ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇನ ವಿಸ್ತಾರೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ಯ ತು । ನ ಶಕ್ಯೋ ವಿಸ್ತರಸ್ತಸ್ಯ ವಕ್ತುಂ ವರ್ಷಶತೈರಪಿ । ಪುನರುಕ್ತಬಹುತ್ವಾತ್ತು ಪ್ರಜಾನಾಂ ವೈಕುಲೇ ಕುಲೇ

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೇ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅನೇಕ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ತೃತೀಯಸ್ತ್ವಥ ಪರ್ಯಾಯ ಔತ್ತಮಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮನೋಃ । ಪಞ್ಚ ಚೈವ ಗಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಿಬೋಧತ

ಮೂರನೆಯ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಗುಂಪುಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿ.

ಸುಧಾಮಾನಶ್ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವಶವರ್ತ್ತಿನಃ । ಪ್ರತರ್ದ್ದನಾಃ ಶಿವಾಃ ಸತ್ಯಾ ಗಣಾ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಸುಧಾಮಾನರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧೇಯರು, ಪ್ರತರ್ದನರು, ಶಿವರು, ಸತ್ಯರು—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಗುಂಪುಗಳು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ಸತ್ಯೋ ಧೃತಿರ್ದಮೋ ದಾನ್ತಃ ಕ್ಷಮಃ ಕ್ಷಾಮೋ ಧೃತಿಃ ಶುಚಿಃ । ಈಷೋರ್ಜಾಶ್ಚ ತಥಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವಪುಷ್ಮಾಂಶ್ಚೈವ ದ್ವಾದಶ । ಇತ್ಯೇತೇ ನಾಮಭಿಃ ಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಸುಧಾಮಾನಸ್ತು ದ್ವಾದಶ

ಸತ್ಯ, ಧೃತಿ, ದಮ, ದಾಂತ, ಕ್ಷಮೆ, ಕ್ಷಾಮ, ಧೃತಿ, ಶುದ್ಧಿ, ಈಷೋರ್ಜ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ವಪುಷ್ಮಾನ್—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಸುಧಾಮಾನರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಹಸ್ರಧಾರೋ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಶಮಿತಾರೋ ಬೃಹದ್ವಸುಃ । ವಿಶ್ವಧಾವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚ ಮನಸ್ವನ್ತೋ ವಿರಾಡ್ಯಶಾಃ

ಸಹಸ್ರಧಾರ, ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಶಮಿತಾರ, ಬೃಹದ್ವಸು, ವಿಶ್ವಧಾ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಮನಸ್ವಂತ, ವಿರಾಡ್ಯಶ—ಇವರು.

ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚೈವ ವಿಭಾವ್ಯಶ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತಿಮಾನ್ ವಂಶಕಾರಿಣಃ । ಅನ್ಯಾನಾರಾಧಿತೋ ದೇವೋ ವಸುಧಿಷ್ಣೋ ವಿವಸ್ವಸುಃ

ಜ್ಯೋತಿ, ವಿಭಾವ್ಯ, ಕೀರ್ತಿಮಾನ್, ವಂಶಕಾರಿಣ—ಇವರು. ದೇವರಾದ ವಸುಧಿಷ್ಣ, ವಿವಸ್ವಸು ಮತ್ತು ಇತರರು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವರು.

ದಿನಕ್ರತುಃ ಸುಧರ್ಮಾ ಚ ಧೃತವರ್ಮಾ ಯಶಸ್ವಿನಃ । ಕೇತುಮಾಂಶ್ಚೈವ ಇತ್ಯೇತೇ ಕೀರ್ತಿತಾಸ್ತು ಪ್ರಮರ್ದ್ದನಾಃ

ದಿನಕೃತು, ಸುಧರ್ಮ, ಧೃತವರ್ಮ, ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ಮತ್ತು ಕೆತುಮಾನ—ಇವರು ಪ್ರಮರ್ಧನರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಹಂಸಸ್ವರೋಽಹಿಹಾ ಚೈವ ಪ್ರತರ್ದ್ದನಯಶಸ್ಕರೌ । ಸುದಾನೋ ವಸುದಾನಶ್ಚ ಸುಮಞ್ಜಸವಿಷಾವುಭೌ

ಹಂಸಸ್ವರ, ಅಹಿಹಾ, ಪ್ರತರ್ದನ, ಯಶಸ್ಕರ, ಸುದಾನ, ವಸುದಾನ, ಸುಮಂಜಸ ಮತ್ತು ವಿಷಾವ—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ.

ಜನ್ತುವಾಹಯತಿಶ್ಚೈವ ಸುವಿತ್ತಸುನಯಸ್ತಥಾ । ಶಿವಾ ಹ್ಯೇತೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಜ್ಞಿಯಾ ದ್ವಾದಶಾಪರಾಃ ॥೨.೧.

ಜಂತುವಾಹ, ಯತಿ, ಸುವಿತ್ತ, ಸುನಯ—ಇವರು ಶಿವರು, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹನ್ನೆರಡು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

೬೨.೩೦ ಸತ್ಯಾನಾಮಪಿ ನಾಮಾನಿ ನಿಬೋಧತ ಯಥಾಮತಮ್ । ದಿಕ್ಪತಿರ್ವಾಕ್ಪತಿಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ವಃ ಶಮ್ಭುಸ್ತಥೈವ ಚ

ಸತ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿ: ದಿಕ್ಪತಿ, ವಾಕ್ಪತಿ, ವಿಶ್ವ, ಶಂಭು—ಇವರು.

ಸ್ವಮೃಡೀಕೋಽಧಿಪಶ್ಚೈವ ವರ್ಚ್ಚೋಧಾ ಮುಹ್ಯಸರ್ವ್ವಶಃ । ವಾಸವಶ್ಚ ಸದಾಶ್ವಶ್ಚ ಕ್ಷೇಮಾನನ್ದೌ ತಥೈವ ಚ

ಸ್ವಮೃಡಿಕ, ಅಧಿಪ, ವರ್ಚ್ಛೋಧ, ಮುಹ್ಯಸರ್ವಶ, ವಾಸವ, ಸದಾಶ್ವ, ಕ್ಷೇಮಾನಂದ—ಇವರು ಕೂಡ.

ಸತ್ಯಾ ಹ್ಯೇತೇ ಪರಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಯಜ್ಞಿಯಾ ದ್ವಾದಶಾಪರಾಃ । ಇತ್ಯೇತೇ ದೇವತಾ ಹ್ಯಾಸನ್ನೌತ್ತಮಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮನೋಃ

ಇವರು ಹನ್ನೆರಡು ಸತ್ಯರು, ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು. ಇವರು ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ದೇವತೆಗಳು.

ಅಜಶ್ಚ ಪರಶುಶ್ಚೈವ ದಿವ್ಯೋ ದಿವ್ಯೌಷಧಿರ್ನ್ನಯಃ । ದೇವಾನುಜಶ್ಚಾಪ್ರತಿಮೋ ಮಹೋತ್ಸಾಹೌಶಿಜಸ್ತಥಾ

ಅಜ, ಪರಶು, ದಿವ್ಯ, ದಿವ್ಯೌಷಧಿ, ನಯ, ದೇವಾನುಜ, ಅಪ್ರತಿಮ, ಮಹೋತ್ಸವ, ಉಶಿಜ—ಇವರು ಕೂಡ.

ವಿನೀತಶ್ಚ ಸುಕೇತುಶ್ಚ ಸುಮಿತ್ರಃ ಸುಬಲಃ ಶುಚಿಃ । ಔತ್ತಮಸ್ಯ ಮನೋಃ ಪುತ್ರಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಏತೇ ಕ್ಷತ್ರಪ್ರಣೇತಾರಸ್ತೃತೀಯಂ ಚೈತದನ್ತರಮ್

ವಿನೀತ, ಸುಕೇತು, ಸುಮಿತ್ರ, ಸುಬಲ, ಶುಚಿ—ಇವರು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಹದಿಮೂರು ಪುತ್ರರು. ಇವರು ಈ ಮೂರನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ನಾಯಕರು.

ಔತ್ತಮೇ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತಃ ಸರ್ಗಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೇಣ ತು । ವಿಸ್ತರೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚ ತಾಮಸಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ

ಉತ್ತಮ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೇ. ಈಗ ತಾಮಸ ಮನುವಿನ ವಿವರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳಿ.

ಚತುರ್ಥೇತ್ವಥ ಪರ್ಯಾಯೇ ತಾಮಸಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮನೋಃ । ಸತ್ಯಾ ಸ್ವರೂಪಾಃ ಸುಧಿಯೋ ಹರಯಶ್ಚತುರೋ ಗಣಾಃ

ನಾಲ್ಕನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ತಾಮಸ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯರು, ಸ್ವರೂಪರು, ಸುಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಹರಿಯರ ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳು ಉದಯವಾದವು.

ಪುಲಸ್ತ್ಯಪುತ್ರಸ್ತು ಶೀರ್ಷ್ಯಣ್ಯಾಸ್ತಮಶ್ಚೈವಾಷ್ಟಮಸ್ತಥಾ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತದಾ ದೇವಾ ಮನೋಸ್ತಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಪುಲಸ್ತ್ಯನ ಮಗ ಶೀರ್ಷ್ಯಣ್ಯ, ಎಂಟನೆಯವನು ತಮ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವತೆಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಶತಂ ಯದ್ಧಿಮುನಯಃ ಪ್ರತಿಜಾನತೇ । ಸತ್ಯಪ್ರಾಣಾಸ್ತು ಶೀರ್ಷ್ಯಣ್ಯಾಸ್ತಮಶ್ಚೈವಾಷ್ಟಮಸ್ತಥಾ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತದಾ ದೇವಾ ಮನೋಸ್ತಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಮುನಿಗಳು ಶತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶೀರ್ಷ್ಯಣ್ಯನವರು ಸತ್ಯಪ್ರಾಣರು, ಎಂಟನೆಯವನು ತಮ. ಆ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವತೆಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ತೇಷಾಂ ಚ ಪ್ರಭುದೇವಾನಾಂ ಶಿವಿರಿನ್ದ್ರಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ । ಸಪ್ತರ್ಷಯೋಽನ್ತರೇ ಚೈವ ತಾನ್ನಿಬೋಧತ ಸತ್ತಮಾಃ ॥೨.೧.

ಆ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಶಿವಿ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದರು, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ ಮಹಾನ್ ಜನರೆ.

೬೨.೪೦ ಕಾವ್ಯೋ ಹರ್ಷಸ್ತಥಾ ಚೈವ ಕಾಶ್ಯಪಃ ಪೃಥುರೇವ ಚ । ಆತ್ರೇಯಶ್ಚಾಗ್ನಿರಿತ್ಯೇವ ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾಮಾ ಚ ಭಾರ್ಗವಃ

ಕಾವ್ಯ, ಹರ್ಷ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಪೃಥು, ಆತ್ರೇಯ, ಅಗ್ನಿ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾಮಾ ಮತ್ತು ಭಾರ್ಗವ—ಇವರು ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು.

ಪೌಲಹೋ ವನಪೀಠಶ್ಚ ಗೋತ್ರೇ ವಾಸಿಷ್ಠ ಏವ ಚ । ಚೈತ್ರಸ್ತಥಾಪಿ ಪೌಲಸ್ತ್ಯ ಋಷಯಸ್ತಾಮಸೇಽನ್ತರೇ

ಪೌಲಹ, ವನಪೀಠ, ಗೋತ್ರ ವಾಸಿಷ್ಠ, ಚೈತ್ರ ಮತ್ತು ಪೌಲಸ್ತ್ಯ—ಇವರು ತಾಮಸ ಅವಧಿಯ ಋಷಿಗಳು.

ಜನುವಣ್ಡಸ್ತಥಾ ಶಾನ್ತಿರ್ನರಃ ಖ್ಯಾತಿರ್ಭಯಸ್ತಥಾ । ಪ್ರಿಯಭೃತ್ಯೋ ಹ್ಯವಕ್ಷಿಶ್ಚ ಪೃಷ್ಟಲೋಢೋ ದೃಢೋದ್ಯತಃ । ಋತಶ್ಚ ಋತಬನ್ಧುಶ್ಚ ತಾಮಸಸ್ಯ ಮನೋಃ ಸುತಾಃ

ಜನುವಂಡ, ಶಾಂತಿ, ನರ, ಖ್ಯಾತಿ, ಭಯ, ಪ್ರಿಯಭೃತ್ಯ, ಅವಕ್ಷಿ, ಪೃಷ್ಟಲೋಢ, ದೃಢೋದ್ಯತ, ಋತ ಮತ್ತು ಋತಬಂಧು—ಇವರು ತಾಮಸ ಮನುವಿನ ಪುತ್ರರು.

ಪಞ್ಚಮೇತ್ವಥ ಪರ್ಯಾಯೇ ಮನೋಶ್ಚಾರಿಷ್ಣವೇಽನ್ತರೇ । ಗಣಾಸ್ತು ಸುಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ದೇವತಾನಾಂ ನಿಬೋಧತ

ಈಗ ಐದನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಚಾರಿಷ್ಣವ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ—ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಅಮೃತಾ ಭಾಭೂತರಜೋವಿಕುಣ್ಠಾಃ ಸಸುಮೇಧಸಃ । ಚರಿಷ್ಣೋಸ್ತು ಶುಭಾಃ ಪುತ್ರಾ ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ । ಚತುರ್ದಶ ಚ ಚತ್ವಾರೋ ಗಣಾಸ್ತೇಷಾನ್ತು ಭಾಸ್ವರಾಃ

ಅಮೃತರು, ಭಾಭೂತರಜಸ್ಸು, ವಿಕುಣ್ಠರು ಮತ್ತು ಸಸುಮೇಧರು—ಇವರು ವಸಿಷ್ಠನ ಪುತ್ರ ಚಾರಿಷ್ಣುವಿನ ಶುಭಕರ ಪುತ್ರರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ.

ಸ್ವತ್ರವಿಪ್ರೇಗ್ನಿಭಾಸಸ್ವ ಪ್ರತ್ಯೇತಿಷ್ಠಾಮೃತಸ್ತಥಾ । ಸುಮತಿರ್ವಾವಿರಾವಶ್ಚ ವಾಚಿನೋದಃ ಸ್ರವಸ್ತಥಾ

ಸ್ವತ್ರ, ವಿಪ್ರೇಗ್ನಿ, ಭಾಸ, ಸ್ವ, ಪ್ರತ್ಯೇತಿ, ಸ್ಥಾಮೃತ, ಸುಮತಿ, ವಾವಿರಾವ, ವಾಚಿನೋದ ಮತ್ತು ಸ್ರವಸ್—ಇವರು ಹೆಸರು ಪಡೆದವರು.

ಪ್ರವಿರಾಶೀ ಚ ವಾದಶ್ಚ ಪ್ರಾಶಶ್ಚೇತಿ ಚತುರ್ದಶ । ಅಮೃತಾಭಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತೇ ದೇವಾಶ್ಚಾರಿಷ್ಣವೇಽನ್ತರೇ

ಪ್ರವಿರಾಶಿ, ವಾದ, ಪ್ರಾಶ—ಇವು ಸೇರಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು. ಈ ಅಮೃತಾಭ ದೇವತೆಗಳು ಚಾರಿಷ್ಣವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಮತಿಶ್ಚ ಸುಮತಿಶ್ಚೈವ ಋತಸತ್ಯೌ ತಥೈವ ಚ । ಆವೃತಿರ್ವಿವೃತಿಶ್ಚೈವ ಮದೋ ವಿನಯ ಏವ ಚ

ಮತಿ, ಸುಮತಿ, ಋತ, ಸತ್ಯ, ಆವೃತ್ತಿ, ವಿವೃತ್ತಿ, ಮದ ಮತ್ತು ವಿನಯ—ಇವರೂ ಕೂಡ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಜೇತಾ ಜಿಷ್ಣುಃ ಸಹಶ್ಚೈವ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಸ್ರವಸಸ್ತಥಾ । ಇತ್ಯೇತಾನೀಹ ನಾಮಾನಿ ಆಭೂತರಜಸಾಂ ವಿದುಃ

ಜೆತಾ, ಜಿಷ್ಣು, ಸಹ, ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಮತ್ತು ಸ್ರವಸ್—ಇವು ಭಾಭೂತರಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರುಗಳು.

ವೃಷಭೇತ್ತಾ ಜಯೋ ಭೀಮಃ ಶುಚಿರ್ದಾನ್ತೋ ಯಶೋ ದಮಃ । ನಾಥೋ ವಿದ್ವಾನಜೇಯಶ್ಚ ಕೃಶೋ ಗೌರೋ ಧ್ರುವಸ್ತಥಾ । ಕೀರ್ತಿತಾಸ್ತು ವಿಕುಣ್ಠಾ ವೈ ಸುಮೇಧಾಸ್ತು ನಿಬೋಧತ ॥೨.೧.

ವೃಷಭೆತ್ತ, ಜಯ, ಭೀಮ, ಶುಚಿ, ದಾಂತ, ಯಶಸ್ಸು, ದಮ, ನಾಥ, ವಿದ್ಯಾನ್, ಅಜೇಯ, ಕೃಷ, ಗೌರ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ—ಇವರು ವಿಕುಣ್ಠರು. ಈಗ ಸುಮೇಧರನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.