ್ಥೋ ಜಾಯತೇ ಪುರಾ ।। ೨೬.

ಶಶಿಯ ಮಗನು ವೀರನಾದ ಕಕುತ್ಸ್ಥ. ಇಂದ್ರನು ಎಮ್ಮೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಕಕುತ್ಸ್ಥನು ಹುಟ್ಟಿದನು.