ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಏತದಙ್ಗಿರಸಾ ಪ್ರೋಕ್ತನ್ತೇಷಾಮಾರಣ್ಯಕಂ ಪುನಃ। ಇತಿ ಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾತಾ ಶಾಖಾಭೇದಾಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೬೧.

ಇದು ಅಂಗಿರಸರಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಆರಣ್ಯಕವೂ ಸೇರಿದೆ; ಈ ರೀತಿ ಎಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಾಖೆಗಳ ಭೇದಗಳೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಕರ್ತ್ತಾರಶ್ಚೈವ ಶಾಖಾನಾಂ ಭೇದೇ ಹೇತುಸ್ತಥೈವ ಚ। ಸರ್ವಮನ್ವನ್ತರೇಷ್ವೇವಂ ಶಾಖಾಭೇದಾಃ ಸಮಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಶಾಖೆಗಳ ಕರ್ತೃಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ವಿಭಜನೆಯ ಕಾರಣಗಳೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಖೆಗಳ ಭೇದಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಶ್ರುತಿರ್ನಿತ್ಯಾ ತದ್ವಿಕಲ್ಪಾಸ್ತ್ವಿಮೇ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಅನಿತ್ಯಭಾವಾದ್ದೇವಾನಾಂ ಮನ್ತ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೬೧.

ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಶ್ರುತಿ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು, ಆದರೆ ಈ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳು ಸ್ಮೃತಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ದೇವತೆಗಳು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮಂತ್ರಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಮನ್ವನ್ತರಾಣಾಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸುರಾಣಾಂ ನಾಮನಿಶ್ಚಯಃ। ದ್ವಾಪರೇಷು ಪುನರ್ಭೇದಾಃ ಶ್ರುತಾನಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೬೧.

ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಸ್ಥಿರವಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರುತಿ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಏವಂ ವೇದಂ ತದಾನ್ಯಸ್ಯ ಭಗವಾನೃಷಿಸತ್ತಮಃ। ಶಿಷ್ಯೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪುನರ್ದತ್ತ್ವಾ ತಪಸ್ತಪ್ತುಂ ಗತೋ ವನಮ್। ತಸ್ಯ ಶಿಷ್ಯಪ್ರಶಿಷ್ಯೈಸ್ತು ಶಾಖಾಭೇದಾಸ್ತ್ವಿಮೇ ಕೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಈ ರೀತಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವೇದವನ್ನು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿ, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಶಿಷ್ಯರು ಈ ಶಾಖಾಭೇದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

ಅಙ್ಗಾನಿ ವೇದಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಮೀಮಾಂಸಾ ನ್ಯಾಯವಿಸ್ತರಃ। ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವಿದ್ಯಾಸ್ತ್ವೇತಾಶ್ಚತುರ್ದಶ ।। ೬೧.

ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳು, ಮೀಮಾಂಸಾ, ವಿಶಾಲವಾದ ನ್ಯಾಯ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ—ಇವು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿದ್ಯೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಆಯುರ್ವೇದೋ ಧನುರ್ವೇದೋ ಗಾನ್ಧರ್ವಶ್ಚೈವ ತೇ ತ್ರಯಃ। ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಂ ಚತುರ್ಥನ್ತು ವಿದ್ಯಾಸ್ತ್ವಷ್ಟಾದಶೈವ ತು ।। ೬೧.

ಆಯುರ್ವೇದ, ಧನುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಗಾಂಧರ್ವವೇದ—ಇವು ಮೂರು; ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಹೀಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಹದಿನೆಂಟು ವಿದ್ಯೆಗಳಿವೆ.

ಜ್ಞೇಯಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಯಃ ಪೂರ್ವನ್ತೇಭ್ಯೋ ದೇವರ್ಷಯಃ ಪುನಃ। ರಾಜರ್ಷಯಃ ಪುನಸ್ತೇಭ್ಯ ಋಷಿಪ್ರಕೃತಯಸ್ತ್ರಯಃ। ತೇಭ್ಯ ಋಷಿಪ್ರಕೃತಯೋ ಮುನಿಭಿಃ ಸಂಶಿತವ್ರತೈಃ ।। ೬೧.

ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಮೊದಲನೆಯವರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವರಿಂದ ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ಅವರಿಂದ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು, ಮತ್ತೆ ಮೂರು ವಿಧದ ಋಷಿಗಳು; ಅವರಿಂದ ಶಿಷ್ಟವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಋಷಿಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ.

ಕಶ್ಯಪೇಷು ವಸಿಷ್ಠೇಷು ತಥಾ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋಽತ್ರಿಷು। ಪಞ್ಚಸ್ವೇತೇಷು ಜಾಯನ್ತೇ ಗೋತ್ರೇಷು ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ। ಯಸ್ಮಾದೃಷನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಣನ್ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಕಶ್ಯಪ, ವಸಿಷ್ಠ, ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಸ ಮತ್ತು ಅತ್ರಿ—ಈ ಐದು ಗೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುವದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಧರ್ಮಸ್ಯಾಥ ಪುಲಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಕ್ರತೋಶ್ಚ ಪುಲಹಸ್ಯ ಚ। ಪ್ರತ್ಯೂಷಸ್ಯ ಪ್ರಭಾಸಸ್ಯ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ತಥಾ ಪುನಃ ।। ೬೧.

ಧರ್ಮ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಕ್ರತು, ಪುಲಹ, ಪ್ರತ್ಯೂಷ, ಪ್ರಭಾಸ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪ—ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದೇವರ್ಷಯಃ ಸುತಾಸ್ತೇಷಾಂ ನಾಮತಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ। ದೇವರ್ಷೀ ಧರ್ಮಪುತ್ರೌ ತು ನರನಾರಾಯಣಾನುಭೌ ।। ೬೧.

ಈವರ ಪುತ್ರರು ದೇವರುಷಿಗಳು. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳು: ಧರ್ಮನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು—ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ.

ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಃ ಕ್ರತೋಃ ಪುತ್ರಾಃ ಕರ್ದಮಃ ಪುಲಹಸ್ಯ ತು। ಕುಬೇರಶ್ಚೈವ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯೂಷಸ್ಯಾಚಲಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೬೧.

ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಕ್ರತುಮಹರ್ಷಿಯ ಪುತ್ರರು, ಪುಲಹನಿಗೆ ಕರ್ಧಮ, ಪುಲಸ್ತ್ಯನಿಗೆ ಕುಬೇರ, ಪ್ರತ್ಯೂಷನಿಗೆ ಅಚಲ ಎಂಬ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

ಪರ್ವತೋ ನಾರದಶ್ಚೈವ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯಾತ್ಮಜಾವುಭೌ। ಋಷನ್ತಿ ದೇವಾನ್ ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ನಾರದ ಇಬ್ಬರೂ ಕಶ್ಯಪನ ಪುತ್ರರು. ಅವರು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಋಷಿಗಳು ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವರುಷಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.

ಮಾನವೇ ವೈಷಯೇ ವಂಶೇ ಐಲವಂಶೇ ಚ ಯೇ ನೃಪಾಃ। ಐಲಾ ಐಕ್ಷ್ವಾಕನಾಭಾಗಾ ಜ್ಞೇಯಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತು ತೇ ।। ೬೧.

ಮನುವಂಶ, ವೈಶ್ಯವಂಶ ಮತ್ತು ಐಲವಂಶದಲ್ಲಿ, ಇಳ ಮತ್ತು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ನಾಭನ ವಂಶದ ರಾಜರು ರಾಜರುಷಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಋಷನ್ತಿ ರಞ್ಜನಾದ್ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತತಃ । ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ತು ಸ್ಮೃತಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಯೋ ಮತಾಃ ।। ೬೧.

ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಆಗಿ ಜನರನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿದವರು ರಾಜರುಷಿಗಳು; ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರು ಬ್ರಹ್ಮರುಷಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ದೇವಲೋಕಪ್ರತಿಷ್ಠಾಶ್ಚ ಜ್ಞೇಯಾ ದೇವರ್ಷಯಃ ಶುಭಾಃ। ಇನ್ದ್ರಲೋಕಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ತು ಸರ್ವೇ ರಾಜರ್ಷಯೋ ಮತಾಃ ।। ೬೧.

ದೇವತೆಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರು ಶುಭಕರ ದೇವರುಷಿಗಳು; ಇಂದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಎಲ್ಲರೂ ರಾಜರುಷಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಅಭಿಜಾತ್ಯಾ ಚ ತಪಸಾ ಮನ್ತ್ರವ್ಯಾಹರಣೈಸ್ತಥಾ। ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ದಿವ್ಯಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತು ಯೇ ।। ೬೧.

ಉತ್ತಮ ಕುಲ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರುಷಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ದಿವ್ಯ ಗುಣವಿರುವವರು ರಾಜರುಷಿಗಳು.

ದೇವರ್ಷಯಸ್ತಥಾನ್ಯೇ ಚ ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷಣಮ್। ಭೂತಭವ್ಯಭವಜ್ಞಾನಂ ಸತ್ಯಾಭಿವ್ಯಾಹೃತಂ ತಥಾ ।। ೬೧.

ಈ ದೇವರುಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಅವರು ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಮ್ಬುದ್ಧಾಸ್ತು ಸ್ವಯಂ ಯೇ ತು ಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಯೇ ಚ ವೈ ಸ್ವಯಮ್। ತಪಸೇಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಯೇ ಗರ್ಭೇಯೈಶ್ಚ ಪ್ರಣೋದಿತಮ್ ।। ೬೧.

ಯಾರು ಸ್ವತಃ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ—ಅವರು ದೇವರುಷಿಗಳು.

ಮನ್ತ್ರವ್ಯಾಹಾರಿಣೋ ಯೇ ಚ ಐಶ್ವರ್ಯಾತ್ಸರ್ವಗಾಶ್ಚ ಯೇ। ಇತ್ಯೇತೇ ಋಷಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಾ ದೇವದ್ವಿಜನೃಪಾಸ್ತು ಯೇ ।। ೬೧.

ಯಾರು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವರು—ಅಂತಹ ದೇವತೆಗಳು, ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ರಾಜರು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಏತಾನ್ ಭಾವಾನಧೀಯಾನಾ ಯೇ ಚೈತೇ ಋಷಯೋ ಮತಾಃ। ಸಪ್ತೈತೇ ಸಪ್ತಭಿಶ್ಚೈವ ಗುಣೈಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವರು, ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಋಷಿಗಳು—ಈ ಏಳು ಮಂದಿ ಏಳು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ಮನ್ತ್ರಕೃತ ಈಶ್ವರಾ ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷಃ। ಬುದ್ಧಾಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಧರ್ಮಾಣೋ ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕಾಶ್ಚ ಯೇ ।। ೬೧.

ಅವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರು, ಮಂತ್ರಗಳ ರಚನೆ ಮಾಡುವವರು, ಸ್ವಾಮಿ, ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ನೇರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಮತ್ತು ವಂಶ ಸ್ಥಾಪಕರು.

ಷಟ್ಕರ್ಮಾಭಿರತಾ ನಿತ್ಯಂ ಶಾಲಿನೋ ಗೃಹಮೇಧಿನಃ। ತುಲ್ಯೈರ್ವ್ಯವಹರನ್ತಿ ಸ್ಮ ಅದೃಷ್ಟೈಃ ಕರ್ಮಹೇತುಭಿಃ ।। ೬೧.

ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು, ಶಿಸ್ತಿನಿಂದಿರುವ ಗೃಹಸ್ಥರು, ಸಮಾನರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಕಾಣದ ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಗ್ರಾಮ್ಯೈರ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ರಸೈಶ್ಚೈವ ಸ್ವಯಂಕೃತೈಃ। ಕುಟುಮ್ಬಿನ ಋದ್ವಿಮನ್ತೋ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರನಿವಾಸಿನಃ ।। ೬೧.

ಅವರು ಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ತಾವು ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ರುಚಿಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು, ಧನಿಕರು, ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು.

ಕೃತಾದಿಷು ಯುಗಾಖ್ಯೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಪುನಃ ಪುನಃ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥಾನಂ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಪ್ರಥಮನ್ತು ವೈ ।। ೬೧.

ಕೃತಯುಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುಗಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಪ್ತೈ ತ್ರೇತಾಯುಗಮುಖೇ ಪುನಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಸ್ತ್ವಿಹ। ಪ್ರವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ ಯೇ ವರ್ಣಾನಾಶ್ರಮಾಂಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ। ತೇಷಾಮೇವಾನ್ವಯೇ ವೀರಾ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೬೧.

ತ್ರೇತಾಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ವೀರರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಜಾಯಮಾನೇ ಪಿತಾ ಪುತ್ರೇ ಪುತ್ರಃ ಪಿತರಿ ಚೈವ ಹಿ। ಏವಂ ಸಮೇತ್ಯಾವಿಚ್ಛೇದಾದ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತ್ಯಾಯುಗಕ್ಷಯಾತ್। ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಮ್ ।। ೬೧.

ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ತಂದೆ ಮಗನಲ್ಲಿ, ಮಗ ತಂದೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಅಕ್ಷಯವಾದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಯುಗಾಂತದವರೆಗೆ ಅವರು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಗೃಹಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅರ್ಯಮ್ಣೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯೇ ತು ಪಿತೃಯಾಣಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ದಾರಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಸ್ತೇ ವೈ ಯೇ ಪ್ರಜಾಹೇತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೬೧.

ಅರ್ಯಮಣನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು, ಪಿತೃಯಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು, ಸಂತಾನದ ಕಾರಣರಾಗಿರುವವರು, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುವವರ ಪತ್ನಿಯರೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಗೃಹಮೇಧಿನಾಞ್ಚ ಸಂಖ್ಯೇಯಾಃ ಶ್ಮಶಾನಾನ್ಯಾಶ್ರಯನ್ತಿ ತೇ। ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ನಿಹಿತಾ ಉತ್ತರಾಯಣೇ ।। ೬೧.

ಗೃಹಸ್ಥರಿಗಾಗಿ ಎಣಿಸಬೇಕಾದ ಶ್ಮಶಾನಗಳು ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಅವು ಎಣಿಸಿದರೆ ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರವಾಗಿವೆ.