ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸುರಸಾಥ ವಿಜಜ್ಞೇ ತು ಶತಮೇಕಂ ಶಿರೋ ಮತಮ್। ಸರ್ಪಾಣಾಂ ತಕ್ಷಕೋ ರಾಜಾ ನಾಗಾನಾಞ್ಚಾಪಿ ವಾಸುಕಿಃ । ದ್ರ. ಗರುಡಪುರಾಣೇ ೧.೧೯೭.೧೨ ಮಧ್ಯೇ ವಾಸುಕೇಃ ಪಾರ್ಥಿವಮಣ್ಡಲೇ ಏವಂ ತಕ್ಷಕಸ್ಯ ವಾಯುಮಣ್ಡಲೇ ಸ್ಥಿತಿಃ ತಮೋಬಹುಲ ಇತ್ಯೇಷ ಗಣಃ ಕ್ರೋಧವಶಾತ್ಮಕಃ ॥ ೮.

ಸುರಸಾ ಎಂಬವಳು ನೂರು ತಲೆಗಳಿರುವವನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಕನು ರಾಜನು, ನಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯು ರಾಜನು. ಈ ಗುಂಪು ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಕೋಪದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಪುಲಹಸ್ಯಾತ್ಮಜಾ ಸರ್ಗಸ್ತಾಮ್ರಾಯಾಸ್ತನ್ನಿಬೋಧತ। ಬಹ್ವನ್ಯಾಸ್ತ್ವಭಿವಿಖ್ಯಾತಾಸ್ತಾಮ್ರಾಯಾಶ್ಚ ವಿಜಜ್ಞಿರೇ ॥ ೮.

ಇಗೋ, ಪುಲಹನ ಮಗ ತಾಮ್ರೆಯ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೇಳು. ತಾಮ್ರೆಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ.

ಶ್ಯೇನೀ ಭಾಸೀ ತಥಾ ಕ್ರೌಞ್ಚೀ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೀ ಶುಕೀ ತಥಾ। ಅರುಣಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ಶ್ಯೇನೀ ತು ವೀರ್ಯವನ್ತೌ ಮಹಾಬಲೌ। ಸಮ್ಪಾತಿಞ್ಚ ಜಟಾಯುಞ್ಚ ಪ್ರಸೂತಾ ಪಕ್ಷಿಸತ್ತಮೌ ॥ ೮.

ಶ್ಯೇನಿ, ಭಾಸಿ, ಕ್ರೌಂಚಿ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಶುಕಿ. ಶ್ಯೇನಿ ಎಂಬವಳು ಅರುಣನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಸಂಪಾತಿ ಮತ್ತು ಜಟಾಯು ಎಂಬ ಎರಡು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಸಮ್ಪಾತಿರಜನತ್ ಪುತ್ರಂ ಕನ್ಯಾಮೇಕಾಂ ತಥೈವ ಚ। ಜಟಾಯುಷಶ್ಚ ಯೇ ಪುತ್ರಾಃ ಕಾಕ ಗೃಧ್ರಾಶ್ಚಕರ್ಣಿನಃ ॥ ೮.

ಸಂಪಾತಿಯು ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನೂ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗನನ್ನೂ ಹೆತ್ತನು. ಜಟಾಯುವಿನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಕಾಗೆಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಯ ಗಿಡುಗಗಳು ಇದ್ದವು.

ಭಾರ್ಯಾ ಗರುತ್ಮತಶ್ಚಾಪಿ ಭಾಸೀ ಕ್ರೌಞ್ಚೀ ತಥಾ ಶುಕೀ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೀ ಚ ಭದ್ರಾ ಚ ತಾಸ್ವಪತ್ಯಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ ೮.

ಗರುಡಮತಿನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಭಾಸಿ, ಕ್ರೌಂಚಿ, ಶುಕಿ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರಾ—ಇವರ ಸಂತಾನವನ್ನು ಈಗ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶುಕೀ ಗರುತ್ಮತಃ ಪುತ್ರಾನ್ ಸುಷುವೇ ಷಟ್ ಪರಿಶ್ರುತಾನ್ । ತ್ರಿಶಿರಂ ಸುಮುಖಞ್ಚೈವ ಬಲಂ ಪೃಷ್ಠಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ॥ ೮.

ಶುಕಿ ಗರುಡಮತಿಗೆ ಆರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು—ತ್ರಿಶಿರ, ಸುಮುಖ, ಬಲ, ಪೃಷ್ಠ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು.

ತ್ರಿಶಙ್ಖನೇತ್ರಂ ಸುಮುಖಂ ಸುರೂಪಂ ಸುರಸಂ ಬಲಮ್। ಏಷಾಂ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಗರುಡಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ॥ ೮.

ತ್ರಿಶಂಖನೇತ್ರ, ಸುಮುಖ, ಸುರೂಪ, ಸುರಸ ಮತ್ತು ಬಲ—ಇವರು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಗರುಡರ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು.

ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕ್ರೂರಾಣಾಂ ಪನ್ನಗಾಶಿನಾಮ್। ಪುತ್ರಪೌತ್ರವಿಸರ್ಗಾಚ್ಚ ತೇಷಾಂ ವೈ ವಂಶವಿಸ್ತರಃ ॥ ೮.

ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಕ್ರೂರ, ಹಾವುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಅವರ ವಂಶ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

ವ್ಯಾಪ್ತಾನಿ ಯಾನಿ ದೇಶಾನಿ ತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಶಾಲ್ಮಲಿದ್ವೀಪಮಖಿಲಂ ದೇವಕೂಟಞ್ಚ ಪರ್ವತಮ್ ॥ ೮.

ಅವರು ತುಂಬಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಈಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಲ್ಮಲಿ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ದೇವಕುಟ ಪರ್ವತ.

ಮಣಿಮನ್ತಞ್ಚ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಂ ಸಹಸ್ರಶಿಖರಂ ತಥಾ। ಪರ್ಣಮಾಲಂ ಸುಕೇಶಞ್ಚ ಶತಶ್ರೃಙ್ಗಂ ತಥಾಚಲಮ್ ॥ ೮.

ಮಣಿಮಂತನು ಎಂಬ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ, ಸಾವಿರ ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಶೈಲೇಂದ್ರ, ಪರ್ಣಮಾಲ, ಸುಕೇಶ ಮತ್ತು ಶತಶೃಂಗ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಕೌರಜಂ ಪಞ್ಚಶಿಖರಂ ಹೇಮಕೂಟಞ್ಚ ಪರ್ವತಮ್। ಪ್ರಚಣ್ಡವಾಯುಪ್ರಭವೈರ್ದೀಪಿತೈಃ ಪಝರಾಗಿಭಿಃ ॥ ೮.

ಪಂಚ ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಕೌರಜ ಪರ್ವತ, ಹೆಮಕುಟ ಎಂಬ ಪರ್ವತ, ಭಯಂಕರ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೊತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಪಜ್ಹರಾಗಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರ್ವತಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಶೈಲಜಾಲಾನಿ ವ್ಯಾಪ್ತಾನಿ ಗಾರುಡೈಸ್ತೈರ್ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ । ಭಾಸೀಪುತ್ರಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಭಾಸಾ ಉಲೂಕಾ ಕಾಕಕುಕ್ಕುಟಾಃ ॥ ೮.

ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಗರುಡರು ಆ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದರು; ಅವರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಭಾಸ, ಉಲೂಕ, ಕಾಕಕುಕ್ಕುಟ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.

ಮಯೂರಾಃ ಕಲವಿಙ್ಕಾಶ್ಚ ಕಪೋತಾ ಲಾವತಿತ್ತಿರಾಃ। ಕ್ರೌಞ್ಚೀ ವಾರ್ದ್ಧೀಣಸಾನ್ ಶ್ಯೇನೀ ಕುರರಾನ್ಸಾರಸಾನ್ಬಕಾನ್ ॥ ೮.

ಮಯೂರ, ಕಲವಿಂಕ, ಕಪೋತ, ಲಾವ, ತಿತ್ತಿರ ಎಂಬ ಹಕ್ಕಿಗಳು; ಕ್ರೌಂಚಿ, ವಾರ್ಧೀನಸ, ಶ್ಯೇನಿ, ಕುರರ, ಸಾರಸ, ಬಕ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು.

ಇತ್ಯೇವಮಾದಯೋನ್ಯೇಽಪಿ ಕ್ರವ್ಯಾದಾ ಯೇ ಚ ಪಕ್ಷಿಣಃ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೀ ಚ ಹಂಸಾಂಶ್ಚ ಕಲಹಂಸಾಂಶ್ಚ ಭಾಮಿನೀ ॥ ೮.

ಹೀಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು; ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೀ, ಹಂಸ, ಕಲಹಂಸ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು, ಸುಂದರೆಯೇ.

ಚಕ್ರವಾಕಾಂಶ್ಚ ವಿಹಗಾನ್ಸರ್ವಾಂಶ್ಚೈವಾದಕಾನ್ ದ್ವಿಜಾನ್। ಏತಾನೇವ ವಿಜಜ್ಞೇಽಥ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಮನನ್ತಕಮ್ ॥ ೮.

ಚಕ್ರವಾಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವಿಜರು; ಇವರೇನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಅನೇಕವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

ಗರುಡಸ್ಯಾತ್ಮಜಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಇರಾಯಾಃ ಶ್ರೃಣುತ ಪ್ರಜಾಃ। ಇರಾ ಪ್ರಜಜ್ಞೇ ಕನ್ಯಾ ವೈತಿಸ್ರಃ ಕಮಲಲೋಚನಾಃ ॥ ೮.

ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಗರುಡನ ಪುತ್ರರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ಇರೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೇಳು. ಇರೆಯು ಕಮಲದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ವನ ಸ್ಪತೀನಾಂ ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ವೀರುಧಾಞ್ಚೈವ ಮಾತರಃ। ಲತಾ ಚೈವಾಥ ವಲ್ಲೀ ಚ ವೀರುಧಾ ಚೇತಿ ತಾಸ್ತು ವೈ ॥ ೮.

ಅವರು ಕಾಡಿನ ಮರಗಳು, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಲತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪವಂತ ಔಷಧಿಗಳ ತಾಯಿಯರು.

ಲತಾ ವನಸ್ಪತೀಞ್ಜಜ್ಞೇ ಹ್ಯಪುಷ್ಪಾನ್ ಪುಲಿನಸ್ಥಿತಾನ್ । ಯುಕ್ತಾನ್ಪುಷ್ಪಫಲೈರ್ವೃಕ್ಷಾನ್ ಲತಾ ವೈ ಸಮ್ಪ್ರಸೂಯತೇ ॥ ೮.

ಲತೆ ಕಾಡಿನ ಮರಗಳನ್ನು, ಹೂವಿಲ್ಲದ, ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ ಮರಗಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಹೂಹಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಮರಗಳನ್ನೂ ಲತೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿದಳು.

ಅಥ ವಲ್ಲೀ ತು ಗುಲ್ಮಾಂಶ್ಚ ತ್ವಕ್ಸಾರಾಸ್ತೃಣಜಾತಯಃ। ವೀರುಧಾ ತದಪತ್ಯಾನಿ ವಂಶಶ್ಚಾತ್ರ ಸಮಾಪ್ಯತೇ ॥ ೮.

ಮತ್ತೆ ವಳ್ಳಿಯು ಗುಲ್ಮ, ತ್ವಕ್ಸಾರ, ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸಿದಳು; ಇವು ಔಷಧಿಗಳ ಸಂತಾನ, ಇಲ್ಲಿ ಬಂಬೂ ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ.

ಏತೇ ಕಶ್ಯಪದಾಯಾದಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ಸ್ಥಾಣುಜಙ್ಗಮಾಃ । ತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಯೈರಿದಂ ಪೂರಿತಂ ಜಗತ್ ॥ ೮.

ಹೀಗೆ ಕಶ್ಯಪನ ವಂಶದ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಸಂತಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವರ ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ.

ಇತಿ ಸರ್ಗೈಕದೇಶಸ್ಯ ಕೀರ್ತಿತೋಽವಯವೋ ಮಯಾ। ಮಾರೀಚೋಽಯಂ ಪ್ರಜಾ ಸರ್ಗಃ ಸಮಾಸೇನ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ। ನ ಶಕ್ಯಂ ವ್ಯಾಸತೋ ವಕ್ತುಮಪಿ ವರ್ಷಶತೈರ್ದ್ವಿಜಾಃ ॥ ೮.

ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು; ಇದು ಮಾರೀಚಿಯ ಸಂತಾನ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲು ನೂರು ವರ್ಷವಾದರೂ ಸಾಕಾಗದು, ದ್ವಿಜರೆ.

ಅದಿತಿರ್ಧರ್ಮಶೀಲಾ ತು ಬಲಶೀಲಾ ದಿತಿಃ ಸ್ಮೃತಾ। ತಪಃಶೀಲಾ ತು ಸುರಭಿ ರ್ಮಾಯಾಶೀಲಾ ದನುಃ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೮.

ಅದಿತಿಯು ಧರ್ಮಶೀಲೆಯೆಂದು, ದಿತಿಯು ಬಲಶೀಲೆಯೆಂದು, ಸುರಭಿಯು ತಪಸ್ಸಿನ ಶೀಲೆಯೆಂದು, ದನು ಮಾಯೆಯ ಶೀಲೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ಕ್ರೂರಶೀಲಾ ತಥಾ ಕದ್ರುಃ ಕ್ರೌಞ್ಚ್ಯಥ ಶ್ರುತಿಶಾಲಿನೀ । ಇರಾ ಗ್ರಹಣಶೀಲಾ ತು ದನಾಯುರ್ಭಕ್ಷಣೇ ರತಾ ॥ ೮.

ಕದ್ರುವು ಕ್ರೂರ ಸ್ವಭಾವದವಳು, ಕ್ರೌಂಚಿ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಳಾದಳು; ಇರೆಯು ಹಿಡಿಯುವ ಸ್ವಭಾವದವಳು, ದನಾಯು ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವಳು.

ವಾಹಶೀಲಾ ತು ವಿನತಾ ತಾಮ್ರಾ ವೈ ಪಾಶಶಾಲಿನೀ। ಸ್ವಭಾವಾ ಲೋಕಮಾತೄಣಾಂ ಶೀಲಾನ್ಯೇತಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ॥ ೮.

ವಿನತೆಯು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಳು, ತಾಮ್ರಾ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣಳಾದಳು; ಇವು ಲೋಕಮಾತೃಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗುಣಗಳು.

ಧರ್ಮತಃ ಶೀಲತೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕ್ಷಮಯಾ ಬಲರೂಪತಃ। ರಜಃ ಸತ್ತ್ವತಮೋ ವೃತ್ತಾ ಧಾರ್ಮಿಕಾಧಾರ್ಮಿಕಾಸ್ತು ವೈ ॥ ೮.

ಧರ್ಮ, ಶೀಲ, ಬುದ್ಧಿ, ಕ್ಷಮೆ, ಬಲ ಮತ್ತು ರೂಪದಿಂದ; ಅವರ ಸ್ವಭಾವಗಳು ರಜ, ಸತ್ವ, ತಮಸ್ಸಿನಂತೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಅಧಾರ್ಮಿಕ ಎರಡೂ ಇದ್ದವು.

ಮಾತೃತುಲ್ಯಾಶ್ಚಾಬಿಜಾತಾಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯಾತ್ಮಜಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ದೇವತಾಸುರಗನ್ಧರ್ವಾ ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಪನ್ನಗಾಃ। ಪಿಶಾಚಾಃ ಪಶವಶ್ಚೈವ ಮೃಗಾಃ ಪತಙ್ಗವೀರುಧಃ ॥ ೮.

ಕಶ್ಯಪನ ಸಂತಾನವು ತಾಯಿಯ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜನಿಸಿದರು; ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ನಾಗರು, ಪಿಶಾಚರು, ಪಶುಗಳು, ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು.

ಯಸ್ಮಾದ್ದಾಕ್ಷಾಯಣೀಷ್ವೇತೇ ಜಜ್ಞಿರೇ ಮಾನುಷೀಷ್ವಿಹ। ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ತು ಮಾನುಷಾಃ ॥ ೮.

ಈ ಎಲ್ಲರೂ, ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯೇ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾರಣ, ಮಾನವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಃ ಸಾಧಕಾಸ್ತು ವೈ। ತತೋಽಧಃ ಸ್ರೋತಸಸ್ತೇ ವೈ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಸುರಾಸುರಾಃ ॥ ೮.

ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವವರು ಮಾನವರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಜಾಯನ್ತೇ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಯರ್ಥಂ ಮಾನುಷೇಷು ಪುನಃ ಪುನಃ। ಇತ್ಯೇವಂ ವಂಶಪ್ರಭವಃ ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯಾತಸ್ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ ॥ ೮.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮಾನವರಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ತಪಸ್ವಿಗಳ ವಂಶಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.