ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ದೇವರ್ಷಯಃ ಸುತಾಸ್ತೇಷಾಂ ನಾಮತಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ। ದೇವರ್ಷೀ ಧರ್ಮಪುತ್ರೌ ತು ನರನಾರಾಯಣಾನುಭೌ ।। ೬೧.

ಈವರ ಪುತ್ರರು ದೇವರುಷಿಗಳು. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳು: ಧರ್ಮನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು—ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ.

ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಃ ಕ್ರತೋಃ ಪುತ್ರಾಃ ಕರ್ದಮಃ ಪುಲಹಸ್ಯ ತು। ಕುಬೇರಶ್ಚೈವ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯೂಷಸ್ಯಾಚಲಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೬೧.

ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಕ್ರತುಮಹರ್ಷಿಯ ಪುತ್ರರು, ಪುಲಹನಿಗೆ ಕರ್ಧಮ, ಪುಲಸ್ತ್ಯನಿಗೆ ಕುಬೇರ, ಪ್ರತ್ಯೂಷನಿಗೆ ಅಚಲ ಎಂಬ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

ಪರ್ವತೋ ನಾರದಶ್ಚೈವ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯಾತ್ಮಜಾವುಭೌ। ಋಷನ್ತಿ ದೇವಾನ್ ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ನಾರದ ಇಬ್ಬರೂ ಕಶ್ಯಪನ ಪುತ್ರರು. ಅವರು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಋಷಿಗಳು ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವರುಷಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.

ಮಾನವೇ ವೈಷಯೇ ವಂಶೇ ಐಲವಂಶೇ ಚ ಯೇ ನೃಪಾಃ। ಐಲಾ ಐಕ್ಷ್ವಾಕನಾಭಾಗಾ ಜ್ಞೇಯಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತು ತೇ ।। ೬೧.

ಮನುವಂಶ, ವೈಶ್ಯವಂಶ ಮತ್ತು ಐಲವಂಶದಲ್ಲಿ, ಇಳ ಮತ್ತು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ನಾಭನ ವಂಶದ ರಾಜರು ರಾಜರುಷಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಋಷನ್ತಿ ರಞ್ಜನಾದ್ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತತಃ । ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ತು ಸ್ಮೃತಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಯೋ ಮತಾಃ ।। ೬೧.

ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಆಗಿ ಜನರನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿದವರು ರಾಜರುಷಿಗಳು; ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರು ಬ್ರಹ್ಮರುಷಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ದೇವಲೋಕಪ್ರತಿಷ್ಠಾಶ್ಚ ಜ್ಞೇಯಾ ದೇವರ್ಷಯಃ ಶುಭಾಃ। ಇನ್ದ್ರಲೋಕಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ತು ಸರ್ವೇ ರಾಜರ್ಷಯೋ ಮತಾಃ ।। ೬೧.

ದೇವತೆಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರು ಶುಭಕರ ದೇವರುಷಿಗಳು; ಇಂದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಎಲ್ಲರೂ ರಾಜರುಷಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಅಭಿಜಾತ್ಯಾ ಚ ತಪಸಾ ಮನ್ತ್ರವ್ಯಾಹರಣೈಸ್ತಥಾ। ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ದಿವ್ಯಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತು ಯೇ ।। ೬೧.

ಉತ್ತಮ ಕುಲ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರುಷಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ದಿವ್ಯ ಗುಣವಿರುವವರು ರಾಜರುಷಿಗಳು.

ದೇವರ್ಷಯಸ್ತಥಾನ್ಯೇ ಚ ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷಣಮ್। ಭೂತಭವ್ಯಭವಜ್ಞಾನಂ ಸತ್ಯಾಭಿವ್ಯಾಹೃತಂ ತಥಾ ।। ೬೧.

ಈ ದೇವರುಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಅವರು ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಮ್ಬುದ್ಧಾಸ್ತು ಸ್ವಯಂ ಯೇ ತು ಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಯೇ ಚ ವೈ ಸ್ವಯಮ್। ತಪಸೇಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಯೇ ಗರ್ಭೇಯೈಶ್ಚ ಪ್ರಣೋದಿತಮ್ ।। ೬೧.

ಯಾರು ಸ್ವತಃ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ—ಅವರು ದೇವರುಷಿಗಳು.

ಮನ್ತ್ರವ್ಯಾಹಾರಿಣೋ ಯೇ ಚ ಐಶ್ವರ್ಯಾತ್ಸರ್ವಗಾಶ್ಚ ಯೇ। ಇತ್ಯೇತೇ ಋಷಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಾ ದೇವದ್ವಿಜನೃಪಾಸ್ತು ಯೇ ।। ೬೧.

ಯಾರು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವರು—ಅಂತಹ ದೇವತೆಗಳು, ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ರಾಜರು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಏತಾನ್ ಭಾವಾನಧೀಯಾನಾ ಯೇ ಚೈತೇ ಋಷಯೋ ಮತಾಃ। ಸಪ್ತೈತೇ ಸಪ್ತಭಿಶ್ಚೈವ ಗುಣೈಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವರು, ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಋಷಿಗಳು—ಈ ಏಳು ಮಂದಿ ಏಳು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ಮನ್ತ್ರಕೃತ ಈಶ್ವರಾ ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷಃ। ಬುದ್ಧಾಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಧರ್ಮಾಣೋ ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕಾಶ್ಚ ಯೇ ।। ೬೧.

ಅವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರು, ಮಂತ್ರಗಳ ರಚನೆ ಮಾಡುವವರು, ಸ್ವಾಮಿ, ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ನೇರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಮತ್ತು ವಂಶ ಸ್ಥಾಪಕರು.

ಷಟ್ಕರ್ಮಾಭಿರತಾ ನಿತ್ಯಂ ಶಾಲಿನೋ ಗೃಹಮೇಧಿನಃ। ತುಲ್ಯೈರ್ವ್ಯವಹರನ್ತಿ ಸ್ಮ ಅದೃಷ್ಟೈಃ ಕರ್ಮಹೇತುಭಿಃ ।। ೬೧.

ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು, ಶಿಸ್ತಿನಿಂದಿರುವ ಗೃಹಸ್ಥರು, ಸಮಾನರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಕಾಣದ ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಗ್ರಾಮ್ಯೈರ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ರಸೈಶ್ಚೈವ ಸ್ವಯಂಕೃತೈಃ। ಕುಟುಮ್ಬಿನ ಋದ್ವಿಮನ್ತೋ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರನಿವಾಸಿನಃ ।। ೬೧.

ಅವರು ಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ತಾವು ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ರುಚಿಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು, ಧನಿಕರು, ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು.

ಕೃತಾದಿಷು ಯುಗಾಖ್ಯೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಪುನಃ ಪುನಃ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥಾನಂ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಪ್ರಥಮನ್ತು ವೈ ।। ೬೧.

ಕೃತಯುಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುಗಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಪ್ತೈ ತ್ರೇತಾಯುಗಮುಖೇ ಪುನಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಸ್ತ್ವಿಹ। ಪ್ರವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ ಯೇ ವರ್ಣಾನಾಶ್ರಮಾಂಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ। ತೇಷಾಮೇವಾನ್ವಯೇ ವೀರಾ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೬೧.

ತ್ರೇತಾಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ವೀರರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಜಾಯಮಾನೇ ಪಿತಾ ಪುತ್ರೇ ಪುತ್ರಃ ಪಿತರಿ ಚೈವ ಹಿ। ಏವಂ ಸಮೇತ್ಯಾವಿಚ್ಛೇದಾದ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತ್ಯಾಯುಗಕ್ಷಯಾತ್। ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಮ್ ।। ೬೧.

ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ತಂದೆ ಮಗನಲ್ಲಿ, ಮಗ ತಂದೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಅಕ್ಷಯವಾದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಯುಗಾಂತದವರೆಗೆ ಅವರು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಗೃಹಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅರ್ಯಮ್ಣೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯೇ ತು ಪಿತೃಯಾಣಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ದಾರಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಸ್ತೇ ವೈ ಯೇ ಪ್ರಜಾಹೇತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಅರ್ಯಮಣನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು, ಪಿತೃಯಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು, ಸಂತಾನದ ಕಾರಣರಾಗಿರುವವರು, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುವವರ ಪತ್ನಿಯರೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಗೃಹಮೇಧಿನಾಞ್ಚ ಸಂಖ್ಯೇಯಾಃ ಶ್ಮಶಾನಾನ್ಯಾಶ್ರಯನ್ತಿ ತೇ। ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ನಿಹಿತಾ ಉತ್ತರಾಯಣೇ ।। ೬೧.

ಗೃಹಸ್ಥರಿಗಾಗಿ ಎಣಿಸಬೇಕಾದ ಶ್ಮಶಾನಗಳು ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಅವು ಎಣಿಸಿದರೆ ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರವಾಗಿವೆ.

ಯೇ ಶ್ರೂಯನ್ತೇ ದಿವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಋಷಯೋ ಹ್ಯೂರ್ದ್ವರೇತಸಃ। ಮನ್ತ್ರಬ್ರಾಹ್ಮಣಕರ್ತ್ತಾರೋ ಜಾಯನ್ತೇ ಹ ಯುಗಕ್ಷಯೇ ।। ೬೧.

ಯಾರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದ ಮಹರ್ಷಿಗಳೆಂದು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾರು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು, ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವರು, ಅವರು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಏವಮಾವರ್ತ್ತಮಾನಾಸ್ತೇ ದ್ವಾಪರೇಷು ಪುನಃ ಪುನಃ। ಕಲ್ಪಾನಾಂ ಭಾಷ್ಯವಿದ್ಯಾನಾಂ ನಾನಾಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಃ ಕ್ಷಯೇ ।। ೬೧.

ಹೀಗೆ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಕಲ್ಪಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಭಾಷ್ಯಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಭವಿಷ್ಯೇ ದ್ವಾಪರೇ ಚೈವ ದ್ರೋಣಿರ್ದ್ವೈಪಾಯನಃ ಪುನಃ । ವೇದವ್ಯಾಸೋ ಹ್ಯತೀತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಭವಿತಾ ಸುಮಹಾತಪಾಃ ।। ೬೧.

ಭವಿಷ್ಯದ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ದ್ವೈಪಾಯನರು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುವರು.

ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಭವಿಷ್ಯೇಷು ಶಾಖಾಪ್ರಣಯನಾನಿ ತು। ತಸ್ಮೈ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮತಪಸಾ ಪ್ರಾಪ್ತಮವ್ಯಯಮ್ ।। ೬೧.

ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಾಖೆಗಳ ರಚನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆತನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಅವಿನಾಶ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೇವರು ನೀಡಿದನು.

ತಪಸಾ ಕರ್ಮ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕರ್ಮಣಾ ಹಿ ತತೋ ಯಶಃ। ಯಶಸಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸತ್ಯಂ ಹಿ ಸತ್ಯೇನಾಪ್ತೋ ಹಿ ಚಾವ್ಯಯಃ ।। ೬೧.

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಕೀರ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸತ್ಯದಿಂದ ಅವಿನಾಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವ್ಯಯಾದಮೃತಂ ಶುಕ್ರಮಮೃತಾತ್ ಸರ್ವಮೇವ ಹಿ। ಧ್ರುವಮೇಕಾಕ್ಷರಮಿದಂ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್। ಬೃಹತ್ತ್ವಾದ್ಬೃಂಹಣಾಚ್ಚೈವ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೬೧.

ಅವಿನಾಶದಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಮೃತದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಏಕಾಕ್ಷರವು ಸದಾ ನಮ್ಮೊಳಗೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಣವಾವ ಸ್ಥಿತಂ ಭೂಯೋ ಭೂರ್ಭುವಃಸ್ವರಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್। ಋಗ್ಯಜುಃ ಸಾಮಾಥರ್ವರೂಪಿಣೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ ।। ೬೧.

ಪುನಃ ಅದು ಪ್ರಣವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಭೂಃ ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಅಥರ್ವಣ ರೂಪಗಳಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಜಗತಃ ಪ್ರಲಯೋತ್ಪತ್ತೌ ಯತ್ತತ್ಕಾರಣಸಂಜ್ಞಿತಮ್। ಮಹತಃ ಪರಮಂ ಗುಹ್ಯಂ ತಸ್ಮೈ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ ।। ೬೧.

ಜಗತ್ತಿನ ಲಯ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಮಹತ್ತಿನ ಪಾರಾಗಿರುವ ಗುಪ್ತವಾದ ಪರಮಾರ್ಥ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅಗಾಧಾಪರಮಕ್ಷಯ್ಯಂ ಜಗತ್ಸಮ್ಮೋಹನಾಲಯಮ್। ಸಪ್ರಕಾಶಪ್ರವೃತ್ತಿಭ್ಯಾಂ ಪುರುಷಾರ್ಥಪ್ರಯೋಜನಮ್ ।। ೬೧.

ಅದು ಅಳವಡಿಸಲಾಗದ, ಅತಿಯಾದ, ಕ್ಷಯವಾಗದ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ; ಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಆದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನವನ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಙ್ಖ್ಯಜ್ಞಾನವತಾಂ ನಿಷ್ಠಾ ಗತಿಃ ಸಙ್ಗದಮಾತ್ಮನಃ। ಯತ್ತದವ್ಯಕ್ತಮಮೃತಂ ಪ್ರಕೃತಿಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಮ್ ।। ೬೧.

ಸಾಂಖ್ಯಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದವರ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನ, ಆತ್ಮನಿಗೆ ಪಾರಾಗುವ ಮಾರ್ಗ, ಅದು ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಅಮೃತ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮ.