ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ವಿಶಾಲಸ್ಯ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ವಿಶಾಲಾ ನಯನಿರ್ಮಿತಾ। ವಿಶಾಲಸ್ಯ ಸುತೋ ರಾಜಾ ಹೇಮಚನ್ದ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ ।। ೨೪.

ವಿಷಾಲನಿಗೆ ವಿಷಾಲಾ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಜನಿಸಿದಳು, ಅವಳನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ವಿಷಾಲನ ಮಗನು ಹೆಮಚಂದ್ರ ಎಂಬ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ರಾಜನು.

ಸುಚನ್ದ್ರ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತೋ ಹೇಮಚನ್ದ್ರಾದನನ್ತರಮ್। ಸುಚನ್ದ್ರತನಯೋ ರಾಜಾ ಧೂಮ್ರಾಶ್ಚ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಃ ।। ೨೪.

ಹೆಮಚಂದ್ರನ ನಂತರ ಸುಚಂದ್ರ ಎಂಬವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಸುಚಂದ್ರನ ಮಗನು ಧೂಮ್ರಾಶ್ವ ಎಂಬ ರಾಜನು ಎಂದು ಜನರಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.

ಧೂಮ್ರಾಶ್ವತನಯೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಸೃಞ್ಜಯಃ ಸಮಪದ್ಯತ। ಸೃಞ್ಜಯಸ್ಯ ಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸಹದೇವಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।। ೨೪.

ಧೂಮ್ರಾಶ್ವನ ಮಗನು ಪಂಡಿತನಾದ ಸೃಂಜಯ. ಸೃಂಜಯನ ಮಗನು ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯೂ ಆದ ಸಹದೇವ.

ಕೃಶಾಶ್ವಃ ಸಹದೇವಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಃ। ಕೃಶಾಶ್ವಸ್ಯ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸೋಮದತ್ತಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।। ೨೪.

ಸಹದೇವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಧರ್ಮಪರನಾದ ಕೃಶಾಶ್ವ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು. ಕೃಶಾಶ್ವನ ಮಗನು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯೂ ಆದ ಸೋಮದತ್ತ.

ಸೋಮದತ್ತಸ್ಯ ರಾಜರ್ಷೇಃ ಸುತೋಭೂಜ್ಜನಮೇಜಯಃ। ಜನಮೇಜಯಾತ್ಮಜಶ್ಚೈವ ಪ್ರಮತಿರ್ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ ।। ೨೪.

ರಾಜರ್ಷಿಯಾದ ಸೋಮದತ್ತನಿಗೆ ಜನಮೇಜಯ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು. ಜನಮೇಜಯನ ಮಗನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಪ್ರಮತಿ.

ತೃಣಬಿನ್ದುಪ್ರಸಾದೇನ ಸರ್ವೇ ವೈಶಾಲಕಾ ನೃಪಾಃ । ದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ವೀರ್ಯವನ್ತಃ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಾಃ ।। ೨೪.

ತೃಣಬಿಂದುನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ವೈಶಾಲಿಯ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವಂತರು, ಮಹಾತ್ಮರು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರರು ಆಗಿದ್ದರು.

ಶರ್ಯಾತೇರ್ಮಿಥುನಂ ತ್ವಾಸೀದಾನಾರ್ತೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ। ಪುತ್ರಃ ಸುಕನ್ಯಾ ಕನ್ಯಾ ನ ಭಾರ್ಯಾಯಾ ಚ್ಯವನಸ್ಯ ತು ।। ೨೪.

ಶರ್ಯಾತಿಗೆ ಜವಳಿಯ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಆನರ್ತ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಗ ಮತ್ತು ಸುಕನ್ಯಾ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಜನಿಸಿದರು. ಸುಕನ್ಯಾ ಚ್ಯವನನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು.

ಆನಾರ್ತ್ತಸ್ಯ ತು ದಾಯಾದೋ ರೇವೋ ನಾಮ್ನಾ ತು ವೀರ್ಯವಾನ್। ಆನರ್ತ್ತೋ ವಿಷಯೋ ಯಸ್ಯ ಪುರೀ ಚಾಪಿ ಕುಶಸ್ಥಲೀ ।। ೨೪.

ಆನರ್ತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವನು ವೀರನಾದ ರೇವ. ಆನರ್ತ ಎಂಬ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಕುಶಸ್ಥಳಿಯಾಗಿತ್ತು.

ರೇವಸ್ಯ ರೈವತಃ ಪುತ್ರಃ ಕಕುಝೀ ನಾಮ ಧಾರ್ಮಿಕಃ। ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಭ್ರಾತೃಶತಸ್ಯಾಸೀದ್ರಾಜಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕುಶಸ್ಥಲೀಮ್ ।। ೨೪.

ರೇವನ ಮಗನು ಧರ್ಮಪರನಾದ ಕಕುಧ್ಮಿ ಎಂಬ ರೈವತ. ಅವನು ನೂರು ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾಗಿ ಕುಶಸ್ಥಳಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಜನಾದನು.

ಕನ್ಯಯಾ ಸಹ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಗನ್ಧರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽನ್ತಿಕೇ। ಮುಹೂರ್ತ್ತಂ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಮಾರ್ತ್ಯಂ ಬಹುಯುಗಂ ವಿಭೋಃ ।। ೨೪.

ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣುಮಗನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ದೇವದೇವನ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ಮಾನವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಯುಗಗಳಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.

ಆಜಗಾಮ ಯುವಾ ಚೈವ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಯಾದವೈರ್ವೃತಾಮ್। ಕೃತಾಂ ದ್ವಾರವತೀಂ ನಾಮ ಬಹುದ್ವಾರಾಂ ಮನೋರಮಾಮ್ ।। ೨೪.

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಇನ್ನೂ ಯುವಕನಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಆ ಊರು ಯಾದವರಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಹುಬಾಗಿಲುಗಳಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ದ್ವಾರವತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಭೋಜವೃಷ್ಟ್ಯನ್ಧಕೈರ್ಗುಪ್ತಾಂ ವಸುದೇವಪುರೋಗಮೈಃ। ತಾಙ್ಕಥಾಂ ರೈವತಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಯಥಾತತ್ತ್ವಮರಿನ್ದಮಃ ।। ೨೪.

ಭೋಜರು, ವೃಷ್ಣಿಗಳು, ಅಂಧಕರು ಮತ್ತು ವಸುದೇವನು ಮುಂತಾದವರು ಆ ಊರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ರೈವತನು ಅವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು.

ಕನ್ಯಾ ತು ಬಲದೇವಾಯ ಸುವ್ರತಾಂ ನಾಮ ರೇವತೀಮ್। ದತ್ತ್ವಾ ಜಗಾಮ ಶಿಖರಂ ಮೇರೋಸ್ತಪಸಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ ।। ೨೪.

ಅವನು ತನ್ನ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮಗಳು ರೇವತಿಯನ್ನು ಬಲರಾಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ನಂತರ ಅವನು ಮೆರುಪರ್ವತದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು.

ರೇಮೇ ರಾಮಶ್ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರೇವತ್ಯಾ ಸಹಿತಃ ಕಿಲ। ತಾಂ ಕಥಾಮೃಷಯಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪಪ್ರಚ್ಛುಸ್ತದನನ್ತರಮ್ ।। ೨೪.

ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ರೇವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಕಾಲಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ನಂತರ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಚಾರಿಸಿದರು.

ಋಷ್ಯ ಊಚುಃ ।। ಕಥಂ ಬಹುಯುಗೇ ಕಾಲೇ ವ್ಯತೀತೇ ಸೂತನನ್ದನ। ನ ಜರಾಂ ರೇವತೀ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಪಲಿತಞ್ಚ ಕುತಃ ಪ್ರಭೋ ।। ೨೪.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: 'ಸೂತನಂದನ, ಅನೇಕ ಯುಗಗಳು ಕಳೆದರೂ ರೇವತಿ ಹೇಗೆ ವಯಸ್ಸಾಗಲಿಲ್ಲ? ಅವಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹದಿಹರಿದ ಕೂದಲು ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಭೋ?'

ಮೇರುಂ ಗತಸ್ಯ ವಾ ತಸ್ಯ ಶರ್ಯ್ಯಾತೇಃ ಸನ್ತತಿಃ ಕಥಮ್। ಸ್ಥಿತಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮದ್ಯಾಪಿ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ ।। ೨೪.

ಶರ್ಯಾತಿಯ ಮಗನು ಮೆರುಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಅವನ ವಂಶವು ಇಂದಿಗೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಕಿಯನ್ತೋ ವಾ ಸುರಗಣಾ ಗನ್ಧರ್ವ್ವಾಸ್ತತ್ರ ಕೀದೃಶಾಃ। ಯಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ರೈವತಃ ಕಾಲಾನ್ ಮುಹೂರ್ತ್ತಮಿವ ಮನ್ಯತೇ ।। ೨೪.

ಅಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಇದ್ದಾರೆ? ಅವರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ? ಅವರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ರೈವತನು ಯುಗಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ನ ಜರಾ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾ ವಾ ನ ಚ ಮೃತ್ಯುಭಯಂ ತತಃ। ನ ಚ ರೋಗಃ ಪ್ರಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗತಸ್ಯ ಹಿ ।। ೨೪.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯ ದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾಗುವುದು, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮರಣ ಭಯವಿಲ್ಲ. ರೋಗವೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹತ್ತುವುದಿಲ್ಲ.

ಗಾನ್ಧರ್ವ್ವಂ ಪ್ರತಿ ಯಚ್ಚಾಪಿ ಪೃಷ್ಟಸ್ತು ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ। ತತೋಽಹಂ ಸಂಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಾಥಾತಥ್ಯೇನ ಸುವ್ರತಾಃ ।। ೨೪.

ಗಂಧರ್ವ ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಧರ್ಮಶೀಲರೇ, ನಾನು ಈಗ ನಿಮಗೆ ನಿಜವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸಪ್ತ ಸ್ವರಾಸ್ತ್ರಯೋ ಗ್ರಾಮಾ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾಸ್ತ್ವೇಕವಿಂಶತಿಃ। ತಾಲಾಶ್ಚೈಕೋನಪಞ್ಚಾಶದಿತ್ಯೇತತ್ ಸ್ವರಮಣ್ಡಲಮ್ ।। ೨೪.

ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು, ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮೂರ್ಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಐವತ್ತೊಂದು ತಾಳಗಳು ಇವೆ—ಇದು ಸ್ವರಮಂಡಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಷಡ್ಜರ್ಷಭೌ ಚ ಗಾನ್ಧಾರೋ ಮಧ್ಯಮಃ ಪಞ್ಚಮಸ್ತಥಾ। ಧೈವತಶ್ಚಾಪಿ ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತಥಾ ಚಾಪಿ ನಿಷಾದವಾನ್ ।। ೨೪.

ಷಡ್ಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ, ಪಂಚಮ, ಧೈವತ ಮತ್ತು ನಿಷಾದ—ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸೌವೀರೀ ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮೋ ಹರಿಣಾಸ್ಯಾ ತಥೈವ ಚ। ಸ್ಯಾತ್ಕಲೋಪಬಲೋಪೇತಾ ಚತುರ್ಥೀ ಶುದ್ಧಮಧ್ಯಮಾ ।। ೨೪.

ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸೌವೀರೀ, ಹರಿಣಾಸ್ಯಾ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮಾ ಇವೆ. ಅವು ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಶಾರ್ಙ್ಗೀ ಚ ಪಾವನೀ ಚೈವ ದೃಷ್ಟಾಕಾ ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಮ್ಧ್ಯಮಗ್ರಾಮಿಕೀಃ ಖ್ಯಾತಾಃ ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮಂ ನಿಬೋಧತ ।। ೨೪.

ಶಾರ್ಙ್ಗೀ, ಪಾವನೀ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಾಕಾ ಎಂಬುವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದ ರೂಪಗಳು. ಈಗ ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮವನ್ನು ಕೇಳಿ.

ಉತ್ತರಮನ್ದ್ರಾ ರಜನೀ ತಥಾ ಯಾ ಚೋತ್ತರಾಯತಾ। ಶುದ್ಧಷಡ್ಜಾ ತಥಾ ಚೈವ ಜಾನೀಯಾತ್ ಸಪ್ತಮಾಂ ಚ ತಾಮ್ ।। ೨೪.

ಉತ್ತರಮಂದ್ರಾ, ರಜನೀ, ಉತ್ತರಾಯತಾ, ಶುದ್ಧ ಷಡ್ಜಾ ಹಾಗೂ ಏಳನೆಯದು—ಇವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಗಾನ್ಧಾರಗ್ರಾಮಿ ಕಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಾನ್ ನಿಬೋಧತ। ಆಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಿಕಮಾದ್ಯನ್ತು ದ್ವಿತೀಯಂ ವಾಜಪೇಯಿಕಮ್ ।। ೨೪.

ಗಾಂಧಾರಗ್ರಾಮದ ಇತರ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿ: ಮೊದಲನೆಯದು ಅಗ್ನಿಷ್ಠೋಮಿಕ, ಎರಡನೆಯದು ವಾಜಪೇಯಿಕ.

ತೃತೀಯಂ ಪೌಣ್ಡ್ರಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಚತುರ್ಥಂ ಚಾಶ್ವಮೇಧಿಕಮ್। ಪಞ್ಚಮಂ ರಾಜಸೂಯಂ ವ ಷಷ್ಠಂ ಚಕ್ರಸುವರ್ಣಕಮ್ ।। ೨೪.

ಮೂರನೆಯದು ಪೌಂಡ್ರಕ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅಶ್ವಮೇಧಿಕ, ಐದನೆಯದು ರಾಜಸೂಯ ಮತ್ತು ಆರನೆಯದು ಚಕ್ರಸುವರ್ಣಕ.

ಸಪ್ತಮಂ ಗೋಸವಂ ನಾಮ ಮಹಾವೃಷ್ಟಿಕಮಷ್ಟಮಮ್। ಬ್ರಹ್ಮದಾನಞ್ಚ ನವಮಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಮನನ್ತರಮ್ ।। ೨೪.

ಏಳನೆಯದು ಗೋಸವ, ಎಂಟನೆಯದು ಮಹಾವೃಷ್ಟಿಕ, ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಬ್ರಹ್ಮದಾನ, ನಂತರ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ.

ನಾಗಪಕ್ಷಾಶ್ರಯಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಗೋತರಞ್ಚ ತಥೈವ ಚ। ಹಯಕ್ರಾನ್ತಂ ಮೃಗಕ್ರಾನ್ತಂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾನ್ತಂ ಮನೋಹರಮ್ ।। ೨೪.

ನಾಗಪಕ್ಷಾಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಗೋತರವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹಯಕ್ರಾಂತ, ಮೃಗಕ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಮನೋಹರವಾದ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾಂತ ಕೂಡ ಇವೆ.

ಸೂರ್ಯ್ಯಕ್ರಾನ್ತಂ ವರೇಣ್ಯಞ್ಚ ಮತ್ತಕೋಕಿಲವಾದಿನಮ್। ಸಾವಿತ್ರಮರ್ದ್ಧಸಾವಿತ್ರಂ ಸರ್ವ್ವತೋ ಮದ್ರಮೇವ ಚ ।। ೨೪.

ಸೂರ್ಯಕ್ರಾಂತ, ವರೇಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮದಮತ್ತ ಕೋಗಿಲೆ ಹಾಡುವದು; ಸಾವಿತ್ರ, ಅರ್ಧಸಾವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಮದ್ರಮ ಎಂಬುವುಗಳೂ ಇವೆ.