ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪಿತೄಣಾಮಾಧಿಪತ್ಯಞ್ಚ ಲೋಕಪಾಲತ್ವಮೇವ ಚ। ಮನುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚೈವ ಸಾವರ್ಣಿಃ ಸ ಮಹಾಯಶಾಃ ।। ೨೨.

ಅವನು ಪಿತೃಗಳ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನೂ ಲೋಕಪಾಲನ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪಡೆದನು; ಮಾನವನಾದ ಸಾವರ್ಣಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕೂಡ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು.

ಭಾವ್ಯಸೌ ನಾಗತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಮನುಃ ಸಾವರ್ಣಿಕೇಽನ್ತರೇ। ಮೇರುಪೃಷ್ಠೇ ಸುರಮ್ಯೇ ವೈ ಅದ್ಯಾಪಿ ಚರತೇ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೨.

ಆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಾವರ್ಣಿ ಮನ್ವಂತರದ ಮಾನವನು ಈಗಲೂ ಸುಂದರವಾದ ಮೆರುಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಭ್ರಾತಾ ಶನೈಶ್ಚರಸ್ತತ್ರ ಗ್ರಹತ್ವಂ ಸ ತು ಲಬ್ಧವಾನ್। ತ್ವಷ್ಟಾಽನು ತೇನ ರೂಪೇಣ ವಿಷ್ಣೋಶ್ಚಕ್ರಮಕಲ್ಪಯತ್। ಮಹಾಽಪ್ರತಿಹತಂ ಯುದ್ಧೇ ದಾನವ ಪ್ರತಿವಾರಣೇ ।। ೨೨.

ಅವನ ಸಹೋದರ ಶನೈಶ್ಚರನು ಅಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು; ತ್ವಷ್ಟೃ ಆ ರೂಪದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದ್ದು ದಾನವರು ಎದುರಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದು.

ಯವೀಯಸೀ ತಯೋರ್ಯಾ ತು ಯಮುನಾ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀ। ಅಭವತ್ ಸಾ ಸರಿಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಾ ಯಮುನಾ ಲೋಕಭಾವಿನೀ ।। ೨೨.

ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವಳಾದ ಯಮುನೆಯು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದಳು; ಯಮುನೆಯು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದಳು.

ಯಸ್ತು ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸರ್ಗೋ ಯಸ್ಯ ತು ಸಾಮ್ಪ್ರತಮ್। ವಿಸ್ತರಂ ತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ಹ ।। ೨೨.

ಈಗ ನಾನು ಹಿರಿಯನಾದ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಅವನಿಂದಲೇ ಎಂಬ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ವಂಶವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಇದಂ ತು ಜನ್ಮ ದೇವಾನಾಂ ಶ್ರೃಣುಯಾದ್ವಾ ಪಠೇತ ವಾ। ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ಸಪ್ತಾನಾನ್ತು ಮಹೌಜಸಾಮ್। ಆಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮುಚ್ಯೇತ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾಚ್ಚ ಮಹದ್ಯಶಃ ।। ೨೨.

ಯಾರು ಈ ದೇವತೆಗಳ ಜನನವನ್ನು, ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಏಳು ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಪುತ್ರರ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ತತೋ ಮನ್ವನ್ತರೇಽತೀತೇ ಚಾಕ್ಷುಷೇ ದೈವತೈಃ ಸಹ। ವೈವಸ್ವತಾಯ ಮಹತೇ ಪೃಥಿವೀರಾಜ್ಯಮಾದಿಶತ್ ।। ೨೩.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರವು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಭೂಮಿಯ ಮಹಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.

ತಸ್ಯ ವೈವಸ್ವತೋ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸಾಮ್ಪ್ರತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಆನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ ವೈ ವಿಪ್ರಾಃ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯಮಾನಂ ನಿಬೋಧತ ।। ೨೩.

ಈಗ ನಾನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ವಂಶವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮುನಿಗಳೇ, ನೀವು ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯೇಹ ಸರ್ಗಮಾದಾಯ ಸಾಮ್ಪ್ರತಮ್ । ಮನೋಃ ಪ್ರಥಮಜಸ್ಯಾಸನ್ ನವಪುತ್ರಾಸ್ತು ತತ್ಸಮಾಃ ।। ೨೩.

ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಆ ಮೊದಲ ಮಾನವನಿಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುರ್ನಹುಷಶ್ಚೈವ ಧೃಷ್ಟಃ ಶರ್ಯಾತಿರೇವ ಚ। ನರಿಷ್ಯನ್ತಸ್ತಥಾ ಪ್ರಾಂಶು ರ್ನಾಭಾಗೋಽರಿಷ್ಟ ಏವ ಚ। ಕರೂಷಶ್ಚ ಪೃಷಧ್ರಶ್ಚ ನವೈತೇ ಮಾನವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೩.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ನಹುಷ, ಧೃಷ್ಟ, ಶರ್ಯಾತಿ, ನರಿಷ್ಯಂತ, ಪ್ರಾಂಶು, ನಾಭಾಗ, ಅರಿಷ್ಟ, ಕರೂಷ ಮತ್ತು ಪೃಷಧ್ರ—ಈ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಮಾನವನ ಪುತ್ರರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ತು ಮನುಃ ಪೂರ್ವಂ ಚೋದಿತಸ್ತು ನಿಬೋಧತ। ಸ್ರಷ್ಟುಂ ಪ್ರಚಕ್ರಮೇ ಕಾಮಂ ನಿಷ್ಫಲಂ ಸಮವರ್ತ್ತತ ।। ೨೩.

ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮಾನವನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅವನ ಇಚ್ಛೆ ಫಲವತ್ತಾಗದೆ ಉಳಿಯಿತು.

ಅಥಾಕರೋತ್ಪುತ್ರಕಾಮಃ ಪರಾಮಿಷ್ಟಿಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಮಿತ್ರಾವರುಣಯೋರಂಶೇ ಮನುರಾಹುತಿಮಾವಪತ್ ।। ೨೩.

ಮಗುವನ್ನು ಬಯಸಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮಹತ್ತರ ಯಜ್ಞವನ್ನಾಡಿದನು. ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರుణರ ಪಾಲಿಗೆ ಮನು ಹೋಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು.

ತತ್ರ ದಿವ್ಯಾಮ್ಬರಧರಾ ದಿವ್ಯಾಭರಣಭೂಷಿತಾ। ದಿವ್ಯಸನ್ನಹನಾ ಚೈವ ಇಡಾ ಜಜ್ಞೇ ಇತಿ ಶ್ರುತಿಃ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ದಿವ್ಯ ಕವಚವನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಇಡಾ ಎಂಬವಳು ಹುಟ್ಟಿದಳು ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ತಾಮಿಲೇತ್ಯಥ ಹೋವಾಚ ಮನುರ್ದ್ದಣ್ಡಧರಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಅನುಗಚ್ಛಾಮಿ ಭದ್ರನ್ತೇ ತಮಿಲಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।। ೨೩.

ಆಗ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಮನು ಆಕೆಗೆ, 'ನಾನು ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತೇನೆ ಭದ್ರೆಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಇಡಾ ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಕೊಟ್ಟಳು.

ಧರ್ಮ್ಮಯುಕ್ತಮಿದಂ ವಾಚ್ಯಂ ಪುತ್ರಕಾಮಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್। ಮಿತ್ರಾವರುಣಯೋರಂಶೇ ಜಾತಾಸ್ಮಿ ವದತಾಂ ವರ ।। ೨೩.

ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೇಳಬೇಕಾದುದು ಇದೇ: 'ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರಣರ ಪಾಲಿನಿಂದ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ, ಮಗುವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ' ಎಂದು ಇಡಾ ಹೇಳಿದಳು.

ತಯೋಃ ಸಕಶಂ ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ಮಾ ನೋ ಧರ್ಮೋ ಹತೋಽವಧೀತ್। ಸೈವಮುಕ್ತ್ವಾ ಪುನರ್ದ್ದೇವೀ ತಯೋರನ್ತಿಕಮಾಗಮತ್ ।। ೨೩.

'ನಾನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ನಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಹಾಳಾಗದಿರಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ದೇವಿ ಮತ್ತೆ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು.

ಗತ್ವಾನ್ತಿಕಂ ವರಾರೋಹಾ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ । ಅಂಶೇಽಸ್ಮಿನ್ಯುವಯೋರ್ಜಾತಾ ದೇವೌ ಕಿಂ ಕರವಾಣಿ ಚ ।। ೨೩.

ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದ ಆ ಮಹಾಕಾಂತ್ಯವತಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ ದೇವತೆಗಳೇ, ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?'

ಮನುನೈವಾಹಮುಕ್ತಾಸ್ಮಿ ಅನುಗಚ್ಛಸ್ವ ಮಾಮಿತಿ। ತಥಾ ತು ವದತೀಂ ಸಾಧ್ವೀಮಿಡಾಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ತಾವುಭೌ ।। ೨೩.

'ನೀನು ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬಾ' ಎಂದು ಮನುವೇ ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಆ ಸದ್ಗುಣವತಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇಬ್ಬರೂ ಆಕೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು.

ದೇವೌ ಚ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾವಿದಂ ವಚನಮೂಚತುಃ । ಅನೇನ ತವ ಧರ್ಮಜ್ಞೇ ಪ್ರಶ್ರಯೇಣ ದಮೇನ ಚ ।। ೨೩.

ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರಣ ಇಬ್ಬರೂ ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ನಿನ್ನ ಈ ವಿನಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮದಿಂದ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವಳೇ—'

ಸತ್ಯೇನ ಚೈವ ಸುಶ್ರೋಣಿ ಪ್ರೀತೌ ಸ್ವೋ ವರವರ್ಣಿನಿ। ಆವಯೋಸ್ತ್ವಂ ಮಹಾಭಾಗೇ ಖ್ಯಾತಿಂ ಕನ್ಯಾ ಪ್ರಯಾಸ್ಯಸಿ ।। ೨೩.

'ನಿನ್ನ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿಯೇ, ನೀನು ನಮ್ಮ ಮಗಳೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯುವೆ.'

ಸುದ್ಯುಮ್ನ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತಸ್ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಪೂಜಿತಃ। ಜಗತ್ಪ್ರಿಯೋ ಧರ್ಮ್ಮಶೀಲೋ ಮನೋರ್ವಂಶ ವಿವರ್ದ್ಧನಃ ।। ೨೩.

'ಅವನು ಸುದ್ಯುಮ್ನನೆಂದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ, ಧರ್ಮಪರನಾಗಿ, ಮನುವಿನ ವಂಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವವನಾಗಿ ಗೌರವಪಡುವನು.'

ಮಾನವಃ ಸ ತು ಸುದ್ಯುಮ್ನಃ ಸ್ತ್ರೀಭಾವಮಗಮತ್ ಪ್ರಭುಃ। ಸಾ ತು ದೇವೀ ವರಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ನಿವೃತ್ತಾ ಪಿತರಂ ಪ್ರತಿ ।। ೨೩.

ಆ ಮನುವಿನ ಸುದ್ಯುಮ್ನನು ಹೆಣ್ಣಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆ ದೇವಿ ತನ್ನ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು.

ಬುಧೇನಾನ್ತರಮಾಸಾದ್ಯ ಮೈಥುನಾಯೋಪಮನ್ತ್ರಿತಾ। ಸೋಮಪುತ್ರಾದ್ಬುಧಾಚ್ಚಾಸ್ಯಾ ಐಲೋ ಜಜ್ಞೇ ಪುರೂರವಾಃ ।। ೨೩.

ಬುಧನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಸಂಭೋಗಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನವಾಯಿತು. ಸೋಮಪುತ್ರನಾದ ಬುಧನಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಐಲ ವಂಶದ ಪುರೂರವನು ಜನಿಸಿದನು.

ಬುಧಾತ್ ಸಾ ಜನಯಿತ್ವಾ ತು ಸುದ್ಯುಮ್ನಂ ಪುನರಾಗತಾ। ಸುದ್ಯುಮ್ನಸ್ಯ ಚ ದಾಯಾದಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪರಮಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಾಃ ।। ೨೩.

ಬುಧನಿಂದ ಸುದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಹೆತ್ತ ಆಕೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು. ಸುದ್ಯುಮ್ನನಿಗೆ ಮೂವರು ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ಸಂತಾನರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಉತ್ಕಲಶ್ಚ ಗಯಶ್ಚೈವ ವಿನತಾಶ್ವಸ್ತಥೈವ ಚ। ಉತ್ಕಲಸ್ಯೋತ್ಕಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ವಿನತಾಶ್ವಸ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಮ್ । ದಿಕ್ಷು ವಾತಸ್ಯ ರಾಜರ್ಷೇರ್ಗಯಸ್ಯ ತು ಗಯಾ ಪುರೀ ।। ೨೩.

ಅವರು ಉತ್ತಕಲ, ಗಯ ಮತ್ತು ವಿನತಾಶ್ವ. ಉತ್ತಕಲನಿಗೆ ಉತ್ತಕಲ ದೇಶ, ವಿನತಾಶ್ವನಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ದೇಶ, ಗಯನಿಗೆ ಗಯಾ ನಗರ ದೊರಕಿತು.

ಪ್ರವಿಸೃಷ್ಟೇ ಮನೌ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ದಿವಾಕರಃ। ದಶಧಾ ತದ್ದಧತ್ ಕ್ಷೇತ್ರಮಕರೋತ್ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಮ್ ।। ೨೩.

ಆ ಮನುವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುರೇವ ದಾಯಾದಾನನ್ಯಾನ್ ದಶ ಸಮಾಪ್ನುಯಾತ್। ಕನ್ಯಾಭಾವಾತ್ತು ಸುದ್ಯುಮ್ನೋ ನೈನಂ ಭಾಗಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೩.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹತ್ತು ಸಂತಾನರು ದೊರೆತರು; ಆದರೆ ಸುದ್ಯುಮ್ನನು ಹೆಣ್ಣು ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆ ಭಾಗ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.

ವಸಿಷ್ಠವಚನಾಚ್ಚಾಸೀತ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ। ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಸುದ್ಯುಮ್ನಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।। ೨೩.

ವಸಿಷ್ಠನ ಮಾತಿನಿಂದ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಎಂಬ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅದು ಧರ್ಮರಾಜನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಸುದ್ಯುಮ್ನನ ನಗರ.

ತತ್ ಪುರೂರವಸೇ ಪ್ರಾದಾದ್ರಾಷ್ಠ್ರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಮಾನವೇಭ್ಯೋ ಮಹಾಭಾಗಾ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸೋರ್ಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರತಿ। ಮಾನವಃ ಸ ತು ಸುದ್ಯುಮ್ನಃ ಸ್ತ್ರೀಭಾವಮಗಮತ್ ಪುನಃ ।। ೨೩.

ಆ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಪುರೂರವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಮನುವಂಶದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯರು ಹೆಣ್ಣು-ಗಂಡು ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮನುವಿನ ಸುದ್ಯುಮ್ನನು ಮತ್ತೆ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ.