ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಚತುರ್ವಿಂಶೇ ರಾವಣಸ್ತಪಸಃ ಕ್ಷಯಾತ್। ರಾಮಂ ದಾಶರಥಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಗಣಃ ಕ್ಷಯಮೀಯಿವಾನ್ ।। ೯.

ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ, ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ, ರಾವಣನು ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮನಿಂದ ತನ್ನ ಸಹಚರರೊಂದಿಗೆ ವಿನಾಶವನ್ನು ಕಂಡನು.

ಮಹೋದಯಃ ಪ್ರಹಸ್ತಶ್ಚ ಮಹಾಪಾಂಶುಖರಸ್ತಥಾ। ಪುಷ್ಪೋತ್ಕಟಾಯಾಃ ಪುತ್ರಾಸ್ತೇ ಕನ್ಯಾ ಕುಮ್ಭೀನಸೀ ತಥಾ ।। ೯.

ಮಹೋದಯ, ಪ್ರಹಸ್ತ, ಮಹಾಪಾಂಶುಖರ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪೋತ್ಕಟೆಯ ಪುತ್ರರು, ಜೊತೆಗೆ ಕುಂಭೀನಸಿ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗುವೂ ಅವಳ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ತ್ರಿಶಿರಾ ದೂಷಣಶ್ಚೈವ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಶ್ಚ ರಾಕ್ಷಸಃ। ಕನ್ಯಾ ಹ್ಯಸಲಿಕಾ ಚೈವ ವಾಕಾಯಾಃ ಪ್ರಸವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೯.

ತ್ರಿಶಿರ, ದೂಷಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು, ವಾಕೆಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಸಲಿಕಾ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗುವೂ ಇದ್ದಾಳೆ—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅವಳ ಸಂತಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾಣಃ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾ ರಾಕ್ಷಸಾ ದಶ। ದಾರುಣಾಬಿಜನಾಃ ಸರ್ವೇ ದೇವೈರಪಿ ದುರಾಸದಾಃ ।। ೯.

ಹೀಗೆ, ಪೌಲಸ್ತ್ಯನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಹತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಗಳು, ಭಯಂಕರ ವಂಶದವರು, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಎದುರಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವೇ ಲಬ್ಧವರಾಶ್ಚೈವ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಸಮನ್ವಿತಾಃ। ಯಕ್ಷಾಣಾಞ್ಚೈವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾ ಯೇ ಚ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ।। ೯.

ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ವರಪ್ರಾಪ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ; ಪೌಲಸ್ತ್ಯ ವಂಶದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರು ಕೂಡ ಯಕ್ಷರಲ್ಲಿಯೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಆಗಸ್ತ್ಯವೈಶ್ವಾಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಕ್ರೂರಾಣಾಂ ಬ್ರಹ್ಮರಕ್ಷಸಾಮ್। ವೇದಾಧ್ಯಯನಶೀಲಾನಾಂ ತಪೋವ್ರತನಿಷೇವಿಣಾಮ್ ।। ೯.

ಅವರಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಕ್ರೂರ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸರು ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರು ವೇದಾಭ್ಯಾಸ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು.

ತೇಷಾಮೈಡವಿಡೋ ರಾಜಾ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಃ ಸವ್ಯಪಿಙ್ಗಲಃ। ಇತರೇ ವೈ ಯಜ್ಞಮುಖಾಸ್ತೇನ ರಕ್ಷೋಗಣಾಸ್ತ್ರಯಃ ।। ೯.

ಅವರಲ್ಲಿ ಐಡವಿಡ ಎಂಬ ರಾಜನು ಪೌಲಸ್ತ್ಯನಾಗಿ ಸವ್ಯಪಿಂಗಲ; ಉಳಿದವರು ಯಜ್ಞಮುಖರು, ಹೀಗೆ ಮೂರು ರಾಕ್ಷಸ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ.

ಯಾತು ಧಾನಾ ಬ್ರಹ್ಮಧಾನಾ ವಾರ್ತ್ತಾಶ್ಚೈವ ದಿವಾಚರಾಃ । ನಿಶಾಚರಗಣಾಸ್ತೇಷಾಂ ಚತ್ವಾರಃ ಕವಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೯.

ಯಾತುಧಾನರು, ಬ್ರಹ್ಮಧಾನರು, ವಾರ್ತ್ತರು ಮತ್ತು ಹಗಲು ಸಂಚರಿಸುವವರು—ಇವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ನಿಶಾಚರ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ ಎಂದು ಕವಿಗಳು ನೆನಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾ ನೈಋತಾಶ್ಚೈವ ಆಗತ್ಸ್ಯಾಃ ಕೌಶಿಕಾಸ್ತಥಾ। ಇತ್ಯೇತಾಃ ಸಪ್ತ ತೇಷಾಂ ವೈ ಜಾತಯೋ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೯.

ಪೌಲಸ್ತ್ಯರು, ನೈರೃತರು, ಅಗಸ್ತ್ಯ ವಂಶಜರು ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕರು—ಇವರಲ್ಲಿ ಏಳು ರಾಕ್ಷಸ ವಂಶಗಳು ಇದ್ದವೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತೇಷಾಂ ರೂಪಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ವಭಾವೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್। ವೃತ್ತಾಕ್ಷಾಃ ಪಿಙ್ಗಲಾಶ್ಚೈವ ಮಹಾಕಾಯಾ ಮಹೋದರಾಃ ।। ೯.

ಇವರ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಅವರ ರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಅವರು ವೃತ್ತಾಕ್ಷಿಗಳು, ಪಿಂಗಣ ಕಣ್ಣುಗಳು, ದೊಡ್ಡ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮಹೋದರ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಅಷ್ಟದಂಷ್ಟ್ರಾ ಶಙ್ಕುಕರ್ಣಾ ಊರ್ದ್ಧ್ವರೋಮಾಣ ಏವ ಚ। ಆಕರ್ಣದಾರಿತಾಸ್ಯಾಶ್ಚ ಮುಞ್ಜಧೂಮೋರ್ದ್ಧ್ವಮೂರ್ದ್ಧಜಾಃ ।। ೯.

ಅವರಿಗೆ ಎಂಟು ಹಲ್ಲುಗಳು, ಶಂಖಾಕಾರದ ಕಿವಿಗಳು, ಎತ್ತರವಾಗಿ ನಿಂತ ಕೂದಲು, ಕಿವಿವರೆಗೆ ಹರಿದ ಬಾಯಿ, ಮುಂಜ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೊಗೆಯಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಜಟೆಗಳು ಇವೆ.

ಸ್ಥೂಲಶೀರ್ಷಾಃ ಸಿತಾಭಾಶ್ಚ ಹ್ರಸ್ವಕಾಶ್ಚ ಪ್ರವಾಹುಕಾಃ। ತಾಮ್ರಾಸ್ಯಾ ಲಮ್ಬಜಿಹ್ವೌಷ್ಠಾ ಲಮ್ಬಭೂಸ್ಥೂಲನಾಸಿಕಾಃ ।। ೯.

ಅವರಿಗೆ ದಪ್ಪ ತಲೆ, ಬಿಳಿ ವರ್ಣ, ಚಿಕ್ಕ ದೇಹ, ಉದ್ದವಾದ ಕೈಗಳು, ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಬಾಯಿ, ಕುಳಿದ ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ತುಟಿಗಳು, ಕುಳಿದ ಬಗಲು ಮತ್ತು ದಪ್ಪ ಮೂಗು ಇವೆ.

ನೀಲಾಙ್ಗಾ ಲೋಹಿತಗ್ರೀವಾ ಗಮ್ಭೀರಾಕ್ಷಾ ವಿಬೀಷಣಾಃ । ಮಹಾಘೋರಸ್ವರಾಶ್ಚೈವ ವಿಕಟಾ ಬದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಕಾಃ ।। ೯.

ಅವರ ಅಂಗಗಳು ನೀಲಿ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಕೆಂಪು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಳವಾದವು, ಭಯಾನಕ ರೂಪ, ಅವರ ಧ್ವನಿ ಭಯಂಕರ, ದೇಹ ವಿಕಟ, ಜಂಗೆಗಳು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ.

ಸ್ಥೂಲಾಶ್ಚ ತುಙ್ಗನಾಸಾಶ್ಚ ಶಿಲಾಸಂಹನನಾ ದೃಢಾಃ। ದಾರುಣಾಭಿಜನಾಃ ಕ್ರೂರಾಃ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಿಣಃ ।। ೯.

ಅವರು ದಪ್ಪ ದೇಹದವರು, ಎತ್ತರದ ಮೂಗು, ಕಲ್ಲಿನಂತ ದೃಢತೆ, ಭಯಂಕರ ವಂಶದವರು, ಕ್ರೂರರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಕಠಿಣ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು.

ಸಕುಣ್ಡಲಾಙ್ಗದಾಪೀಡಾ ಮುಕುಟೋಷ್ಣೀಷಧಾರಿಣಃ। ವಿಚಿತ್ರ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಾಶ್ಚಿತ್ರಸ್ರಗನುಲೇಪನಾಃ ।। ೯.

ಅವರು ಕುಂಡಲ, ಅಂಗದ, ಪೀಠ, ಮುಕುಟ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣೀಷ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಬಟ್ಟೆ-ಆಭರಣಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹಾರ ಹಾಗೂ ಲೇಪನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಅನ್ನಾದಾಃ ಪಿಶಿತಾದಾಶ್ಚ ಪುರುಷಾದಾಶ್ಚ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಇತ್ಯೇತದ್ರೂಪಸಾಧರ್ಮ್ಯಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಬುಧೈಃ ಸ್ಮೃತಮ್। ನ ಸಮಸ್ತಬಲಂ ಬುದ್ಧಂ ಯತೋ ಮಾಯಾಕೃತಂ ಹಿ ತತ್ ।। ೯.

ಅವರು ಅನ್ನ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೂಡ ತಿನ್ನುವವರು ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ರಾಕ್ಷಸರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ ಗೊತ್ತಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ.

ಪುಲಹಸ್ಯ ಮೃಗಾಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸರ್ವೇ ವ್ಯಾಲಾಶ್ಚ ದಂಷ್ಟ್ರಿಣಃ । ಭೂತಾಃ ಪಿಶಾಚಾಃ ಸರ್ಪಾಶ್ಚ ಭ್ರಮರಾ ಹಸ್ತಿನಸ್ತಥಾ ।। ೯.

ಪುಲಹನ ಮಗ들은 ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಡುಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳು; ಭೂತ, ಪಿಶಾಚ, ಹಾವು, ಜೇನುಹುಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು ಕೂಡ ಅವರೊಳಗೆ ಸೇರಿವೆ.

ವಾನರಾಃ ಕಿನ್ನರಾಶ್ಚೈವ ಯಮಕಿಮ್ಪುರುಷಾಸ್ತಥಾ। ಯೇಽನ್ಯೇ ಚೈವ ಪರಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಮಾಯಾಕ್ರೋಧವಶಾನುಗಾಃ ।। ೯.

ವಾನರರು, ಕಿನ್ನರರು, ಯಮ-ಕಿಂಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಚರಿಸುವವರು, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದ ವಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಅನಪತ್ಯಃ ಕ್ರತುಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಮೃತೋ ವೈವಸ್ವತೇಽನ್ತರೇ। ನ ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಪೌತ್ರೋ ವಾ ತೇಜಃ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಾ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೯.

ವೈವಸ್ವತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರತು ಅನಪತ್ಯನಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಗೆ ಪುತ್ರ ಅಥವಾ ಪೌತ್ರ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಕುಂಠಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.

ಅತ್ರೇರ್ವಂಶಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೃತೀಯಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ। ತಸ್ಯ ಪತ್ನ್ಯಶ್ಚ ಸುನ್ದರ್ಯೋ ದಶೈವಾಸನ್ಪತಿವ್ರತಾಃ ।। ೯.

ಈಗ ನಾನು ಅತ್ರಿಯ ವಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಮೂರನೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ. ಅವನಿಗೆ ಹತ್ತು ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಪತಿವ್ರತಾ ಹೆಂಡತಿಗಳು ಇದ್ದರು.

ಭದ್ರಾಶ್ವಸ್ಯ ಘೃತಾಚ್ಯಾಂ ವೈ ದಶಾಪ್ಸರಸಿ ಸೂನವಃ। ಭದ್ರಾ ಶೂದ್ರಾ ಚ ಮದ್ರಾ ಚ ಶಲದಾ ಮಲದಾ ತಥಾ ।। ೯.

ಘೃತಾಚಿ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರೆಯೊಳಗೆ ಭದ್ರಾಶ್ವನಿಗೆ ಹತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು: ಭದ್ರ, ಶೂದ್ರ, ಮದ್ರ, ಶಲದ, ಮಲದ,

ವೇಲಾ ಖಲಾ ಚ ಸಪ್ತೈತಾ ಯಾ ಚ ಗೋಚಪಲಾ ಸ್ಮೃತಾ । ತಥಾ ಮಾನರಸಾ ಚೈವ ರತ್ನಕೃಟಾ ಚ ತಾ ದಶ ।। ೯.

ವೇಲಾ, ಖಲಾ—ಇವು ಏಳು ಮಂದಿ. ಜೊತೆಗೆ ಗೊಚಪಲಾ, ಮಾನರಸಾ ಮತ್ತು ರತ್ನಕೃತಾ ಎಂಬವರೂ ಸೇರಿ ಹತ್ತು ಮಂದಿ.

ಆತ್ರೇಯವಂಶಕೃತ್ತಾಸಾಂ ಭರ್ತ್ತಾ ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಭಾಕರಃ। ಭದ್ರಾಯಾಂ ಜನಯಾಮಾಸ ಸೋಮಂ ಪುತ್ರಂ ಯಶಸ್ವಿನಮ್ ।। ೯.

ಅವರ ಪತಿ ಪ್ರಭಾಕರನು ಆತ್ರೇಯ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕನು. ಅವನು ಭದ್ರೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಸೋಮನನ್ನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಪಡೆದನು.

ಸ್ವರ್ಭಾನುನಾ ಹತೇ ಸೂರ್ಯೇ ಪತಮಾನೋ ದಿವೋ ಮಹೀಮ್। ತಮೋಽಭಿಭೂತೇ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಭಾ ಯೇನ ಪ್ರವರ್ತ್ತಿತಾ ।। ೯.

ಸ್ವರ್ಭಾನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ ಆವರಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡಿದವನು ಅವನೇ.

ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇಽಸ್ತ್ವಿತಿ ಚೋಕ್ತಃ ಸ ಪತನ್ನಿಹ ದಿವಾಕರಃ। ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇರ್ವಚನಾತ್ತಸ್ಯ ನ ಪಪಾತ ದಿವೋ ಮಹೀಮ್ ।। ೯.

ಸೂರ್ಯನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯು 'ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಮಾತಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ.

ಅತ್ರಿಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ ಗೋತ್ರಾಣಿ ಯಶ್ಚಕಾರ ಮಹಾತಪಾಃ । ಯಜ್ಞೇಷ್ವತ್ರಿಘನಶ್ಚೈವ ಸುರೈರ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರವರ್ತ್ತಿತಃ ।। ೯.

ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಅತ್ರಿಯು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗೋತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತ್ರಿಘನ ಎಂದು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

ಸ ತಾಸ್ವಜನಯತ್ ಪುತ್ರಾನಾತ್ಮತುಲ್ಯಾನನಾಮಕಾನ್। ದಶ ತಾಸ್ವೇವ ಮಹತಾ ತಪಸಾ ಭಾವಿತಪ್ರಭಾ ।। ೯.

ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು. ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಸ್ವಸ್ತ್ಯಾತ್ರೇಯಾ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾ ಋಷಯೋ ವೇದಪಾರಗಾಃ । ತೇಷಾಂ ವಿಖ್ಯಾತಯಶಸೌ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠೌ ಸುಮಹೌಜಸೌ ।। ೯.

ಅವರು ಸ್ವಸ್ತ್ಯಾತ್ರೇಯರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಋಷಿಗಳು, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರೂ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು.

ದತ್ತಾತ್ರೇಯಸ್ತಸ್ಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ದುರ್ವಾಸಾಸ್ತಸ್ಯ ಚಾನುಜಃ । ಯವೀಯಸೀ ಸುತಾ ತಸ್ಯಾ ಮಬಲಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನೀ। ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರನ್ತೀಮಂ ಶ್ಲೋಕಂ ಪೌರಾಣಿಕಾಃ ಪುರಾ ।। ೯.

ಅವರಲ್ಲಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನು ಹಿರಿಯನು, ದುರ್ವಾಸನು ಅವನ ತಮ್ಮ. ಅವರ ಚಿಕ್ಕ ಮಗಳು ಅಂಬಳಾ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಕಾರರು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನೂ ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.