ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಹಮಿಜ್ಯಶ್ಚ ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಸರ್ವಯಜ್ಞೇ ದ್ವಿಜಾತಿಭಿಃ । ಮಯಿ ಯಜ್ಞೋ ವಿಧಾತವ್ಯೋ ಮಯಿ ಹೋತವ್ಯಮಿತ್ಯಪಿ

'ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಯಜ್ಞವೂ ನನಗಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು, ಹೋಮವೂ ನನಗಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು' ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು.

ತಮತಿಕ್ರಾನ್ತಮರ್ಯಾದಮಾದದಾನಮಸಾಮ್ಪ್ರತಮ್ । ಊಚುರ್ಮಹರ್ಷಯಃ ಸರ್ವೇ ಮರೀಚಿಪ್ರಮುಖಾಸ್ತಥಾ

ಮರ್ಯಾದೆ ಮೀರಿ, ಅಪ್ರಮೇಯವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ಆವನಿಗೆ, ಮರೀಚಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ವಯಂ ದೀಕ್ಷಾಂ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ಸಂವತ್ಸರಶತಾನ್ ಬಹೂನ್ । ಮಾಽಧರ್ಮಂ ವೇನ ಕಾರ್ಷೀಸ್ತ್ವಂ ನೈಷ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ । ನಿಧನೇ ಚ ಪ್ರಸೂತೋಽಸಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರಸಂಶಯಃ

'ನಾವು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳು ದೀಕ್ಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ವೇನ, ನೀನು ಅಧರ್ಮ ಮಾಡಬೇಡ — ಇದು ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮವಲ್ಲ. ನೀನು ಸಾಯುವಾಗ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತೀಯೆ.' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಪಾಲಯಿಷ್ಯೇ ಪ್ರಜಾಶ್ಚೇತಿ ತ್ವಯಾ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಮ್ । ತಾಂಸ್ತಥಾ ವಾದಿನಃ ಸರ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೀನಬ್ರವೀತ್ತದಾ

'ನಾನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವೆನೆಂದು ನೀನು ಮೊದಲು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಹೀಗೆಲ್ಲಾ ಮಾತನಾಡಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.'

ಸ ಪ್ರಹಸ್ಯ ತು ದುರ್ಬುದ್ಧಿರಿದಂ ವಚನಕೋವಿದಃ । ಸ್ರಷ್ಟಾ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಕಶ್ಚಾನ್ಯಃ ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಕಸ್ಯ ವೈ ಮಯಾ

ಆ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿದ್ದವನಾದರೂ, ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಧರ್ಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಯಾರು? ನಾನು ಯಾರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು?'

ವೀರ್ಯಶ್ರುತತಪಃಸತ್ಯೈರ್ಮಯಾ ವಾ ಕಃ ಸಮೋ ಭುವಿ । ಮಹಾತ್ಮಾನಮನೂನಂ ಮಾಂ ಯೂಯಂ ಜಾನೀತ ತತ್ತ್ವತಃ

'ಬಲ, ವಿದ್ಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಮನಾದವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು? ನಾನು ಮಹಾತ್ಮನು, ನನಗೆ ಏನೂ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೀವು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯಿರಿ.'

ಪ್ರಭವಃ ಸರ್ವಲೋಕಾನಾಂ ಧರ್ಮಾಣಾಞ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ । ಇಚ್ಛನ್ ದಹೇಯಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ಲಾವಯೇಯಂ ಜಲೇನ ವಾ । ಸೃಜೇಯಂ ವಾ ಗ್ರಸೇಯಂ ವಾ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ

'ನಾನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಮೂಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧರ್ಮಗಳಿಗೂ. ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಡಬಹುದು, ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಬಹುದು, ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಾಶಮಾಡಬಹುದು — ಇದರಲ್ಲಿ ಯೋಚನೆ ಬೇಡ.'

ಯದಾ ನ ಶಕ್ಯತೇ ಸ್ತಮ್ಭಾನ್ಮಾನಾಚ್ಚ ಭೃಶಮೋಹಿತಃ । ಅನುನೇತುಂ ನೃಪೋ ವೇನಸ್ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಮಹರ್ಷಯಃ

ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ರಾಜ ವೇನನನ್ನು ಮಾತಿನಿಂದ ತಡೆಯಲಾಗದಾಗ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೋಪದಿಂದ ಕ್ರಮವನ್ನಾಚರಿಸಿದರು.

ನಿಗೃಹ್ಯ ತಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ ವಿಸ್ಫುರನ್ತಂ ಯಥಾಽನಲಮ್ । ತತೋಽಸ್ಯ ವಾಮಹಸ್ತಂ ತೇ ಮಮನ್ಥುರ್ಭೃಶಕೋಪಿತಾಃ ॥೨.೧.

ಅವರು ಆ ಬಲಶಾಲಿಯನ್ನಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಎಡಗೈಯನ್ನು ಭಾರೀ ಕೋಪದಿಂದ ಮಥಿಸಿದರು.

೬೨.೧೨೦ ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಮಥ್ಯಮಾನಾದ್ವೈ ಜಜ್ಞೇ ಪೂರ್ವಮಭಿಶ್ರುತಃ । ಹ್ರಸ್ವೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ಪುರುಷಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ದ್ವಿಜಾಃ

ಆ ಮಥನದಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ, ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಸ ಭೀತಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಶ್ಚೈವ ಸ್ಥಿತವಾನ್ ವ್ಯಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ । ತಮಾರ್ತ್ತಂ ವಿಹ್ವಲಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಿಷೀದೇತ್ಯಬ್ರುವನ್ ಕಿಲ

ಅವನಿಗೆ ಭಯವಾಯಿತು, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು ನಿಂತನು. ಅವನನ್ನು ದುಃಖದಿಂದ, ಗಾಬರಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು 'ಕುಳಿತುಕೋ' ಎಂದರು.

ನಿಷಾದವಂಶಕರ್ತ್ತಾಽಸೌ ಬಭೂವಾನನ್ತವಿಕ್ರಮಃ । ಧೀವರಾನಸೃಜತ್ಸೋಽಪಿ ವೇನಕಲ್ಮಷಸಮ್ಭವಾನ್

ಅವನು ನಿಷಾದ ವಂಶದ ಮೂಲಸ್ಥಾಪಕನಾದನು, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು. ಅವನು ವೇನನ ಪಾಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಧೀವರರನ್ನು ಕೂಡ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವಿನ್ಧ್ಯನಿಲಯಾಸ್ತುಮ್ಬುರಾತುವರಾಃ ಖಸಾಃ । ಅಧರ್ಮರುಚಯಶ್ಚಾಪಿ ಸಮ್ಭೂತಾ ವೇನಕಲ್ಮಷಾತ್

ಮತ್ತೂ, ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ತುಂಬುರ, ತುವರ, ಖಸರು ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಇತರರೂ ವೇನನ ಪಾಪದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಪುನರ್ಮಹರ್ಷಯಸ್ತಸ್ಯ ಪಾಣಿಂ ವೇನಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಮ್ । ಅರಣೀಮಿವ ಸಂರಮ್ಭಾನ್ಮಮನ್ಥುರ್ಜಾತಮನ್ಯವಃ

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತೆ, ವೇನನ ದಕ್ಷಿಣ ಕೈಯನ್ನು ಅರಣಿ ಕಡ್ಡಿಯಂತೆ ಭಾರೀ ಕೋಪದಿಂದ ಮಥಿಸಿದರು.

ಪೃಥುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮುತ್ಪನ್ನಃ ಕರಾಸ್ಫಾಲನತೇಜಸಃ । ಪೃಥೋಃ ಕರತಲಾದ್ವಾಪಿ ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಃ ಪೃಥುಸ್ತತಃ । ದೀಪ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವವಪುಷಾ ಸಾಕ್ಷಾದಗ್ನಿರಿವೋಜ್ವಲನ್

ಆ ಮಥನದಿಂದ, ಕೈಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಪೃಥು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಪೃಥುವಿನ ಕರತಲದಿಂದ ಅವನು ಜನಿಸಿದದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಪೃಥು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಅವನು ತನ್ನ ರೂಪದಿಂದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ಆದ್ಯಮಾಜಗವಂ ನಾಮ ಧನುರ್ಗೃಹ್ಯ ಮಹಾರವಮ್ । ಶರಾಂಶ್ಚ ಬಿಭ್ರದ್ರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಕವಚಞ್ಚ ಮಹಾಪ್ರಭಮ್

ಆದ್ಯವಾದ ಅಜಗವ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಭಾರವಾದ ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಧರಿಸಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕವಚವನ್ನು ಕೂಡ ಹಾಕಿಕೊಂಡನು.

ತಸ್ಮಿಞ್ಜಾತೇಽಥ ಭೂತಾನಿ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ವಶಃ । ಸಮುತ್ಪನ್ನೇ ಮಹಾರಾತ್ರಿ ವೇನಶ್ಚ ತ್ರಿದಿವಙ್ಗತಃ

ಅವನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದವು; ಆ ಮಹಾರಾತ್ರಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ವೇನನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಸಮುತ್ಪನ್ನೇನ ರಾಜರ್ಷಿಃ ಸ ಸತ್ಪುತ್ರೇಣ ಧೀಮತಾ । ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಪುನ್ನಾಮ್ನೋ ನರಕಾತ್ರ್ತ್ರಾಯತೇ ತತಃ

ಅವನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ, ಆ ರಾಜರ್ಷಿ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪೃಥು, ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ನರಕದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದನು.

ತಂ ನದ್ಯಶ್ಚ ಸಮುದ್ರಾಶ್ಚ ರತ್ನಾನ್ಯಾದಾಯ ಸರ್ವಶಃ । ಸಮಾಗಮ್ಯ ತದಾ ವೈನ್ಯಮಭ್ಯಷಿಞ್ಚನ್ನರಾಧಿಪಮ್ । ಮಹತಾ ರಾಜರಾಜ್ಯೇನ ಮಹಾರಾಜಂ ಮಹಾದ್ಯುತಿಮ್

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತಂದು, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ, ವೇನನ ಮಗನಾದ ಪೃಥುವನ್ನು ಮಹಾರಾಜ್ಯದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ಮಹಾ ಪ್ರಭೆಯ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.

೬೨.೧೩೦ ಸೋಽಭಿಷಿಕ್ತೋ ಮಹಾರಾಜಾ ದೇವೈರಙ್ಗಿರಸಃ ಸುತೈಃ । ಆದಿರಾಜೋ ಮಹಾರಾಜಃ ಪೃಥುರ್ವೈನ್ಯಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್

ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಿರಸ ಪುತ್ರರು ಮಹಾರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು; ಪೃಥು ವೇನ್ಯನು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಮೊದಲನೇ ರಾಜನಾದನು.

ಪಿತ್ರಾಽಪರಞ್ಜಿತಾಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಸ್ತೇನಾನುರಞ್ಜಿತಾಃ । ತತೋ ರಾಜೇತಿ ನಾಮಾಸ್ಯ ಅನುರಾಗಾದಜಾಯತ

ಅವನ ತಂದೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪೃಥು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗೆದ್ದನು; ಆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ 'ರಾಜ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.

ಆಪಸ್ತಸ್ತಮ್ಭಿರೇ ಚಾಸ್ಯ ಸಮುದ್ರಮಭಿಯಾಸ್ಯತಃ । ಪರ್ವತಾಶ್ಚ ವಿಶೀರ್ಯನ್ತೇ ಧ್ವಜಭಙ್ಗಶ್ಚ ನಾಭವತ್

ಅವನು ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನದಿಗಳು ನಿಂತುಕೊಂಡವು; ಪರ್ವತಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಬಿದ್ದವು; ಧ್ವಜಗಳು ಒಡೆಯಲಿಲ್ಲ.

ಅಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯಾ ಪೃಥಿವೀ ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತ್ಯನ್ನಾನಿ ಚಿನ್ತಯಾ । ಸರ್ವಕಾಮದುಘಾ ಗಾವಃ ಪುಟಕೇ ಪುಟಕೇ ಮಧು

ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಹಿತ್ತಲಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದಷ್ಟು ಆಹಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು; ಹಸುಗಳು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜೇನು ತುಂಬಿತ್ತು.

ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ಚ ಯಜ್ಞೇ ಪೈತಾಮಹೇ ಶುಭೇ । ಸೂತಃ ಸೂತ್ಯಾಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಃ ಸೌತ್ಯೇಽಹನಿ ಮಹಾಮತಿಃ । ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಮಹಾಯಜ್ಞೇ ಜಜ್ಞೇ ಪ್ರಾಜ್ಞೋಽಥ ಮಾಗಧಃ

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಿತೃಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಶುಭವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸೂತನು ಸೂತ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞದಲ್ಲೇ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮಾಘಧನು ಕೂಡ ಜನಿಸಿದನು.

ಐನ್ದ್ರೇಣ ಹವಿಷಾ ಚಾಪಿ ಹವಿಃ ಪೃಕ್ತಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ । ಜುಹಾವೇನ್ದ್ರಾಯ ದೇವೇನ ತತಃ ಸೂತೋ ವ್ಯಜಾಯತ

ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹವಿಸು ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಹವಿಸು ಸೇರಿಸಿ ದೇವತೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಸೂತನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಪ್ರಮಾದಸ್ತತ್ರ ಸಞ್ಜಜ್ಞೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಕರ್ಮಸು । ಶಿಷ್ಯಹವ್ಯೇನ ಯತ್ಪೃಕ್ತಮಾಭಿಭೂತಂ ಗುರೋರ್ಹವಿಃ । ಅಧರೋತ್ತರಚಾರೇಣ ಜಜ್ಞೇ ತದ್ವರ್ಣವೈಕೃತಮ್

ಅಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಸಂಭವಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೂ ನಡೆಯಿತು; ಶಿಷ್ಯನ ಹವಿಸು ಗುರುನ ಹವಿಸನ್ನು ಮೀರಿತು; ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ನಡೆಗಳಿಂದ ಆ ವರ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಯಚ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಾತ್ಸಮ್ಭವದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾಂ ಹೀನಯೋನಿತಃ । ಸೂತಃ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಾಧರ್ಮತುಲ್ಯಧರ್ಮಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ

ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ, ಹೀನಯೋನಿಯ ಸೂತನು, ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ ಸೂತನಂತೆ ಅದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಧ್ಯಮೋ ಹ್ಯೇಷ ಸೂತಸ್ಯ ಧರ್ಮಃ ಕ್ಷತ್ರೋಪಜೀವನಮ್ । ರಥನಾಗಾಶ್ಚ ಚರಿತಂ ಜಘನ್ಯಞ್ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್

ಸೂತನ ಮಧ್ಯಮ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು; ರಥ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವುದು, ಕಡಿಮೆ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆ.

ಪೃಥೋಃ ಸ್ತವಾರ್ಥಂ ತೌ ತತ್ರ ಸಮಾಹೂತೌ ಸುರರ್ಷಿಭಿಃ । ತಾವೂಚುರ್ಮುನಯಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ತೂಯತಾಮೇಷ ಪಾರ್ಥಿವಃ । ಕರ್ಮೈತದನುರೂಪಂ ವಾಂ ಪಾತ್ರಂ ಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯ ಚಾಪ್ಯಯಮ್ ॥೨.೧.

ಪೃಥುವನ್ನು ಹೊಗಳಲು ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ದೇವರುಗಳ ಋಷಿಗಳು ಕರೆಯಿದರು; ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: 'ಈ ರಾಜನನ್ನು ಹೊಗಳಿರಿ; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ತುತಿ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇದೆ.'