ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಆಜಗಾಮ ಯುವಾ ಚೈವ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಯಾದವೈರ್ವೃತಾಮ್। ಕೃತಾಂ ದ್ವಾರವತೀಂ ನಾಮ ಬಹುದ್ವಾರಾಂ ಮನೋರಮಾಮ್ ।। ೨೪.

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಇನ್ನೂ ಯುವಕನಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಆ ಊರು ಯಾದವರಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಹುಬಾಗಿಲುಗಳಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ದ್ವಾರವತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಭೋಜವೃಷ್ಟ್ಯನ್ಧಕೈರ್ಗುಪ್ತಾಂ ವಸುದೇವಪುರೋಗಮೈಃ। ತಾಙ್ಕಥಾಂ ರೈವತಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಯಥಾತತ್ತ್ವಮರಿನ್ದಮಃ ।। ೨೪.

ಭೋಜರು, ವೃಷ್ಣಿಗಳು, ಅಂಧಕರು ಮತ್ತು ವಸುದೇವನು ಮುಂತಾದವರು ಆ ಊರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ರೈವತನು ಅವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು.

ಕನ್ಯಾ ತು ಬಲದೇವಾಯ ಸುವ್ರತಾಂ ನಾಮ ರೇವತೀಮ್। ದತ್ತ್ವಾ ಜಗಾಮ ಶಿಖರಂ ಮೇರೋಸ್ತಪಸಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ ।। ೨೪.

ಅವನು ತನ್ನ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮಗಳು ರೇವತಿಯನ್ನು ಬಲರಾಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ನಂತರ ಅವನು ಮೆರುಪರ್ವತದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು.

ರೇಮೇ ರಾಮಶ್ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರೇವತ್ಯಾ ಸಹಿತಃ ಕಿಲ। ತಾಂ ಕಥಾಮೃಷಯಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪಪ್ರಚ್ಛುಸ್ತದನನ್ತರಮ್ ।। ೨೪.

ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ರೇವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಕಾಲಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ನಂತರ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಚಾರಿಸಿದರು.

ಋಷ್ಯ ಊಚುಃ ।। ಕಥಂ ಬಹುಯುಗೇ ಕಾಲೇ ವ್ಯತೀತೇ ಸೂತನನ್ದನ। ನ ಜರಾಂ ರೇವತೀ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಪಲಿತಞ್ಚ ಕುತಃ ಪ್ರಭೋ ।। ೨೪.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: 'ಸೂತನಂದನ, ಅನೇಕ ಯುಗಗಳು ಕಳೆದರೂ ರೇವತಿ ಹೇಗೆ ವಯಸ್ಸಾಗಲಿಲ್ಲ? ಅವಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹದಿಹರಿದ ಕೂದಲು ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಭೋ?'

ಮೇರುಂ ಗತಸ್ಯ ವಾ ತಸ್ಯ ಶರ್ಯ್ಯಾತೇಃ ಸನ್ತತಿಃ ಕಥಮ್। ಸ್ಥಿತಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮದ್ಯಾಪಿ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ ।। ೨೪.

ಶರ್ಯಾತಿಯ ಮಗನು ಮೆರುಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಅವನ ವಂಶವು ಇಂದಿಗೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಕಿಯನ್ತೋ ವಾ ಸುರಗಣಾ ಗನ್ಧರ್ವ್ವಾಸ್ತತ್ರ ಕೀದೃಶಾಃ। ಯಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ರೈವತಃ ಕಾಲಾನ್ ಮುಹೂರ್ತ್ತಮಿವ ಮನ್ಯತೇ ।। ೨೪.

ಅಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಇದ್ದಾರೆ? ಅವರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ? ಅವರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ರೈವತನು ಯುಗಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ನ ಜರಾ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾ ವಾ ನ ಚ ಮೃತ್ಯುಭಯಂ ತತಃ। ನ ಚ ರೋಗಃ ಪ್ರಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗತಸ್ಯ ಹಿ ।। ೨೪.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯ ದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾಗುವುದು, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮರಣ ಭಯವಿಲ್ಲ. ರೋಗವೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹತ್ತುವುದಿಲ್ಲ.

ಗಾನ್ಧರ್ವ್ವಂ ಪ್ರತಿ ಯಚ್ಚಾಪಿ ಪೃಷ್ಟಸ್ತು ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ। ತತೋಽಹಂ ಸಂಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಾಥಾತಥ್ಯೇನ ಸುವ್ರತಾಃ ।। ೨೪.

ಗಂಧರ್ವ ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಧರ್ಮಶೀಲರೇ, ನಾನು ಈಗ ನಿಮಗೆ ನಿಜವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸಪ್ತ ಸ್ವರಾಸ್ತ್ರಯೋ ಗ್ರಾಮಾ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾಸ್ತ್ವೇಕವಿಂಶತಿಃ। ತಾಲಾಶ್ಚೈಕೋನಪಞ್ಚಾಶದಿತ್ಯೇತತ್ ಸ್ವರಮಣ್ಡಲಮ್ ।। ೨೪.

ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು, ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮೂರ್ಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಐವತ್ತೊಂದು ತಾಳಗಳು ಇವೆ—ಇದು ಸ್ವರಮಂಡಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಷಡ್ಜರ್ಷಭೌ ಚ ಗಾನ್ಧಾರೋ ಮಧ್ಯಮಃ ಪಞ್ಚಮಸ್ತಥಾ। ಧೈವತಶ್ಚಾಪಿ ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತಥಾ ಚಾಪಿ ನಿಷಾದವಾನ್ ।। ೨೪.

ಷಡ್ಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ, ಪಂಚಮ, ಧೈವತ ಮತ್ತು ನಿಷಾದ—ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸೌವೀರೀ ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮೋ ಹರಿಣಾಸ್ಯಾ ತಥೈವ ಚ। ಸ್ಯಾತ್ಕಲೋಪಬಲೋಪೇತಾ ಚತುರ್ಥೀ ಶುದ್ಧಮಧ್ಯಮಾ ।। ೨೪.

ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸೌವೀರೀ, ಹರಿಣಾಸ್ಯಾ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮಾ ಇವೆ. ಅವು ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಶಾರ್ಙ್ಗೀ ಚ ಪಾವನೀ ಚೈವ ದೃಷ್ಟಾಕಾ ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಮ್ಧ್ಯಮಗ್ರಾಮಿಕೀಃ ಖ್ಯಾತಾಃ ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮಂ ನಿಬೋಧತ ।। ೨೪.

ಶಾರ್ಙ್ಗೀ, ಪಾವನೀ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಾಕಾ ಎಂಬುವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದ ರೂಪಗಳು. ಈಗ ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮವನ್ನು ಕೇಳಿ.

ಉತ್ತರಮನ್ದ್ರಾ ರಜನೀ ತಥಾ ಯಾ ಚೋತ್ತರಾಯತಾ। ಶುದ್ಧಷಡ್ಜಾ ತಥಾ ಚೈವ ಜಾನೀಯಾತ್ ಸಪ್ತಮಾಂ ಚ ತಾಮ್ ।। ೨೪.

ಉತ್ತರಮಂದ್ರಾ, ರಜನೀ, ಉತ್ತರಾಯತಾ, ಶುದ್ಧ ಷಡ್ಜಾ ಹಾಗೂ ಏಳನೆಯದು—ಇವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಗಾನ್ಧಾರಗ್ರಾಮಿ ಕಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಾನ್ ನಿಬೋಧತ। ಆಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಿಕಮಾದ್ಯನ್ತು ದ್ವಿತೀಯಂ ವಾಜಪೇಯಿಕಮ್ ।। ೨೪.

ಗಾಂಧಾರಗ್ರಾಮದ ಇತರ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿ: ಮೊದಲನೆಯದು ಅಗ್ನಿಷ್ಠೋಮಿಕ, ಎರಡನೆಯದು ವಾಜಪೇಯಿಕ.

ತೃತೀಯಂ ಪೌಣ್ಡ್ರಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಚತುರ್ಥಂ ಚಾಶ್ವಮೇಧಿಕಮ್। ಪಞ್ಚಮಂ ರಾಜಸೂಯಂ ವ ಷಷ್ಠಂ ಚಕ್ರಸುವರ್ಣಕಮ್ ।। ೨೪.

ಮೂರನೆಯದು ಪೌಂಡ್ರಕ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅಶ್ವಮೇಧಿಕ, ಐದನೆಯದು ರಾಜಸೂಯ ಮತ್ತು ಆರನೆಯದು ಚಕ್ರಸುವರ್ಣಕ.

ಸಪ್ತಮಂ ಗೋಸವಂ ನಾಮ ಮಹಾವೃಷ್ಟಿಕಮಷ್ಟಮಮ್। ಬ್ರಹ್ಮದಾನಞ್ಚ ನವಮಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಮನನ್ತರಮ್ ।। ೨೪.

ಏಳನೆಯದು ಗೋಸವ, ಎಂಟನೆಯದು ಮಹಾವೃಷ್ಟಿಕ, ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಬ್ರಹ್ಮದಾನ, ನಂತರ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ.

ನಾಗಪಕ್ಷಾಶ್ರಯಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಗೋತರಞ್ಚ ತಥೈವ ಚ। ಹಯಕ್ರಾನ್ತಂ ಮೃಗಕ್ರಾನ್ತಂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾನ್ತಂ ಮನೋಹರಮ್ ।। ೨೪.

ನಾಗಪಕ್ಷಾಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಗೋತರವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹಯಕ್ರಾಂತ, ಮೃಗಕ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಮನೋಹರವಾದ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾಂತ ಕೂಡ ಇವೆ.

ಸೂರ್ಯ್ಯಕ್ರಾನ್ತಂ ವರೇಣ್ಯಞ್ಚ ಮತ್ತಕೋಕಿಲವಾದಿನಮ್। ಸಾವಿತ್ರಮರ್ದ್ಧಸಾವಿತ್ರಂ ಸರ್ವ್ವತೋ ಮದ್ರಮೇವ ಚ ।। ೨೪.

ಸೂರ್ಯಕ್ರಾಂತ, ವರೇಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮದಮತ್ತ ಕೋಗಿಲೆ ಹಾಡುವದು; ಸಾವಿತ್ರ, ಅರ್ಧಸಾವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಮದ್ರಮ ಎಂಬುವುಗಳೂ ಇವೆ.

ಸುವರ್ಣಞ್ಚ ಸುತನ್ದ್ರಞ್ಚ ವಿಷ್ಣುವೈಷ್ಣುವರಾವುಭೌ। ಸಾಗರಂ ವಿಜಯಞ್ಚೈವ ಸರ್ವಭೂತಮನೋಹರಮ್ ।। ೨೪.

ಸುವರ್ಣ, ಸುತಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣುವರ—ಇವೆರಡೂ; ಸಾಗರ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಂಸಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ವಿಜಾನೀಮಸ್ತುಮ್ಬುರುಪ್ರಿಯಮೇವ ಚ। ಮನೋಹರಮಧಾತ್ರ್ಯಞ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವಾನುಗತಶ್ಚ ಯಃ ।। ೨೪.

ಹಂಸ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ತುಂಬುರುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದು; ಮನೋಹರವಾದ ಮಧ್ಯಾತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಜೊತೆಯಾದದು.

ಅಲಮ್ಬುಷೇಷ್ಟಶ್ಚ ತಥಾ ನಾರದಪ್ರಿಯ ಏವ ಚ। ಕಥಿತೋ ಭೀಮಸೇನೇನ ನಾಗರಾಣಾಂ ಯಥಾ ಪ್ರಿಯಃ ।। ೨೪.

ಅಲಂಬುಷೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದು, ನಾರದನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದದು, ಭೀಮಸೇನನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಾಗರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದು.

ಕರೋಪನೀತ ವಿನತಾ ಶ್ರೀರಾಖ್ಯೋ ಭಾರ್ಗವಪ್ರಿಯಃ। ವಿಂಶತಿರ್ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮಃ ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ ।। ೨೪.

ಕರೋಪನೀತ, ವಿನತಾ, ಶ್ರೀರಾಖ್ಯ ಮತ್ತು ಭೃಗುಮುನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದವು; ಇವೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿ ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು, ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಿವೆ.

ತಥಾ ಪಞ್ಚದಶೇಚ್ಛನ್ತಿ ಗಾನ್ಧಾರಗ್ರಾಮಸಂಸ್ಥಿತಾನ್ । ಸಸೌವೀರಾ ತು ಗಾನ್ಧಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಹ್ಯುಪಗೀಯತೇ ।। ೨೪.

ಹಾಗೆಯೇ ಹದಿನೈದು ಮಂದಿ ಗಾಂಧಾರ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವರನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಂಧಾರಿ ಮತ್ತು ಸೌವೀರ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಉತ್ತರಾದಿಸ್ವರಸ್ಯೈವ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವೈ ದೇವತಾಽತ್ರ ಚ। ಹರಿದೇಶಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಹರಿಣಾಸ್ಯಾ ವ್ಯಜಾಯತ। ಮೂರ್ಚ್ಛನಾ ಹರಿಣಾಸ್ಯೈವ ಅಸ್ಯಾ ಇನ್ದ್ರೋಽಧಿದೈವತಮ್ ।। ೨೪.

ಉತ್ತರ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ದೇವತೆ. ಹರಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಸ್ವರ ಹರಿಯ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಂದದ್ದು. ಇದರ ಮೂರ್ಚನೆ ಕೂಡ ಹರಿಯ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಆಗಿದ್ದು, ಇಂದ್ರನು ಇದರ ಅಧಿದೇವತೆ.

ಕರೋಪನೀತವಿತತಾ ಮರುದ್ಭಿಃ ಸ್ವರಮಣ್ಡಲೇ। ಸಾ ಕಲೋಪನತಾ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾರುತಶ್ಚಾತ್ರ ದೈವತಮ್ ।। ೨೪.

ಮರುದ್ಗಣರು ಸ್ವರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಮತ್ತು ತಂದ ಈ ಸ್ವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುತನೇ ದೇವತೆ.

ಮನುದೇಶಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾ ಶುದ್ಧಮಧ್ಯಮ್। ಮಧ್ಯಮೋಽತ್ರ ಸ್ವರಃ ಶುದ್ಧೋ ಗನ್ಧರ್ವ್ವಶ್ಚಾತ್ರ ದೇವತಾ ।। ೨೪.

ಮನುದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೂರ್ಚನೆ ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವನು ದೇವತೆ.

ಮೃಗೈಃ ಸಹ ಸಞ್ಚರತೇ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೇ। ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಮೃತಾ ಮಾರ್ಗೀ ಮೃಗೇನ್ದ್ರೋಽಸ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ।। ೨೪.

ಈ ಸ್ವರವು ಮೃಗಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಸಿದ್ಧರಿಗೆ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಗೀ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮೃಗೇಂದ್ರನು ಇದರ ದೇವತೆ.

ಸಾ ಚಾಶ್ರಮಸಮಾಯುಕ್ತಾ ಅನೇಕಾನ್ ಪೌರವಾನ್ ರವಾನ್। ಮೂರ್ಚ್ಛನಾ ಯೋಜನಾ ಹ್ಯೇಷಾ ರಜಸಾ ರಜನೀ ತತಃ ।। ೨೪.

ಇದು ಆಶ್ರಮಗಳ ಜೊತೆಗೂ, ಅನೇಕ ಪೌರವರು ಮತ್ತು ರವರುಗಳ ಜೊತೆಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಈ ಮೂರ್ಚನೆ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ರಾತ್ರಿ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.