ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಏತಾನ್ ಭಾವಾನಧೀಯಾನಾ ಯೇ ಚೈತೇ ಋಷಯೋ ಮತಾಃ। ಸಪ್ತೈತೇ ಸಪ್ತಭಿಶ್ಚೈವ ಗುಣೈಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವರು, ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಋಷಿಗಳು—ಈ ಏಳು ಮಂದಿ ಏಳು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ಮನ್ತ್ರಕೃತ ಈಶ್ವರಾ ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷಃ। ಬುದ್ಧಾಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಧರ್ಮಾಣೋ ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕಾಶ್ಚ ಯೇ ।। ೬೧.

ಅವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರು, ಮಂತ್ರಗಳ ರಚನೆ ಮಾಡುವವರು, ಸ್ವಾಮಿ, ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ನೇರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಮತ್ತು ವಂಶ ಸ್ಥಾಪಕರು.

ಷಟ್ಕರ್ಮಾಭಿರತಾ ನಿತ್ಯಂ ಶಾಲಿನೋ ಗೃಹಮೇಧಿನಃ। ತುಲ್ಯೈರ್ವ್ಯವಹರನ್ತಿ ಸ್ಮ ಅದೃಷ್ಟೈಃ ಕರ್ಮಹೇತುಭಿಃ ।। ೬೧.

ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು, ಶಿಸ್ತಿನಿಂದಿರುವ ಗೃಹಸ್ಥರು, ಸಮಾನರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಕಾಣದ ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಗ್ರಾಮ್ಯೈರ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ರಸೈಶ್ಚೈವ ಸ್ವಯಂಕೃತೈಃ। ಕುಟುಮ್ಬಿನ ಋದ್ವಿಮನ್ತೋ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರನಿವಾಸಿನಃ ।। ೬೧.

ಅವರು ಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ತಾವು ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ರುಚಿಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು, ಧನಿಕರು, ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು.

ಕೃತಾದಿಷು ಯುಗಾಖ್ಯೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಪುನಃ ಪುನಃ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥಾನಂ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಪ್ರಥಮನ್ತು ವೈ ।। ೬೧.

ಕೃತಯುಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುಗಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಪ್ತೈ ತ್ರೇತಾಯುಗಮುಖೇ ಪುನಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಸ್ತ್ವಿಹ। ಪ್ರವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ ಯೇ ವರ್ಣಾನಾಶ್ರಮಾಂಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ। ತೇಷಾಮೇವಾನ್ವಯೇ ವೀರಾ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೬೧.

ತ್ರೇತಾಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ವೀರರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಜಾಯಮಾನೇ ಪಿತಾ ಪುತ್ರೇ ಪುತ್ರಃ ಪಿತರಿ ಚೈವ ಹಿ। ಏವಂ ಸಮೇತ್ಯಾವಿಚ್ಛೇದಾದ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತ್ಯಾಯುಗಕ್ಷಯಾತ್। ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಮ್ ।। ೬೧.

ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ತಂದೆ ಮಗನಲ್ಲಿ, ಮಗ ತಂದೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಅಕ್ಷಯವಾದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಯುಗಾಂತದವರೆಗೆ ಅವರು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಗೃಹಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅರ್ಯಮ್ಣೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯೇ ತು ಪಿತೃಯಾಣಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ದಾರಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಸ್ತೇ ವೈ ಯೇ ಪ್ರಜಾಹೇತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಅರ್ಯಮಣನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು, ಪಿತೃಯಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು, ಸಂತಾನದ ಕಾರಣರಾಗಿರುವವರು, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುವವರ ಪತ್ನಿಯರೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಗೃಹಮೇಧಿನಾಞ್ಚ ಸಂಖ್ಯೇಯಾಃ ಶ್ಮಶಾನಾನ್ಯಾಶ್ರಯನ್ತಿ ತೇ। ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ನಿಹಿತಾ ಉತ್ತರಾಯಣೇ ।। ೬೧.

ಗೃಹಸ್ಥರಿಗಾಗಿ ಎಣಿಸಬೇಕಾದ ಶ್ಮಶಾನಗಳು ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಅವು ಎಣಿಸಿದರೆ ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರವಾಗಿವೆ.

ಯೇ ಶ್ರೂಯನ್ತೇ ದಿವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಋಷಯೋ ಹ್ಯೂರ್ದ್ವರೇತಸಃ। ಮನ್ತ್ರಬ್ರಾಹ್ಮಣಕರ್ತ್ತಾರೋ ಜಾಯನ್ತೇ ಹ ಯುಗಕ್ಷಯೇ ।। ೬೧.

ಯಾರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದ ಮಹರ್ಷಿಗಳೆಂದು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾರು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು, ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವರು, ಅವರು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಏವಮಾವರ್ತ್ತಮಾನಾಸ್ತೇ ದ್ವಾಪರೇಷು ಪುನಃ ಪುನಃ। ಕಲ್ಪಾನಾಂ ಭಾಷ್ಯವಿದ್ಯಾನಾಂ ನಾನಾಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಃ ಕ್ಷಯೇ ।। ೬೧.

ಹೀಗೆ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಕಲ್ಪಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಭಾಷ್ಯಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಭವಿಷ್ಯೇ ದ್ವಾಪರೇ ಚೈವ ದ್ರೋಣಿರ್ದ್ವೈಪಾಯನಃ ಪುನಃ । ವೇದವ್ಯಾಸೋ ಹ್ಯತೀತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಭವಿತಾ ಸುಮಹಾತಪಾಃ ।। ೬೧.

ಭವಿಷ್ಯದ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ದ್ವೈಪಾಯನರು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುವರು.

ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಭವಿಷ್ಯೇಷು ಶಾಖಾಪ್ರಣಯನಾನಿ ತು। ತಸ್ಮೈ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮತಪಸಾ ಪ್ರಾಪ್ತಮವ್ಯಯಮ್ ।। ೬೧.

ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಾಖೆಗಳ ರಚನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆತನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಅವಿನಾಶ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೇವರು ನೀಡಿದನು.

ತಪಸಾ ಕರ್ಮ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕರ್ಮಣಾ ಹಿ ತತೋ ಯಶಃ। ಯಶಸಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸತ್ಯಂ ಹಿ ಸತ್ಯೇನಾಪ್ತೋ ಹಿ ಚಾವ್ಯಯಃ ।। ೬೧.

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಕೀರ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸತ್ಯದಿಂದ ಅವಿನಾಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವ್ಯಯಾದಮೃತಂ ಶುಕ್ರಮಮೃತಾತ್ ಸರ್ವಮೇವ ಹಿ। ಧ್ರುವಮೇಕಾಕ್ಷರಮಿದಂ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್। ಬೃಹತ್ತ್ವಾದ್ಬೃಂಹಣಾಚ್ಚೈವ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೬೧.

ಅವಿನಾಶದಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಮೃತದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಏಕಾಕ್ಷರವು ಸದಾ ನಮ್ಮೊಳಗೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಣವಾವ ಸ್ಥಿತಂ ಭೂಯೋ ಭೂರ್ಭುವಃಸ್ವರಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್। ಋಗ್ಯಜುಃ ಸಾಮಾಥರ್ವರೂಪಿಣೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ ।। ೬೧.

ಪುನಃ ಅದು ಪ್ರಣವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಭೂಃ ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಅಥರ್ವಣ ರೂಪಗಳಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಜಗತಃ ಪ್ರಲಯೋತ್ಪತ್ತೌ ಯತ್ತತ್ಕಾರಣಸಂಜ್ಞಿತಮ್। ಮಹತಃ ಪರಮಂ ಗುಹ್ಯಂ ತಸ್ಮೈ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ ।। ೬೧.

ಜಗತ್ತಿನ ಲಯ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಮಹತ್ತಿನ ಪಾರಾಗಿರುವ ಗುಪ್ತವಾದ ಪರಮಾರ್ಥ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅಗಾಧಾಪರಮಕ್ಷಯ್ಯಂ ಜಗತ್ಸಮ್ಮೋಹನಾಲಯಮ್। ಸಪ್ರಕಾಶಪ್ರವೃತ್ತಿಭ್ಯಾಂ ಪುರುಷಾರ್ಥಪ್ರಯೋಜನಮ್ ।। ೬೧.

ಅದು ಅಳವಡಿಸಲಾಗದ, ಅತಿಯಾದ, ಕ್ಷಯವಾಗದ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ; ಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಆದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನವನ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಙ್ಖ್ಯಜ್ಞಾನವತಾಂ ನಿಷ್ಠಾ ಗತಿಃ ಸಙ್ಗದಮಾತ್ಮನಃ। ಯತ್ತದವ್ಯಕ್ತಮಮೃತಂ ಪ್ರಕೃತಿಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಮ್ ।। ೬೧.

ಸಾಂಖ್ಯಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದವರ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನ, ಆತ್ಮನಿಗೆ ಪಾರಾಗುವ ಮಾರ್ಗ, ಅದು ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಅಮೃತ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮ.

ಪ್ರಧಾನಮಾತ್ಮಯೋನಿಶ್ಚ ಗುಹ್ಯಂ ಸತ್ತ್ವಞ್ಚ ಶಬ್ದ್ಯತೇ। ಅವಿಭಾಗಸ್ತಥಾ ಶುಕ್ರಮಕ್ಷರಂ ಬಹು ವಾಚಕಮ್। ಪರಮಬ್ರಹ್ಮಣೇ ತಸ್ಮೈ ನಿತ್ಯಮೇವ ನಮೋ ನಮಃ ।। ೬೧.

ಅದು ಮೂಲ, ಸ್ವಯಂಭೂ, ಗುಪ್ತವಾದ ಸತ್ವವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ, ಶುದ್ಧ, ಅಕ್ಷಯ, ಅನೇಕ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸದಾ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಕೃತೇ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯಾ ನಾಸ್ತಿ ಕುತ ಏವಾಕೃತಕ್ರಿಯಾ। ಸಕೃದೇವ ಕೃತಂ ಸರ್ವಂ ಯದ್ವೈ ಲೋಕೇ ಕೃತಾಕೃತಮ್ ।। ೬೧.

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲ, ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾಡದ ಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೋ ಅಥವಾ ಮಾಡಲಾಗದೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೋ, ಅದು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ವೈ ಶ್ರುತಂ ವಾಪಿ ತಥೈವಾಸಾಧುಸಾಧುತಾ। ಜ್ಞಾತವ್ಯಞ್ಚಾಥ ಮನ್ತವ್ಯಂ ಸ್ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ಭೋಜ್ಯಮೇವ ಚ। ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಞ್ಚಾಥ ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ವಾಥ ಕಿಞ್ಚನ ।। ೬೧.

ಏನು ಕೇಳಬೇಕೋ, ಏನು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ, ಹೀಗೆಯೇ ಉತ್ತಮ-ಕೆಟ್ಟದು, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು, ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದುದು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕಾದುದು, ಊಟಮಾಡಬೇಕಾದುದು, ನೋಡಬೇಕಾದುದು, ಕೇಳಬೇಕಾದುದು, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು—

ದರ್ಶಿತಂ ಯದನೇನೈವ ಜ್ಞಾನಂ ತದ್ವೈ ಸುರರ್ಷಿಣಾಮ್ । ಯದ್ವೈ ದರ್ಶಿತವಾನೇಷ ಕಸ್ತದನ್ವೇಷ್ಟುಮರ್ಹತಿ । ಸರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವಾನ್ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಭಗವಾನೇವ ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ ।। ೬೧.

ಈ ಮಹಾತ್ಮನು ತೋರಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವೇ ದೇವರುಷಿಗಳ ಜ್ಞಾನ; ಅವರು ಏನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೋ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹುಡುಕಲು ಯಾರು ಯೋಗ್ಯರು? ಭಗವಂತನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಯದಾ ಯತ್ಕ್ರಿಯತೇ ಯೇನ ತದಾ ತತ್ಸೋಽಭಿಮನ್ಯತೇ। ಯೇನೇದಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಪೂರ್ವಂ ತದನ್ಯೇನ ವಿಭಾವಿತಮ್ ।। ೬೧.

ಯಾವಾಗ ಯಾರಾದರೂ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಅದನ್ನು ತಾವು ಮಾಡಿದಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಏನು ನಡೆದಿತ್ತೋ, ಅದು ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಮಾಡಿದದ್ದು.

ಯದಾ ತು ಕ್ರಿಯತೇ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕೇನಚಿದ್ವಾಙ್ಮಯಂ ಕ್ವಚಿತ್। ತೇನೈವ ತತ್ಕೃತಂ ಪೂರ್ವಂ ಕರ್ತ್ತೄಣಾಂ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ವೈ ।। ೬೧.

ಯಾರಾದರೂ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಅದು ತಾವು ಈ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

ವಿರಕ್ತಞ್ಚಾತಿರಿಕ್ತಞ್ಚ ಜ್ಞಾನಾಜ್ಞಾನೇ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ। ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚಾಮೃತಮೇವ ಚ। ಊರ್ದ್ಧ್ವನ್ತಿರ್ಯಗಧೋಭಾಗಸ್ತಸ್ಯೈವಾದೃಷ್ಟಕಾರಣಮ್ ।। ೬೧.

ವಿರಕ್ತಿ, ಅತಿರೇಕ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಿಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ, ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖ, ಮರಣ ಮತ್ತು ಅಮೃತ, ಮೇಲಿನ, ಅಡ್ಡದ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ದಿಕ್ಕುಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಗೆ ಕಾಣದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉದಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೋಽಥ ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ। ಪ್ರತ್ಯೇಕವಿದ್ಯಮ್ಭವತಿ ತ್ರೇತಾಸ್ವಿಹ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೬೧.

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಿರಿಯ ಪರಮೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ, ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜ್ಞಾನವು ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಸ್ಯತೇ ಹ್ಯೇಕವಿದ್ಯನ್ತದ್ದ್ವಾಪರೇಷು ಪುನಃ ಪುನಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚೈತದುವಾಚಾದೌ ತಸ್ಮಿನ್ ವೈವಸ್ವತೇಽನ್ತರೇ ।। ೬೧.

ಆ ಒಬ್ಬೇ ಜ್ಞಾನವು ದ್ವಾಪರ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಇದನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ವೈವಸ್ವತ ಯುಗ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದನು.

ಆವರ್ತ್ತಮಾನಾ ಋಷಯೋ ಯುಗಾಖ್ಯಾಸು ಪುನಃ ಪುನಃ। ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಂಹಿತಾ ಹ್ಯೇತೇ ಜಾಯಮಾನಾಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ ।। ೬೧.

ಯುಗಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಬರುವಂತೆ ಋಷಿಗಳು ಈ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಪರಸ್ಪರದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.