ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ವಿವಸ್ವಾನ್ ಕಶ್ಯಪಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ದಾಕ್ಷಾಯಣ್ಯಾಂ ಮಹಾಯಶಾಃ। ತಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾಽಭವತ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೀ ಮಹಾದೇವೀ ವಿವಸ್ವತಃ। ಸುರೇಣುರಿತಿ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಪುನಃ ಸಂಜ್ಞೇತಿ ವಿಶ್ರುತಾ ।। ೨೨.

ಮಹಾಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ವಿವಸ್ವಂತನು ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನ ಪತ್ನಿ ತ್ವಷ್ಟೃನ ಮಗಳು, ವಿವಸ್ವಂತನ ಮಹಾದೇವಿ, ಸುರೇಣು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು, ನಂತರ ಸಂಜ್ಞೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು.

ಸಾ ತು ಭಾರ್ಯಾ ಭಗವತೋ ಮಾರ್ತ್ತಣ್ಡಸ್ಯಾತಿತೇಜಸಃ। ನಾತುಷ್ಯದ್ಭರ್ತೃರೂಪೇಣ ರೂಪಯೌವನಶಾಲಿನೀ ।। ೨೨.

ಅವಳು ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಮಾರ್ತಾಂಡನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಯೌವನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಗಂಡನ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ಹಿ ತದ್ರೂಪಂ ಮಾರ್ತ್ತಣ್ಡಸ್ಯ ಹಿ ತೇಜಸಾ। ಗೋತ್ರೇಷು ಪ್ರತಿರುದ್ಧಂ ವೈ ನಾತಿ ಕಾನ್ತಮಿವಾಭವತ್ ।। ೨೨.

ಆದಿತ್ಯನಾದ ಮಾರ್ತಾಂಡನ ರೂಪವು ಅವನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ನ ಖಲ್ವಯಂ ಮೃತೋ ಹ್ಯಣ್ಡೇ ಇತಿ ಸ್ನೇಹಾತ್ತಮಬ್ರವೀತ್ । ಅಜ್ಞಾನಃ ಕಶ್ಯಪಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ಮಾರ್ತ್ತಣ್ಡ ಇತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ ।। ೨೨.

'ಇವನೂ ಮೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸತ್ತವನು ಅಲ್ಲ' ಎಂದು ತಂದೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದರು; ಕಶ್ಯಪನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮಾರ್ತಾಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.

ತೇಜಸ್ತ್ವಭ್ಯಧಿಕಂ ತಸ್ಯ ನಿತ್ಯಮೇವ ವಿವಸ್ವತಃ। ಯೇನಾಪಿ ತಾಪಯಾಮಾಸ ತ್ರೀಲ್ಲೋಁಕಾನ್ ಕಶ್ಯಪಾತ್ಮಜಃ ।। ೨೨.

ವಿವಸ್ವಂತನ ತೇಜಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತು; ಅದರಿಂದ ಕಶ್ಯಪನ ಮಗನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸುಡಲು ಕಾರಣನಾದನು.

ತ್ರೀಣ್ಯಪತ್ಯಾನಿ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಂ ಜನಯಾಮಾಸ ವೈ ರವಿಃ । ದ್ವೌ ಸುತೌ ತು ಮಹಾವೀರ್ಯೌ ಕನ್ಯಾಂ ಕಾಲಿನ್ದಿಮೇವ ಚ ।। ೨೨.

ರವಿ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತನು: ಇಬ್ಬರು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಗಳು, ಕಾಲಿಂದಿ.

ಮನುರ್ವಿವಸ್ವತೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ತತೋ ಯಮೋ ಯಮೀ ಚೈವ ಯಮಜೌ ಸಂಬಭೂವತುಃ ।। ೨೨.

ವಿವಸ್ವಂತನ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಮನುವು, ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ; ನಂತರ ಯಮ ಮತ್ತು ಯಮೀ ಎಂಬ ಜೋಡಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಶಾನ್ತವರ್ಣನ್ತು ತದ್ರೂಪಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಂಜ್ಞಾ ವಿವಸ್ವತಃ। ಅಸಹನ್ತೀ ಸ್ವಕಾಂ ಜಾಯಾಂ ಸವರ್ಣಾಂ ನಿರ್ಮಮೇ ಪುನಃ ।। ೨೨.

ಶಾಂತವಾದ ಆ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ವಿವಸ್ವತ್ ಹಿತ್ತಿಹೋಗಿದ್ದನು; ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಹನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸವರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಮಹೀಮಯೀ ತು ಸಾ ನಾರೀ ತಸ್ಯಾಶ್ಛಾಯಾಸಮುದ್ಗತಾ। ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಃ ಪ್ರಯತಾ ಭೂತ್ವಾ ಪುನಃ ಸಂಜ್ಞಾಮಭಾಷತ ।। ೨೨.

ಅವಳು ಭೂಮಿಯಿಂದ ರೂಪಗೊಂಡ ಮಹಿಳೆ, ತನ್ನ ನೆರಳಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಳು; ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಮತ್ತೆ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.

ವದಸ್ವ ಕಿಂ ಮಯಾ ಕಾರ್ಯಂ ಸಾ ಸಂಜ್ಞಾ ತಾಮಥಾಬ್ರವೀತ್। ಅಹಂ ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ಭದ್ರನ್ತೇ ಸ್ವಮೇವ ಭವನಂ ಪಿತುಃ ।। ೨೨.

“ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ಸಂಜ್ಞೆ ಆಕೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: “ನೀನು ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡು, ನಾನು ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.”

ತ್ವಯೇಹ ಭವನೇ ಮಹ್ಯಂ ವಸ್ತವ್ಯಂ ನಿರ್ವಿಶಙ್ಕಯಾ। ಇಮೌ ಚ ಬಾಲಕೌ ಮಹ್ಯಂ ಕನ್ಯಾ ಚ ವರವರ್ಣಿನೀ ।। ೨೨.

ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕು; ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸುಂದರವಾದ ಮಗಳು ನಿನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.

ಭರ್ತ್ರೇ ವೈ ನೈವಮಾಖ್ಯೇಯಮಿದಂ ಭಗವತೇ ತ್ವಯಾ। ಏವಮುಕ್ತಾಬ್ರವೀತ್ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಃ ಪಾರ್ಥಿವೀ ತು ಸಾ ।। ೨೨.

ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನನ್ನ ಪತಿಯಿಗೆ ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಸಂಜ್ಞೆಗೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬಂದ ಮಹಿಳೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

ಆಕಾಶಗ್ರಹಣಾದ್ದೇವಿ ಆಶಯಂ ನೈವ ಕರ್ಹಿಚಿತ್। ಆಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ಮತಂ ತುಭ್ಯಂ ಗಚ್ಛ ದೇವಿ ಸ್ವಮಾಲಯಮ್ ।। ೨೨.

ದೇವಿಗೆ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಾನು ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೇವಿಗೆ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗು.

ಸಮಾಧಾಯ ಚ ತಾಂ ಸಂಜ್ಞಾ ತಥೇತ್ಯುಕ್ತಾ ತಯಾ ಚ ಸಾ। ತ್ವಷ್ಟುಃ ಸಮೀಪಮಗಮದ್ವ್ರೀಡಿತೇವ ತಪಸ್ವಿನೀ ।। ೨೨.

ಹೀಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಸಂಜ್ಞೆ, ಆಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ತ್ವಷ್ಟೃ ಎಂಬ ತಪಸ್ವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಹೋಗಿದಳು.

ಪಿತಾ ತಾಮಾಗತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸಂಜ್ಞಾಮಥಾಬ್ರವೀತ್। ಭರ್ತುಃ ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಮಾ ಜುಗುಪ್ಸ ದಿವಾಕರಮ್ ।। ೨೨.

ತಂದೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಸಂಜ್ಞೆಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು; ದಿವಾಕರನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಡ.'

ಸೈವಮುಕ್ತಾ ತದಾ ಪಿತ್ರಾ ನಿಯುಕ್ತಾ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ। ವರ್ಷಾಣಾನ್ತು ಸಹಸ್ರಂ ವೈ ವಸತಿ ಸ್ಮ ಪಿತುರ್ಗೃಹೇ ।। ೨೨.

ಹೀಗೆ ತಂದೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೂಚನೆ ಪಡೆದ ಸಂಜ್ಞೆ, ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸವಿತ್ತು.

ಭರ್ತುಃ ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ನಿಯುಕ್ತಾ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಅಗಮದ್ವಡವಾ ಭೂತ್ವಾಚ್ಛಾದ್ಯ ರೂಪಮನಿನ್ದಿತಾ। ಉತ್ತರಾನ್ ಸಾ ಕುರೂನ್ ಗತ್ವಾ ತೃಣಾನ್ಯಥ ಚಚಾರ ಸಾ ।। ೨೨.

ಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳಿದ ತಂದೆಗೆ, ಅವಳು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಕುದುರೆಯಾಗಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕುರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ತಿಂದು ಬದುಕಿದಳು.

ದ್ವಿತೀಯಾಯಾನ್ತು ಸಂಜ್ಞಾಯಾಂ ಸಂಜ್ಞೇಯಮಿತಿ ಚಿನ್ತ್ಯತಾಮ್। ಆದಿತ್ಯೋ ಜನಯಾಮಾಸ ಪುತ್ರಾವಾದಿತ್ಯವರ್ಚಸೌ ।। ೨೨.

ಎರಡನೇ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ, ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಆದಿತ್ಯನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು.

ಪೂರ್ವಜಸ್ಯ ಮನೋಸ್ತುಲ್ಯೌ ಸಾದೃಶ್ಯೇನ ತು ತೌ ಪ್ರಭೂ । ಶ್ರುತಶ್ರವಂ ತು ಧರ್ಮ್ಮಜ್ಞಂ ಶ್ರುತಕರ್ಮ್ಮಾಣಮೇವ ಚ ।। ೨೨.

ಅವರು ಹಿರಿಯ ಮನುವಿನಂತೆ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದರು; ಒಬ್ಬನು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಶ್ರುತಶ್ರವಸ್, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಶ್ರುತಕರ್ಮ.

ಶ್ರುತಶ್ರವಾ ಮನುಃ ಸೋಽಪಿ ಸಾವರ್ಣಿರ್ವೈಭವಿಷ್ಯತಿ। ಶ್ರುತಕರ್ಮ್ಮಾ ತು ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಗ್ರಹೋ ವೈ ಯಃ ಶನೈಶ್ಚರಃ ।। ೨೨.

ಶ್ರುತಶ್ರವಸ್ ಎಂಬವರು ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸವರಣಿ ಎಂಬ ಮನುವಾಗಲಿದ್ದಾರೆ; ಶ್ರುತಕರ್ಮನು ಶನೈಶ್ಚರ ಎಂಬ ಗ್ರಹವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಮನುರೇವಾಭವತ್ಸೋ ವೈ ಸಾವರ್ಣ್ಯ ಇತಿ ಬುಧ್ಯತೇ। ಸಂಜ್ಞಾ ತು ಪಾರ್ಥಿವೀ ಸಾ ವೈ ಸ್ವಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ಯ ವೈ ತದಾ ।। ೨೨.

ಅವನು ಸವರಣಿ ಎಂಬ ಮನುವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದನು; ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಜ್ಞೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸಿದಳು.

ಚಕಾರಾಭ್ಯಧಿಕಂ ಸ್ನೇಹಂ ನ ತಥಾ ಪೂರ್ವಜೇಷು ವೈ। ಮನುಸ್ತಚ್ಚಾಕ್ಷಮತ್ಸರ್ವಂ ಯಮಸ್ತದ್ವೈ ನ ಚಾಕ್ಷಮತ್ ।। ೨೨.

ಅವಳಿಗೆ ಮೊದಲಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸಿದಳು; ಮನುವು ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಯಮನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.

ಬಹುಶೋ ಯಸ್ಯಮಾನಸ್ತು ಸಾಪತ್ನ್ಯಾದತಿದುಃಖಿತಃ। ತಾಂ ವೈ ರೋಷಾಚ್ಚ ಬಾಲ್ಯಾಚ್ಚ ಭಾವಿನೋಽರ್ಥಸ್ಯ ವೈ ಬಲಾತ್ ।। ೨೨.

ಸಪತ್ನಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಗದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ತುಂಬಾ ದುಃಖಗೊಂಡ ಯಮನು, ಕೋಪದಿಂದ, ಬಾಲಿಶತನದಿಂದ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ—

ಪದಾ ಸನ್ತರ್ಜಯಾಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಚೈವ ಸ್ವತೋ ಯಮಃ। ಸಾ ಶಶಾವ ತತಃ ಕ್ರೋಧಾತ್ ಸವರ್ಣಾ ಜನನೀ ಯಮಮ್ ।। ೨೨.

ಯಮನು ತನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆದರಿಸಿದನು; ಆಗ ಸವರಣಾ ತಾಯಿಯು ಕೋಪದಿಂದ ಯಮನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದಳು.

ಪದಾ ತರ್ಜಯಸೇ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪಿತೃಭಾರ್ಯಾಂ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್। ತಸ್ಮಾತ್ತವೈಷ ಚರಣಃ ಪತಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೨೨.

ನೀನು ಪಿತೃಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ಬೆದರಿಸಿದ ಕಾರಣ, ನಿನ್ನ ಕಾಲು ತಪ್ಪದೆ ಬಿದ್ದೀತು—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಯಮಸ್ತು ತೇನ ಶಾಪೇನ ಭೃಶಂ ಪೀಡಿತಮಾನಸಃ। ಮನುನಾ ಸಹ ಧರ್ಮ್ಮಾತ್ಮಾ ಪಿತುಃ ಸರ್ವ್ವಂ ನ್ಯವೇದಯತ್ ।। ೨೨.

ಆ ಶಾಪದಿಂದ ಯಮನು ತುಂಬಾ ದುಃಖಗೊಂಡು, ಧರ್ಮಮಯಿಯಾದ ಮನುವಿನೊಂದಿಗೆ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.

ಭೃಶಂ ಶಾಪಭಯೋದ್ವಿಗ್ನಃ ಸಂಜ್ಞಾವಾಕ್ಯೈರ್ವಿನಿರ್ಜಿತಃ। ಬಾಲ್ಯಾದ್ವಾ ಯದಿ ವಾ ಮೋಹಾನ್ಮಾಂ ಭವಾಂಸ್ತ್ರಾತುಮರ್ಹತಿ ।। ೨೨.

ಶಾಪದ ಭಯದಿಂದ ತುಂಬಾ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು, ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮರುಳಾಗಿ, ನಾನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೂ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಶಪ್ತೋಽಹಮಸ್ಮಿಁಲ್ಲೋಕೇಶ ಜನನ್ಯಾ ತಪತಾಂ ವರ। ತವ ಪ್ರಸಾದೋ ನಸ್ತ್ರಾತುಂ ಹ್ಯೇತಸ್ಮಾನ್ಮಹತೋ ಭಯಾತ್ ।। ೨೨.

ಲೋಕನಾಥನೇ, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನ್ನ ತಾಯಿಯವರು ನನಗೆ ಶಾಪಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಮಹಾ ಅಪಾಯದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ನೀನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಭಯದಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.

ವಿವಸ್ವಾನೇವಮುಕ್ತಸ್ತು ಯಮಂ ಪ್ರೋವಾಚ ವೈ ಪ್ರಭುಃ। ಅಸಂಶಯಂ ಪುತ್ರ ಮಹದ್ಭವಿಷ್ಯಂ ತತ್ರ ಕಾರಣಮ್ ।। ೨೨.

ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ವಿವಸ್ವಂತನು ಯಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಮಗನೇ, ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣ ಇದೆ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತ.'