ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರೀತಿಜನನೈಃ ಪಾಪಾ ನಾಞ್ಚ ಭಯಙ್ಕರೈಃ। ಲೇಲಿಹಾನೈರ್ಮಹಾಭೋಗೈ ರಕ್ಷಿತನ್ತು ದಿವಾನಿಶಮ್ ।। ೧೫.

ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೂಡುಗಳಿರುವ ಮಹಾಸರ್ಪಗಳು ದಿನವೂ ರಾತ್ರಿ ಕೂಡ ಸಿದ್ಧರಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿವೆ.

ನಾಮ್ನಾ ಕನಕನನ್ದೀತಿ ತೀರ್ಥಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಶ್ರುತಮ್। ಉದೀಚ್ಯಾಂ ಮುಣ್ಡಪೃಷ್ಠಸ್ಯ ದೇವರ್ಷಿ ಗಣಸೇವಿತಮ್। ತತ್ರ ಸ್ರಾತ್ವಾ ದಿವಂ ಯಾನ್ತಿ ಕಾಮಚಾರಾ ವಿಹಙ್ಗಮಾಃ ।। ೧೫.

ಮುಂಡಪೃಷ್ಠದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕನಕನಂದಿ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ದತ್ತಂ ಚಾಪಿ ತಥಾ ಶ್ರಾದ್ಧಮಕ್ಷಯಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್। ಋಣೈಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತದಾ ಸ್ನಾತ್ವಾ ನಿಕ್ಷಿಣೋತಿ ನರೋತ್ತಮಃ ।। ೧೫.

ಅಲ್ಲಿಯ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮನು ಮೂರು ಋಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತೀರೇ ತು ಸರಸಸ್ತತ್ರ ದೇವಸ್ಯಾಯತನಂ ಮಹತ್। ಆರುಹ್ಯ ತಜ್ಜಪಂಸ್ತತ್ರ ಸಿದ್ಧೋ ಯಾತಿ ದಿವಂ ತತಃ ।। ೧೫.

ಆ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ದೇವರ ದೊಡ್ಡ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಜಪ ಮಾಡಿದ ಸಿದ್ಧನು ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಉತ್ತರಂ ಮಾನಸಂ ಗತ್ವಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯನುತ್ತಮಾಮ್ । ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ಪುರಶ್ರೇಷ್ಠಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಮಹದದ್ಭುತಮ್ ।। ೧೫.

ಉತ್ತರ ಮಾನಸವನ್ನು ಹೋದರೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಮಹಾನಗರವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ತಸ್ಮಿನ್ನಿರ್ವರ್ತ್ತಯೇಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಯಥಾಬಲಮ್। ಕಾಮಾನ್ ಸ ಲಭತೇ ದಿವ್ಯಾನ್ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯಂ ಚ ನಿತ್ಯಶಃ ।। ೧೫.

ಅಲ್ಲಿ ತಾನು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನು ದೈವಿಕ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸದಾ ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಮಾನಸೇ ಸರಸಿ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ದೃಶ್ಯತೇ ಮಹದದ್ಭುತಮ್। ದಿವಶ್ಚ್ಯುತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಹ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷೇ ವಿರಾಜತೇ ।। ೧೫.

ಮಾನಸ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು: ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗಙ್ಗಾ ತ್ರಿಪಥಗಾ ದೇವೀ ಸೋಮಪಾದಾಚ್ಚ್ಯುತಾ ಭುವಿ। ಆಕಾಶೇ ದೃಶ್ಯತೇ ತತ್ರ ತೋರಣಂ ಸೂರ್ಯ್ಯಸನ್ನಿಭಮ್ ।। ೧೫.

ಗಂಗಾ ದೇವಿ, ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವವಳು, ಸೋಮನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು, ಅಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಒಂದು ತೋರಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ.

ಜಾಮ್ಬೂನದಮಯಂ ದಿವ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಮಿವಾಯತಮ್। ಯತಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ಭೂಯಃ ಪೂರ್ವ್ವಸಾಗರಮನ್ತಿಮಮ್ ।। ೧೫.

ಜಾಂಬೂನದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೈವಿಕವಾದ, ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲಿನಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಒಂದು ದ್ವಾರ ಅಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರಿಂದ ಆ ನದಿ ಮತ್ತೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸಾಗರಗಳತ್ತ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಪಾವನೀ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನಾಂ ವಿಶೇಷತಃ। ಚನ್ದ್ರಭಾಗಾ ಚ ಸಿನ್ಧುಶ್ಚ ಉಭೌ ಮಾನಸಸನ್ನಿಭೌ। ಸಾಗರಂ ಪಶ್ಚಿಮಂ ಯಾತಿ ದಿವ್ಯಸಿನ್ಧುರ್ನದೀವರಃ ।। ೧೫.

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರಿಗೆ ಪಾವನವಾದ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಧು, ಮಾನಸ ಸರೋವರದಂತೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಸಾಗರದವರೆಗೆ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ದೈವಿಕವಾದ ಸಿಂಧು ನದಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.

ಪರ್ವ್ವತೋ ಹಿಮವಾನ್ನಾಮ ನಾನಾಧಾತುವಿಭೂಷಿತಃ। ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಆಯತೋಽಶೀತಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೧೫.

ಹಿಮವಂತ ಎಂಬ ಪರ್ವತವು ವಿವಿಧ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸಙ್ಕೀರ್ಣಃ ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸೇವಿತಃ। ತತ್ರ ಪುಷ್ಕರಿಣೀ ರಮ್ಯಾ ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಾ ।। ೧೫.

ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ತುಂಬಿರುವ, ಅವರಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ಸುಂದರವಾದ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ಸುಷುಮ್ನಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ತತ್ರ ಜಾತಸ್ತು ಜೀವತಿ। ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಭವತಿ ಚಾನನ್ತ್ಯಂ ತಸ್ಯಾಂ ದತ್ತಂ ಮಹೋದಯಮ್। ತಾರಯೇಚ್ಚ ಯದಾ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ದಶಪೂರ್ವ್ವಾನ್ದಶಾಪರಾನ್ ।। ೧೫.

ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಅನಂತ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಹತ್ತು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವ್ವಂ ಪುಣ್ಯಂ ಹಿಮವತೋ ಗಙ್ಗಾ ಪುಣ್ಯಾ ಚ ಸರ್ವ್ವತಃ। ಸಮುದ್ರಗಾಃ ಸಮುದ್ರಾಶ್ಚ ಸರ್ವ್ವೇ ಪುಣ್ಯಾಃ ಸಮನ್ತತಃ ।। ೧೫.

ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಎಲ್ಲಾ ಪುಣ್ಯ, ಗಂಗೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಪುಣ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ.

ಏವಮಾದಿಷು ಸರ್ವ್ವೇಷು ಶ್ರಾದ್ಧಂ ನಿರ್ವರ್ತ್ತಯೇದ್ಬುಧಃ । ಪೂತೋ ಭವತಿ ಸ್ನಾತ್ವಾ ನು ದತ್ತ್ವಾ ದತ್ತ್ವಾ ತಥೈವ ಚ ।। ೧೫.

ಈ ರೀತಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದಾನ ನೀಡಿ, ಪುಣ್ಯವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಶೈಲಸಾನುಷು ತುಙ್ಗೇಷು ಕನ್ದರೇಷು ಗುಹಾಸು ಚ। ಉಪಹ್ವರನಿತಮ್ಬೇಷು ತಥಾ ಪ್ರಸ್ರವಣೇಷು ಚ ।। ೧೫.

ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಕಣಿವೆಗಳೊಳಗಿನ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜರೆಯ ಬಳಿಯೂ ಕೂಡ.

ಪುಲಿನೇಷ್ವಾಪಗಾನಾಂ ಚ ತಥೈವ ಪ್ರಭವೇ ಯುಗೇ। ಮಹೋದಧೌ ಗವಾಂ ಗೋಷ್ಠೇ ಸಙ್ಗಮೇಷು ವನೇಷು ಚ ।। ೧೫.

ನದಿಗಳ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ಹಸುವಿನ ಗೋದಾಮುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ.

ಅಸಂಸೃಷ್ಟೋಪಲಿಪ್ತಾಸು ಹೃದ್ಯಾಸು ಸುರಭೀಷು ಚ। ಗೋಮಯೇನೋಪಲಿಪ್ತೇಷು ವಿವಿಕ್ತೇಷು ಗೃಹೇಷು ಚ ।। ೧೫.

ಕಲುಷವಿಲ್ಲದ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹರ್ಷ ಉಂಟುಮಾಡುವ, ಸುಗಂಧಭರಿತವಾದ, ಗೋಮಯದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಏಕಾಂತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ.

ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಮಥೈತೇಷು ನಿತ್ಯಮೇವ ಯಥಾವಿಧಿ। ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ದಿಶಂ ಗತ್ವಾ ಸರ್ವ್ವಕಾಮಚಿಕೀರ್ಷವಃ ।। ೧೫.

ಈ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಸದಾ, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳಿಗಾಗಿ, ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಏವಮೇತೇಷು ಸರ್ವ್ವೇಷು ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾದತನ್ದ್ರಿತಃ। ಏವಮೇವ ತು ಮೇಧಾವೀ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಂ ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೧೫.

ಹೀಗೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ತ್ರೈವರ್ಣ್ಯೇ ವಿಹಿತೇ ಸ್ಥಾನೇ ಧರ್ಮ್ಮವರ್ಣಾಶ್ರಮೇ ತಥಾ। ಕೋಪಸ್ಥಾನಸ್ಯ ಸಂತ್ಯಾಗಾತ್ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಪಿತೃಪೂಜನಮ್ ।। ೧೫.

ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯ ವರ್ಣಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಕೋಪವನ್ನು ತೊರೆದು ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಪೂಜೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ತೀರ್ಥಾನ್ಯನುಸರನ್ ಧೀರಃ ಶ್ರದ್ದಧಾನೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ। ಕೃತಪಾಪಶ್ಚ ಶುದ್ಧ್ಯೇತ ಕಿಂ ಪುನಃ ಶುಭಕರ್ಮ್ಮಕೃತ್ ।। ೧೫.

ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಧೈರ್ಯವಂತನು, ನಂಬಿಕೆ ಇರುವವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೂ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶುಭಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಫಲ ಸಿಗುವುದು.

ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಂ ನ ಗಚ್ಛೇಚ್ಚ ಕುದೇಶೇ ನ ಚ ಜಾಯತೇ। ಸ್ವರ್ಗೀ ಭವತಿ ವೈ ವಿಪ್ರೋ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯಂ ಚ ವಿನ್ದತಿ ।। ೧೫.

ಅವನು ಕೆಳದ ಜಾತಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಗೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಅಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ ಪಾಪ್ಮಾನೋ ನಾಸ್ತಿಕಾಃ ಸ್ಥಿತಸಂಶಯಾಃ। ಹೇತುದ್ರಷ್ಟಾ ಚ ಪಞ್ಚೈತೇ ನ ತೀರ್ಥಫಲಮಶ್ರ್ನುತೇ ।। ೧೫.

ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದವರು, ಪಾಪಿಗಳು, ನಾಸ್ತಿಕರು, ಸದಾ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿರುವವರು ಮತ್ತು ಕಾರಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹುಡುಕುವವರು—ಈ ಐದು ಜನ sacred ಸ್ಥಳಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಗುರುತೀರ್ಥೇ ಪರಾ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತೀರ್ಥಾನಾಂ ಪರಮಂ ಪದಮ್ । ಧ್ಯಾನಂ ತೀರ್ಥಪರಂ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥಂ ಸನಾತನಮ್ ।। ೧೫.

ಗುರುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿದ್ಧಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ತೀರ್ಥಗಳ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವೇ ಅದು. ತೀರ್ಥವನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮ ತೀರ್ಥ.

ಉಪವಾಸಾತ್ಪರಂ ಧ್ಯಾನಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ನಿವರ್ತ್ತನಮ್। ಉಪವಾಸನಿಬದ್ಧಾ ಹಿ ಪ್ರಾಣೈರಿಹ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೧೫.

ಉಪವಾಸಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಧ್ಯಾನ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ; ಉಪವಾಸದಿಂದ ಪ್ರಾಣಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಸಮೌ ಕೃತ್ವಾ ವಿಷಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ । ಬುದ್ಧಿಂ ಮನಸಿ ಸಂಯಮ್ಯ ಸರ್ವ್ವೇಷಾಂ ತು ನಿವರ್ತ್ತನಮ್ ।। ೧೫.

ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದು, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಂ ಪುನರ್ವಿದ್ಧಿ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯಮಸಂಶಯಮ್। ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಮನೋ ಘೋರಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್ ।। ೧೫.

ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವೇ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮನಸ್ಸು ಭಯಂಕರ, ಬುದ್ಧಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕೂಡ.

ಅನಾಹಾರಾತ್ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ ವಿದ್ಯಾದನಶನಂ ತಪಃ। ನಿಗ್ರಹಾದ್ಬುದ್ಧಿಮನಸೋ ರಮ್ಯಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತು ಜಾಯತೇ ।। ೧೫.

ಆಹಾರ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಉಪವಾಸವೇ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿ; ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ ಸುಖಕರವಾದ ಬುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.