ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪಿತೄಣಾಂ ದುಹಿತಾ ಯೋಗಾ ಗನ್ಧಕಾಲೀತಿ ವಿಶ್ರುತಾ। ಚತುರ್ಥೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚಾಂಶಃ ಪರಾಶರಕುಲೋದ್ವಹಃ ।। ೧೫.

ಪಿತೃಗಳ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿರುವ ಯೋಗಾ, ಗಂಧಕಾಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಪರಾಶರ ವಂಶದ ಮಹಿಮೆ.

ವ್ಯಸ್ಯ ತ್ವೇಕಂ ಚತುರ್ದ್ಧಾ ತು ವೇದಂ ಧೀಮಾನ್ ಮಹಾಮುನಿಃ। ಮಹಾಯೋಗಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಯೋ ವ್ಯಾಸಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ ।। ೧೫.

ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಧೀಮಂತ ಮಹರ್ಷಿ ಒಂದು ವೇದವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಯೋಗಿಯಾಗಿಯೂ ಮಹಾತ್ಮನಾಗಿಯೂ ವ್ಯಾಸನನ್ನು ಅವನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಚ್ಛೋದಕಂ ನಾಮ ಸರೋ ಯತ್ರಾಚ್ಛೋದಾ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಾ । ಮತ್ಸ್ಯಯೋನೌ ಪುನರ್ಜಾತಾ ನಿಯೋಗಾದ್ವಾರಣೇನ ತು ।। ೧೫.

ಅಚ್ಛೋದಕ ಎಂಬ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಛೋದಾ ಎದ್ದು ಬಂದಳು. ಅವಳು ವಾರಣನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮೀನುಗಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಳು.

ತಸ್ಯಾ ಯತ್ರಾಶ್ರಮಃ ಪುಣ್ಯಃ ಪುಣ್ಯಕೃದ್ಭಿರ್ನಿಷೇವಿತಃ। ಸಕೃದ್ದತ್ತಂ ತು ವೈ ಶ್ರಾದ್ಧಮಕ್ಷಯಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್। ತಸ್ಯಾಂ ಯೋಗ ಸಮಾಧಾನೇ ದತ್ತಂ ಯುಗಪದುದ್ಭವೇತ್ ।। ೧೫.

ಅವಳ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮರು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ ಅದು ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಗಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ದಾನ ಕೂಡ ಕೂಡಲೇ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಕುಬೇರತುಙ್ಗೇ ವ್ಯಾಮೋಚ್ಚೇ ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥೇ ತಥೈವ ಚ। ಪುಣ್ಯಃ ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದದ್ಯಾಛ್ರಾದ್ಧಮಾನನ್ತ್ಯಮಕ್ಷಯಮ್ ।। ೧೫.

ಕುಬೇರನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಮದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಅನಂತ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಸಿದ್ಧೈಸ್ತು ಸೇವಿತಾ ನಿತ್ಯಂ ದೃಶ್ಯತೇ ನಾಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ। ಅನಿವರ್ತ್ತನಂ ತು ನನ್ದಾಯಾಂ ವೇದ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಗುತ್ತರೇ ದಿಶಿ ।। ೧೫.

ಅದು ಸದಾ ಸಿದ್ಧರು ಸೇವಿಸುವ ಸ್ಥಳ. ಅಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಅದು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಂದಾದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವೋತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಹಿಂತಿರುಗುವುದು ಇಲ್ಲ.

ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರಂ ತು ವೈ ಜುಷ್ಟಂ ಯತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ನಿವರ್ತ್ತತೇ। ಮಹಾಲಯೇ ಪದಂ ನ್ಯಸ್ತಂ ಮಹಾದೇವೇನ ಧೀಮತಾ ।। ೧೫.

ಆ ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ತಲುಪಿದವನು ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ದೇವ್ಯಾಲಯೇ ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾ ಏಕಪಾದೇನ ಈಶ್ವರಃ। ನೀಹಾರಶ್ಚ ಯುಗಂ ದಿವ್ಯಮುಮಾತುಙ್ಗೇ ಸ್ಥಿತಂ ಜಲಮ್ ।। ೧೫.

ದೇವಿಯ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ, ಈಶ್ವರನು ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಉಮಾ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಮಂಜಿನಂತೆ ದಿವ್ಯವಾದ ನೀರು ಇದೆ.

ಉಮಾ ತುಙ್ಗೇ ಭೃಗೋಸ್ತುಙ್ಗೇ ಬ್ರಹ್ಮತುಙ್ಗೇ ಮಹಾಲಯೇ। ಕಾದ್ರವತ್ಯಾಂ ಚ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಂ ಗುಹಾಯಾಂ ವಾಮನಸ್ಯ ಚ ।। ೧೫.

ಉಮಾ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಭೃಗು ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಕಾದ್ರವತಿ, ಶಾಂಡಿಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಮನನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆ ಇದೆ.

ಗತ್ವಾ ಚೈತಾನಿ ಪೂತಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಮಕ್ಷಯಮೇವ ಚ। ಜಪೋ ಹೋಮಸ್ತಥಾ ಧ್ಯಾನಂ ಯತ್ಕಿಚಿತ್ಸುಕೃತಂ ಭವೇತ್ ।। ೧೫.

ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದರೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜಪ, ಹೋಮ, ಧ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಯಾವ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಯಜನ್ತೇ ವೈ ಗುರುಭಕ್ತಾಃ ಶತಂ ಸಮಾಃ । ಏವಮಾದೀನಿ ಸದ್ಯಸ್ತಾಂ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಸತ್ಫಲ್ಮ್ ।। ೧೫.

ಗುರುವಿಗೆ ಭಕ್ತರಾದವರು ಶತ ವರ್ಷ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಕೂಡ ಕೂಡಲೇ ಅದೇ ಮಹಾ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಕುಮಾರಧಾರಾ ತತ್ರೈವ ದೃಷ್ಟಾ ಪಾಪಪ್ರಣಾಶನೀ। ಯಾನಾಸನಂ ಚ ತತ್ರೈವ ಸದ್ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಯತ್ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ ।। ೧೫.

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕುಮಾರಧಾರಾ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅದು ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ ಆಸನ ಅಥವಾ ವಾಹನವನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಕೂಡಲೇ ಶುಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಶ್ಯಪಸ್ಯ ಮಹಾತೀರ್ಥಂ ಕಾಲಸರ್ಪಿರಿತಿ ಶ್ರುತಮ್। ತತ್ರ ಶ್ರಾದ್ಧಾನಿ ದೇಯಾನಿ ನಿತ್ಯಮಕ್ಷಯಮಿಚ್ಛತಾ ।। ೧೫.

ಕಾಶ್ಯಪನ ಮಹಾತೀರ್ಥವನ್ನು ಕಾಲಸರ್ಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಕಾಶ್ಯಪಸ್ಯ ಮಹಾತೀರ್ಥಂ ಕಾಲಸರ್ಪಿರಿತಿ ಶ್ರುತಮ್। ತತ್ರ ಶ್ರಾದ್ಧಾನಿ ದೇಯಾನಿ ನಿತ್ಯಮಕ್ಷಯಮಿಚ್ಛತಾ ।। ೧೫.

ಕಾಶ್ಯಪನ ಮಹಾತೀರ್ಥವನ್ನು ಕಾಲಸರ್ಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಅಕ್ಷಯಂ ತು ಭವೇಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಂ ಶಾಲಗ್ರಾಮಸಮನ್ತತಃ। ದೃಷ್ಟ್ಯಾ ನ ದೃಶ್ಯತೇ ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಕೃತಾತ್ಮನಾ ।। ೧೫.

ಶಾಲಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಲೂ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕ್ಷಯವಾಗದು. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅದು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಅದು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತ್ಯಾದೇಶೋ ಹ್ಯಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ಚ ನಿವೇಶನಮ್ । ತತ್ರ ಚೈವ ಹ್ರದೇ ಪುಣ್ಯೇ ದಿವ್ಯೋ ವೈ ನಾಗರಾಡ್ ಯತಃ ।। ೧೫.

ಅಹಿತಕರರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ಇದೆ. ಆ ಪವಿತ್ರ ಹ್ರದದಲ್ಲಿ ದೈವಿಕ ನಾಗರಾಜನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪಿಣ್ಡಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಹಿಸತಾಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಸತಾಂ ಹಿ ಸಃ। ಅತಿಪ್ರದೀಪ್ತೈರ್ಭುಜಗೈರ್ಭೋಕ್ತುಮನ್ನಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ ।। ೧೫.

ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮವಂತರು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಪಿಂಡವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ದುಷ್ಟರಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಖರವಾದ ನಾಗಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಧರ್ಮಸ್ತೀರ್ಥಯೋರನಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ। ದೇವದಾರುವನೇ ಚಾಪಿ ಚಾರಯೇಸ್ತಂ ನಿದರ್ಶನಮ್ ।। ೧೫.

ಈ ಎರಡು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇವದಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ವಿಧೂತಾನಿ ತು ಪಾಪಾನಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಸುಕೃತಾತ್ಮನಾ । ಭಾಗೀರಥ್ಯಾಂ ಪ್ರಯಾಗೇ ಚ ನಿತ್ಯಮಕ್ಷಯ್ಯಮುಚ್ಯತೇ ।। ೧೫.

ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕಿದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಭಾಗೀರಥಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದ ಫಲವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾಲಞ್ಜರೇ ದಶಾರ್ಣಾಯಾಂ ನೈಮಿಷೇ ಕುರುಜಾಙ್ಗಲೇ। ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ನಗರ್ಯಾಂ ತು ದೇಯಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ತು ಯತ್ನತಃ ।। ೧೫.

ಕಾಲಂಜರ, ದಶಾರ್ಣ, ವೈಮಿಷ, ಕುರುಜಾಂಗಲ ಮತ್ತು ವಾರಾಣಸಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ತಸ್ಯಾಂ ಯೋಗೇಶ್ವರೋ ನಿತ್ಯಂ ತತ್ತಸ್ಯಾಂ ದತ್ತಮಕ್ಷಯಮ್। ದತ್ತ್ವಾ ಚೈತೇಷು ಪೂತಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಮಾನನ್ತ್ಯಮೇವ ಚ ।। ೧೫.

ಅಲ್ಲಿ ಯೋಗೇಶ್ವರನು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನವು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೂ ಅನಂತ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ತಪೋ ಹೋಮಸ್ತಥಾ ಧ್ಯಾನಂ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸುಕೃತಂ ಭವೇತ್। ಲೌಹಿತ್ಯೇ ವೈತರಣ್ಯಾಂ ವೈ ಸ್ವರ್ಣವೇದ್ಯಾಂ ತಥೈವ ಚ ।। ೧೫.

ಲೌಹಿತ್ಯ, ವೈತರಣಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣವೇದಿಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು, ಹೋಮ, ಧ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಸಕೃದೇವ ಸಮುದ್ರಾನ್ತೇ ದೃಶ್ಯತೇ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಭಿಃ। ಗಯಾಯಾಂ ಧರ್ಮಪೃಷ್ಠೇ ಚ ಸರಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತಥಾ ।। ೧೫.

ಒಮ್ಮೆ ಸಮುದ್ರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗಯಾ, ಧರ್ಮಪೃಷ್ಠ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರೋವರದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ.

ಗಯಾಯಾಂ ಗೃಧ್ರಕೂಟೇ ಚ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ದತ್ತಂ ಮಹಾಫಲಮ್। ಹಿಮಞ್ಚ ಪತತೇ ತತ್ರ ಸಮನ್ತಾತ್ ಪಞ್ಚಯೋಜನಮ್ ।। ೧೫.

ಗಯಾ ಮತ್ತು ಗೃಹಧ್ರಕುಟದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಮಹಾ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೆಲ್ಲಾ ಐದು ಯೋಜನದವರೆಗೆ ಹಿಮವು ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ಭರತಸ್ಯಾಶ್ರಮೇ ಪುಣ್ಯೇಽರಣ್ಯಂ ಪುಣ್ಯತಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಮತಙ್ಗಸ್ಯ ಪದಂ ತತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ ಮಾಂಸ ಚಕ್ಷುಷಾ ।। ೧೫.

ಭರತನ ಪವಿತ್ರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮತಂಗನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೇ ನೋಡಬಹುದು.

ಖ್ಯಾಪಿತಂ ಧರ್ಮ್ಮಸರ್ವ್ವಸ್ವಂ ಲೋಕಸ್ಯಾಸ್ಯ ನಿದರ್ಶನಮ್। ಏವಂ ಪಞ್ಚವನಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪುಣ್ಯಕೃದ್ಭಿರ್ನಿಷೇವಿತಮ್। ಯಸ್ಮಿನ್ಪಾಣ್ಡುವಿಶಾಲೇತಿ ತೀರ್ಥಂ ಸದ್ಯೋ ನಿದರ್ಶನಮ್ ।। ೧೫.

ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತತ್ವವನ್ನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸತ್ಪುರುಷರು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುವಿಶಾಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ತುಲಾಮಾನೈಸ್ತಥಾ ಚಾಪೈಃ ಶಾಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈಸ್ತಥಾ। ಉನ್ಮಜ್ಜನ್ತಿ ತಥಾ ಲಗ್ನೇ ಯೇ ವೈ ಪಾಪಕೃತೋ ಜನಾಃ ।। ೧೫.

ತೂಕದ ತಕ್ಕಡಿಗಳು, ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ, ಪಾಪ ಮಾಡಿದವರು ತಕ್ಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ತೃತೀಯಾಯಾಂ ತಥಾ ಪಾದೇ ನಿಃಸ್ವರೇ ಪಾವಮಣ್ಡಲೇ। ಮಹಾಹ್ರದೇ ವೈ ಕೌಶಿಕ್ಯಾಂ ದತ್ತಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಮಹಾಫಲಮ್ ।। ೧೫.

ಮೂರನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾವಮಂಡಲ ಎಂಬ ದೇವತೆ ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಮಹಾ ಹ್ರದವಾದ ಕೌಶಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಮಹಾ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮುಣ್ಡಪೃಷ್ಠೇ ಪದಂ ನ್ಯಸ್ತಂ ಮಹಾದೇವೇನ ಧೀಮತಾ। ಬಹೂನ್ದವೇಯುಗಾಂಸ್ತಪ್ತ್ವಾ ತಪಸ್ತೀವ್ರಂ ಸುದುಶ್ಚರಮ್ ।। ೧೫.

ಮುಂಡಪೃಷ್ಠ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಹಾದೇವನು ಅನೇಕ ದೇವಯುಗಗಳ ಕಾಲ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಕಾಲನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು.