ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಹವಿರ್ದ್ಧಾನಾತ್ಷಡಾಗ್ನೇಯೀ ಧಿಷಣಾಽಜನಯತ್ಸುತಾನ್। ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷಂ ಶುಕ್ರಂ ಗಯಂ ಕೃಷ್ಣಂ ವ್ರಜಾಜಿನೌ ।। ೨.

ಹವಿರ್ಧಾನ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಧಿಷಣೆಯಿಂದ ಆರು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು: ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಸ್, ಶುಕ್ರ, ಗಾಯ, ಕೃಷ್ಣ, ವ್ರಜ ಮತ್ತು ಅಜಿನ.

ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿರ್ಭಗವಾನ್ ಮಹಾನಾಸೀತ್ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಬಲುಶ್ರುತತಪೋವೀರ್ಯೈಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮೇಕರಾಢಸೌ। ಪ್ರಾಚೀನಾಗ್ರಾಃ ಕುಶಾಸ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಚೀನ ಬರ್ಹ್ಯಸೌ ।। ೨.

ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಸ್ ಭಗವಾನ್, ಮಹಾನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಬಲ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಕುಶಗಳು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂತು.

ಸಮುದ್ರತನಯಾಯಾನ್ತು ಕೃತದಾರಃ ಸ ವೈ ಪ್ರಭುಃ। ಮಹತಸ್ತಮಸಃ ಪಾರೇ ಸವರ್ಣಾಯಾಂ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ। ಸವರ್ಣಾಽಽಧತ್ತ ಸಾಮುದ್ರೀ ದಶ ಪ್ರಾಚೀನ ಬರ್ಹಿಷಃ ।। ೨.

ಆ ಮಹಾಪ್ರಭು ಸಮುದ್ರದ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಸವರ್ಣೆಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಆ ಮಹಾ ಅಂಧಕಾರದ ಪಾರಿನ ಸವರ್ಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಚೇತಸರೆಂಬ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಸರ್ವೇ ಪ್ರಚೇತಸೋ ನಾಮ ಧನುರ್ವೇದಸ್ಯ ಪಾರಗಾಃ। ಅಪೃಥಗ್ಧರ್ಮಚರಣಾಸ್ತೇಽತಪ್ಯನ್ತ ಮಹತ್ತಪಃ। ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಮುದ್ರಸಲಿಲೇಶಯಾಃ ।। ೨.

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಚೇತಸರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಏಕತೆ ಇದ್ದರು. ಅವರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು.

ತಪಶ್ಚರತ್ಸು ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರಚೇತಃಸು ಮಹೀರುಹಾಃ। ಅರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಮಾವವೃರ್ಬಭೂವಾಥ ಪ್ರಜಾಕ್ಷಯಃ ।। ೨.

ಪ್ರಚೇತಸರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.

ಪ್ರತ್ಯಾಹತೇ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮನೋಃ । ನಾಶಕನ್ ಮಾರುತೋ ವಾತುಂ ವೃತಂ ಖಮಭವದ್ದ್ರುಮೈಃ। ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ನ ಶೇಕುಶ್ಚೇಷ್ಟಿತುಂ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೨.

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಮನುಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಗಾಳಿಯು ಊದಲಾಗದೆ ಹೋದಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮರಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು. ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೀವಿಗಳು ಚಲಿಸಲಾರದೆ ಹೋದವು.

ತದುಪಶ್ರುತ್ಯ ತಪಸಾ ಸರ್ವೇ ಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಚೇತಸಃ। ಮುಖೇಭ್ಯೋ ವಾಯುಮಗ್ನಿಞ್ಚ ಸಸೃಜುರ್ಜ್ಜಾತಮನ್ಯವಃ ।। ೨.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಚೇತಸರು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದರೂ ಕೋಪದಿಂದ, ತಮ್ಮ ಬಾಯಿಂದ ಗಾಳಿಯನ್ನೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನೂ ಹೊರಹಾಕಿದರು.

ಉನ್ಮೂಲಾನಥ ತಾನ್ ವೃಕ್ಷಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ವಾಯುರಶೋಷಯತ್। ತಾನಗ್ನಿರದಹದ್ವೋರ ಏವಮಾಸೀದ್ ದ್ರುಮಕ್ಷಯಃ ।। ೨.

ಆಗ ಗಾಳಿ ಆ ಮರಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಎಳೆದಿತು ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸಿತು; ಅಗ್ನಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟಿತು. ಹೀಗೆ ಮರಗಳ ನಾಶವು ಸಂಭವಿಸಿತು.

ದ್ರುಮಕ್ಷಯಮಥೋ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೇಷೇಷು ಶಾಖಿಷು। ಉಪಗಮ್ಯಾಬ್ರವೀದೇತಾನ್ ರಾಜಾ ಸೋಮಃ ಪ್ರಚೇತಸಃ ।। ೨.

ಮರಗಳ ನಾಶವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಕೊಂಬೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದಾಗ, ಸೋಮರಾಜನು ಪ್ರಚೇತಸರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಮಾತನಾಡಿದನು.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಸರ್ವಂ ಲೋಕಸನ್ತಾನಕಾರಣಾತ್। ಕೋಪನ್ತ್ಯಜತ ರಾಜಾನಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷಃ ।। ೨.

ಈ ಎಲ್ಲದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಲೋಕದ ಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ನೋಡಿ, ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ ರಾಜನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು.

ವೃಕ್ಷಾಃ ಕ್ಷಿತ್ಯಾಂ ಜನಿಷ್ಯನ್ತಿ ಶಾಮ್ಯೇತಾಮಗ್ನಿಮಾರುತೌ। ರತ್ನಭೂತಾ ತು ಕನ್ಯೇಯಂ ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ವರವರ್ಣಿನೀ ।। ೨.

ಮರಗಳು ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಅಗ್ನಿಯೂ ಗಾಳಿಯೂ ಶಾಂತವಾಗಲಿ. ಈ ಕನ್ಯೆ ಮರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಳಾಗಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ರತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಭವಿಷ್ಯಂ ಜಾನತಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಮಯಾ ಗೋಭಿರ್ವಿವರ್ದ್ಧಿತಾ। ಮಾರಿಷಾ ನಾಮ ನಾಮ್ನೈಷಾ ವೃಕ್ಷೈರೇವ ವಿನಿರ್ಮಿತಾ। ಭಾರ್ಯಾ ಭವತು ವೋ ಹ್ಯೇಷಾ ಸೋಮಗರ್ಭವಿವರ್ದ್ಧಿತಾ ।। ೨.

ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಈಕೆಯನ್ನು ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿನಿಂದ ಪೋಷಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈಕೆಯ ಹೆಸರು ಮಾರಿಷಾ, ಮರಗಳಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಸೋಮನ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಈಕೆ ನಿಮಗೆ ಪತ್ನಿಯಾಗಲಿ.

ಯುಷ್ಮಾಕಂ ತೇಜಸೋಽರ್ದ್ಧೇನ ಮಮ ಚಾರ್ದ್ಧೇನ ತೇಜಸಃ। ಅಸ್ಯಾಮುತ್ಪತ್ಸ್ಯತೇ ವಿದ್ವಾನ್ ದಕ್ಷೋ ನಾಮ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೨.

ನಿಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯ ಅರ್ಧವೂ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಅರ್ಧವೂ ಸೇರಿ, ಈಕೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ದಕ್ಷನು ಎಂಬ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹುಟ್ಟುವನು.

ಸ ಇಮಾಂ ದಗ್ಧಭೂಯಿಷ್ಠಾಂ ಯುಷ್ಮತ್ತೇಜೋಮಯೇನ ವೈ। ಅಗ್ನಿನಾಗ್ನಿಸಮೋ ಭೂಯಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸಂವರ್ದ್ಧಯಿಷ್ಯತಿ ।। ೨.

ನಿಮ್ಮ ಅಗ್ನಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅವನು, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ಈಗ ಬಹುತೇಕ ಸುಟ್ಟಿರುವ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವನು.

ತತಃ ಸೋಮಸ್ಯ ವಚನಾಜ್ಜಗೃಹುಸ್ತೇ ಪ್ರಚೇತಸಃ। ಸಂಹೃತ್ಯ ಕೋಪಂ ವೃಕ್ಷೇಭ್ಯಃ ಪತ್ನೀಂ ಧರ್ಮೇಣ ಮಾರಿಷಾಮ್ ।। ೨.

ಮತ್ತೆ, ಸೋಮನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರಚೇತಸರು ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆದು, ಮಾರಿಷೆಯನ್ನು ಧರ್ಮದಂತೆ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

ಮಾರಿಷಾಯಾಂ ತತಸ್ತೇ ವೈ ಮನಸಾ ಗರ್ಭಮಾದಧುಃ। ದಶಭ್ಯಸ್ತು ಪ್ರಚೇತೋಭ್ಯೋ ಮಾರಿಷಾಯಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೨.

ಮಾರಿಷೆಯೊಳಗೆ ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿದರು; ಹತ್ತು ಪ್ರಚೇತಸರು ಮತ್ತು ಮಾರಿಷೆಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ದಕ್ಷೋ ಜಜ್ಞೇ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸೋಮಸ್ಯಾಂಶೇನ ವೀರ್ಯವಾನ್ । ಅಸೃಜನ್ಮಾನಸಾನಾದೌ ಪ್ರಜಾ ದಕ್ಷೋಽಥ ಮೈಥುನಾತ್ ।। ೨.

ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ದಕ್ಷನು ಸೋಮನ ಭಾಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಮೊದಲಿಗೆ ದಕ್ಷನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ನಂತರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಅಚರಾಂಶ್ಚ ಚರಾಂಶ್ಚೈವ ದ್ವಿಪದೋಽಥ ಚತುಷ್ಪದಾನ್। ವಿಸೃಜ್ಯ ಮನಸಾ ದಕ್ಷಃ ಪಶ್ಚಾದಸೃಜತ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ।। ೨.

ದಕ್ಷನು ಚಲಿಸದ ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು, ಎರಡು ಕಾಲುಗಳವರನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳವರನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅವನು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ದದೌ ಸ ದಶ ಧರ್ಮಾಯ ಕಶ್ಯಪಾಯ ತ್ರಯೋದಶ। ಕಾಲಸ್ಯ ನಯನೇ ಯುಕ್ತಾಃ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಮಿನ್ದವೇ ।। ೨.

ಅವನು ಹತ್ತು ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಧರ್ಮನಿಗೆ, ಹದಿಮೂರನ್ನು ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ, ಕಾಲದ ನಿಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನ್ನು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ಏಭ್ಯೋ ದತ್ತ್ವಾ ತತೋಽನ್ಯಾ ವೈ ಚತಸ್ರೋಽರಿಷ್ಟನೇಮಿನೇ । ದ್ವೇ ಚೈವ ಬಾಹುಪುತ್ರಾಯ ದ್ವೇ ಚೈವಾಙ್ಗಿರಸೇ ತಥಾ। ಕನ್ಯಾಮೇಕಾಂ ಕೃಶಾಶ್ವಾಯ ತೇಭ್ಯೋಽಪತ್ಯಂ ನಿಬೋಧತ ।। ೨.

ಇವುಗಳ ನಂತರ, ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿಗೆ, ಎರಡು ಬಾಹುಪುತ್ರನಿಗೆ, ಎರಡು ಅಂಗಿರಸನಿಗೆ, ಒಂದು ಹೆಣ್ಮಗುವನ್ನು ಕೃಶಾಶ್ವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಅವರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಅನ್ತರಂ ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ಯಾತ್ರ ಮನೋಃ ಷಷ್ಠನ್ತು ಹೀಯತೇ। ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯಾಪಿ ಸಪ್ತಮಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ।। ೨.

ಇಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನು ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ಮನುವಿನ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯೂ, ವೈವಸ್ವತ ಎಂಬ ಏಳನೆಯ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಅವಧಿಯೂ ಬಿಡಲಾಗಿದೆ.

ತಾಸು ದೇವಾಃ ಖಗಾ ಗಾವೋ ನಾಗಾ ದಿತಿಜದಾನವಾಃ। ಗನ್ಧರ್ವೋಪ್ಸರಸಶ್ಚೈವ ಜಜ್ಞಿರೇಽನ್ಯಾಶ್ಚ ಜಾತಯಃ ।। ೨.

ಅವರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಹಸುಗಳು, ನಾಗಗಳು, ದಿತಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾತಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.

ತತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಜಾ ಮೈಥುನಸಮ್ಭವಾಃ। ಸಙ್ಕಲ್ಪಾದ್ದರ್ಶನಾತ್ಸ್ಪರ್ಶಾತ್ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ಸೃಷ್ಟಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೨.

ಆಗಿನಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ, ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಾನಾಂ ದಾನವಾನಾಞ್ಚ ದೇವರ್ಷೀಣಾಞ್ಚ ತೇ ಶುಭಃ। ಸಮ್ಭವಃ ಕಥಿತಃ ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।। ೨.

ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಡಕ್ಷನ ಹುಟ್ಟಿನ ಕಥೆ ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಣಾತ್ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಜನ್ಮ ದಕ್ಷಸ್ಯ ಕಥಿತಂ ತ್ವಯಾ। ಕಥಂ ಪ್ರಚೇತಸತ್ವಞ್ಚ ಪುನರ್ಲೇಭೇ ಮಹಾತಪಾಃ ।। ೨.

ನೀನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಡಕ್ಷನು ಹುಟ್ಟಿದನೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ; ಆದರೆ ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಚೇತಸ ರೂಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು?

ಏತನ್ನಃ ಸಂಶಯಂ ಸೂತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ತ್ವಮಿಹಾರ್ಹಸಿ। ಸ ದೌಹಿತ್ರಶ್ಚ ಸೋಮಸ್ಯ ಕಥಂ ಶ್ವಶುರತಾಙ್ಗತಃ ।। ೨.

ಸೂತ, ನಮಗೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಾಗಿದೆ—ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು: ಸೋಮನ ಮೊಮ್ಮಗನು ಹೇಗೆ ಅವನ ಮಾವನಾದನು?

ಉತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚ ನಿರೋಧಶ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಭೂತೇಷು ಸತ್ತಮಾಃ। ಋಷಯೋಽತ್ರ ನ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ವಿದ್ಯಾವನ್ತಶ್ಚ ಯೇ ನರಾಃ ।। ೨.

ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಡೆಯುವ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮಾನವರು ಎಂದಿಗೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಯುಗೇ ಯುಗೇ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ಸರ್ವೇ ದಕ್ಷಾದಯೋ ದ್ವಿಜಾಃ । ಪುನಶ್ಚೈವ ನಿರುಧ್ಯನ್ತೇ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತತ್ರ ನ ಮುಹ್ಯತಿ ।। ೨.

ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಡಕ್ಷನಂತವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿ ಮತ್ತೆ ಲಯವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರಿಂದ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಜ್ಯೈಷ್‌ಠ್ಯಂ ಕಾನಿಷ್ಠ್ಯಮಪ್ಯೇಷಾಂ ಪೂರ್ವಂ ನಾಸೀದ್ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ। ತಪ ಏವ ಗರೀಯೋಽಭೂತ್ ಪ್ರಭಾವಶ್ಚೈವ ಕಾರಣಮ್ ।। ೨.

ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಆಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯತ್ವ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕತನ ಎಂಬ ಭೇದ ಇರಲಿಲ್ಲ; ತಪಸ್ಸೇ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.