ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಏವಮೇಷಾ ಸ್ಥಿತಾ ಸಂಸ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಾ । ಪಿತೄಣಾಮಾದಿಸರ್ಗಸ್ತು ಲೋಕಾನಾಮಕ್ಷಯಾರ್ಥಿನಾಮ್ ।। ೨೧.

ಈ ರೀತಿ ಪಿತೃಗಳ ಮೊದಲ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು, ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಲೋಕಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಪಿತರೋ ದೇವಾ ದೇವಾಶ್ಚ ಪಿತರಃ ಪುನಃ। ದೌಹಿತ್ರಾ ಯಜಮಾನಾಶ್ಚ ಪ್ರೋಕ್ತಾಶ್ಚೈವ ಮಯಾಽನಘಾಃ ।। ೨೧.

ಹೀಗಾಗಿ ಪಿತೃಗಳು ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಪಿತೃಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಜಮಾನರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಪಾಪರಹಿತರೆ.

ಲೋಕಾ ದುಹಿತರಶ್ಚೈವ ದೌಹಿತ್ರಾಶ್ಚ ಸುತಾಸ್ತಥಾ। ದಾನಾನಿ ಸಹ ಶೌಚೇನ ತೀರ್ಥಾನಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ ।। ೨೧.

ಲೋಕಗಳು, ಪುತ್ರಿಯರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಪುತ್ರರು, ದಾನಗಳು, ಶೌಚ, ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಕ್ಷಯತ್ವಂ ದ್ವಿಜಾಶ್ಚೈವ ಯಾಯಾವರವಿಧಿಸ್ತಥಾ । ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸರ್ವಂ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಽಬ್ರವೀತ್ ಪುರಾ ।। ೨೧.

ಅಕ್ಷಯತ್ವ, ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ಯಾಯಾವರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬೃಹಸ್ಪತಿರುವಾಚ।। ಇತ್ಯೇತದಙ್ಗಿರಾಃ ಪ್ರಾಹ ಋಷೀಣಾಂ ಶ್ರೃಣ್ವತಾಂ ತದಾ। ಪೃಷ್ಟಸ್ತು ಸಂಶಯಂ ಸರ್ವಂ ಪಿತೄಣಾಂ ಪ್ರಾಹ ಸಂಸದಿ ।। ೨೧.

ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದನು: ಆಂಗಿರಸನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿವರಿಸಿದನು; ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಪಿತೃಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳನ್ನೂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದನು.

ಸತ್ರೇ ವೈ ವಿತತೇ ಪೂರ್ವಂ ತದಾ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಿಕೇ । ಯಸ್ಮಿನ್ ಗೃಹಪತಿರ್ಹ್ಯಾಸೀದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ವೈ ದೇವತಾ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೧.

ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ, ಗೃಹಸ್ಥನು ಇದ್ದಾಗ, ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದನು.

ಸಂವತ್ಸರಶತಾನ್ಯಂ ಚ ತತ್ರೋಪೇತಾ ಇತಿ ಶ್ರುತಿಃ। ಶ್ಲೋಕಾಶ್ಚಾತ್ರ ಪುರಾ ಗೀತಾ ಋಷಿಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಭಿಃ ।। ೨೧.

ಅಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಋಷಿಗಳು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು.

ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ತದಾ ಸತ್ರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮಾತ್ಮನಃ। ತತ್ರೈವ ಜಾತಮತ್ಯುಗ್ರಂ ಪಿತೄಣಾಮಕ್ಷಯಾರ್ಥಿನಾ। ಲೋಕಾನಾಂ ಚ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪರಮೇಷ್ಟಿನಾ ।। ೨೧.

ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಷಯತ್ವದ ಭಾರಿ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟಿತು; ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ಏವಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಪೂರ್ವಂ ಪೃಷ್ಟಃ ಪುತ್ರ್ತ್ರೇಣ ಧೀಮತಾ। ಪ್ರೋವಾಚ ಪಿತೃವಂಶನ್ತು ಯತ್ತದ್ವೈಸಮುದಾಹೃತಮ್ । ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವರುಣಸ್ಯ ನಿಬೋಧತ ।। ೨೧.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ರೀತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುತ್ರನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಪಿತೃವಂಶವನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಈಗ ನಾನು ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ವರಣನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಋಷಯಶ್ಚೈವಮುಕ್ತಾಸ್ತು ಪರಂ ಹರ್ಷಮುಪಾಗತಾಃ। ಪರಂ ಶುಶ್ರೂಷವೋ ಭೂಯಃ ಪಪ್ರಚ್ಛುಸ್ತದನನ್ತರಮ್ ।। ೨೨.

ಋಷಿಗಳು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು; ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೇಳಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿಯೇ ತಕ್ಷಣ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

ಋಷಯ ಊಚುಃ ।। ವಂಶಾನಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ ರಾಜ್ಞಾಞ್ಚಾಮಿತತೇಜಸಾಮ್। ಸ್ಥಿತಿಞ್ಚೈಷಾಂ ಪ್ರಭಾವಞ್ಚ ಬ್ರೂಹಿ ನಃ ಪರಿಪೃಚ್ಛತಾಮ್ ।। ೨೨.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ವಂಶಗಳನ್ನೂ, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯ ರಾಜರನ್ನೂ, ಅವರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ.

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತತಃ ಸೂತಸ್ತಥಾಽಸೌ ಲೋಮಹರ್ಷಣಃ। ಶುಶ್ರೂಷಾಮುತ್ತರಾಖ್ಯಾನೇ ಋಷೀಣಾಂ ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ ।। ೨೨.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸೂತ ಲೋಮಹರ್ಷಣನು ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಲಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.

ಆಖ್ಯಾನಕುಶಲೋ ಭೂಯಃ ಪರಂ ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ಹ । ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ನಿಬೋಧಸ್ವ ಋಷಿರಾಹ ಯಥಾ ಮಮ ।। ೨೨.

ಕಥೆ ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, 'ಮಹರ್ಷಿಯವರು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದರೋ, ಅದನ್ನು ನೀನು ಗಮನಿಸು' ಎಂದನು.

ವಂಶಾನಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ ರಾಜ್ಞಾಞ್ಚಾಮಿತತೇಜಸಾಮ್। ಸ್ಥಿತಿಂ ಚೈಷಾಂ ಪ್ರಭಾವಞ್ಚ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ನಿಬೇಧತ ।। ೨೨.

ನಾನು ಈಗ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು, ಅವರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯ ರಾಜರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೇಳಿ.

ವರುಣಸ್ಯ ಪತ್ನೀ ಸಾಮುದ್ರೀ ಶುನೋದೇವೀತ್ಯುದಾಹೃತಾ । ತಸ್ಯಾಃ ಪುತ್ರೌ ಕಲಿರ್ವೈದ್ಯಃ ಸುತಾ ಚ ಸುರಸುನ್ದರೀ ।। ೨೨.

ವರಣನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಾಂಮುದ್ರಿ, ಶುನೋದೇವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಳು, ಅವಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು - ಕಲಿ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯ, ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸುಂದರಿ ಪುತ್ರಿ - ಸುರಸುಂದರಿ.

ಕಲಿ ಪುತ್ರೌ ಮಹಾವೀರ್ಯೌ ಜಯಶ್ಚ ವಿಜಯಶ್ಚ ಹ। ವೈದ್ಯಪುತ್ರೌ ಘೃಣಿಶ್ಚೈವ ಮುನಿಶ್ಚೈವ ಮಹಾಬಲೌ ।। ೨೨.

ಕಲಿಯ ಮಗರಾದ ಜಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ಇಬ್ಬರೂ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ವೈದ್ಯನ ಮಗರಾದ ಘೃಣಿ ಮತ್ತು ಮುನಿ ಕೂಡ ಬಹಳ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರು.

ಪ್ರಜಾನಾಮತ್ತುಕಾಮಾನಾಮನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಭಕ್ಷಿಣೌ। ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ತಾವನ್ಯೋನ್ಯಂ ವಿನಾಶಂ ಸಮವಾಪತುಃ ।। ೨೨.

ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಿನ್ನಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ತಿಂದು ಕೊನೆಗೆ ನಾಶವಾಗಿದರು.

ಕಲಿಃ ಸುರಾಯಾಂ ಸಞ್ಜಜ್ಞೇ ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಮದಃ ಸ್ಮೃತಃ । ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೀ ಹಿಂಸಾ ಕಲೇರ್ಭಾರ್ಯ್ಯಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಯಾ ನಿಕೃತಿಃ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೨೨.

ಕಲಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನ ಮಗನಿಗೆ ಮದ ಎನ್ನುವರು. ಕಲಿಯ ಪತ್ನಿ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಿ, ಅವಳ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಹಿಂಸಾ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುವ ನಿಕೃತಿ.

ಅಸೂತಾನ್ಯಾನ್ ಕಲೇಃ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚತುರಃ ಪುರುಷಾದಕಾನ್। ನಾಕಂ ವಿಘ್ನಂ ಚ ವಿಖ್ಯಾತಂ ಸದ್ರಮಂ ವಿಧಮನ್ತಥಾ ।। ೨೨.

ಅವಳು ಕಲಿಗೆ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ವರು ಪುರುಷಭಕ್ಷಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು: ನಾಕ, ವಿಘ್ನ, ಸದ್ರಮ ಮತ್ತು ವಿಧಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.

ಅಶಿರಸ್ಕಸ್ತಯೋರ್ವಿಘ್ನೋ ನಾಕಶ್ಚೈವಾಶರೀರವಾನ್। ಸದ್ರಮಶ್ಚೈಕ ಹಸ್ತೋಽಭೂದ್ವಿಧಮಶ್ಚೈಕಪಾತ್ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೨.

ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನನಿಗೆ ತಲೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ನಾಕನಿಗೆ ದೇಹ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಸದ್ರಮನಿಗೆ ಒಂದು ಕೈ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು, ವಿಧಮನು ಒಂದು ಕಾಲಿನವನು ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸದ್ರಮಸ್ಯ ತಥಾ ಪತ್ನೀ ತಾಮಸೀ ಪೂತನಾ ಸ್ಮೃತಾ । ರೇವತೀ ವಿಧಮಸ್ಯಾಪಿ ತಯೋಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೨೨.

ಸದ್ರಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದ ತಾಮಸಿ, ಪೂತನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಳು; ವಿಧಮನ ಪತ್ನಿ ರೇವತಿ. ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಾವಿರಾರು.

ನಾಕಸ್ಯ ಶಕುನಿಃ ಪತ್ನೀ ವಿಘ್ನಸ್ಯ ಚ ಅಯೋಮುಖೀ। ರಾಕ್ಷಸಾಸ್ತು ಮಹಾಶೀರ್ಷಾಃ ಸನ್ಧ್ಯಾದ್ವಯವಿಚಾರಿಣಃ ।। ೨೨.

ನಾಕನ ಪತ್ನಿ ಶಕುನಿ, ವಿಘ್ನನ ಪತ್ನಿ ಅಯೋಮುಖಿ. ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ದೊಡ್ಡ ತಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಧ್ಯೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ರೇವತೀಪೂತನಾಪುತ್ರಾ ನೈಋತಾ ನಾಮತಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಗ್ರಹಾಸ್ತೇ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಸರ್ವೇ ಬಾಲಾನಾನ್ತು ವಿಶೇಷತಃ। ಸ್ಕನ್ದಸ್ತೇಷಾಮಧಿಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽನುಮತೇ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೨.

ರೇವತಿ ಮತ್ತು ಪೂತನೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೈರೃತರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಗ್ರಹಗಳೆಂದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಅವರ ಅಧಿಪತಿ ಸ್ಕಂದನು.

ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಯಾ ಭಗಿನೀ ವರಸ್ತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀ। ಯೋಗಸಿದ್ಧಾ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಮಸಕ್ತಾ ಚರತೇ ಸದಾ ।। ೨೨.

ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಸಹೋದರಿ, ಒಬ್ಬ ಮಹಾನಾರಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಯಾವಾಗಲೂ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಪ್ರಭಾಸಸ್ಯ ತು ಸಾ ಭಾರ್ಯಾ ವಸೂನಾಮಷ್ಟಮಸ್ಯ ತು। ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಸುತಸ್ತಸ್ಯಾ ಜಾತಃ ಶಿಲ್ಪಿಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೨೨.

ಅವಳು ವಸುಗಳ ಎಂಟನೆಯವನಾದ ಪ್ರಭಾಸನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಅವರ ಮಗನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನೂ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ತ್ವಷ್ಟಾ ವಿರಾಜೋ ರೂಪಾಣಾಂ ಧರ್ಮ್ಮಪೌತ್ರ ಉದಾರಧೀಃ। ಕರ್ತ್ತಾ ಶಿಲ್ಪಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ತ್ರಿದಶಾನಾಞ್ಚ ವಾಸ್ತುಕೃತ್ ।। ೨೨.

ತ್ವಷ್ಟನು ಧರ್ಮನ ಮೊಮ್ಮಗ, ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟನೂ, ಮಹಾಮತಿವಂತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಸಾವಿರಾರು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವನು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವನು.

ಯಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಿಮಾನಾನಿ ದೇವತಾನಾಞ್ಚಕಾರ ಹ। ಮಾನುಷಾಶ್ಚೋಪಜೀವನ್ತಿ ಯಸ್ಯ ಶಿಲ್ಪಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।। ೨೨.

ಅವನು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಈ ಮಹಾತ್ಮನ ಶಿಲ್ಪದಿಂದ ಮಾನವರೂ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಹ್ಲಾದೀ ವಿಶ್ರುತಾ ತಸ್ಯ ತ್ವಷ್ಟುಃ ಪತ್ನೀ ವಿರೋಚನಾ। ವಿರೋಚನಸ್ಯ ಭಗಿನೀ ಮಾತಾ ತ್ರಿಶಿರಸಸ್ತು ಸಾ ।। ೨೨.

ತ್ವಷ್ಟನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಹ್ಲಾದಿ, ವಿರೋಚನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವಳು. ಅವಳು ವಿರೋಚನನ ಸಹೋದರಿ, ತ್ರಿಶಿರಸನ ತಾಯಿ.

ದೇವಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ಮಹತೋ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾತ್ಮಜಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಮಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೨.

ದೇವತೆಗಳ ಗುರು, ಮಹಾನ್ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಗೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಮಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಒಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದನು.