ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಭಾಲುಕಿಃ ಕಾಮಹಾನಿಶ್ಚ ಜೈಮಿನಿರ್ಲೋಮಗಾಯಿನಃ। ಕಣ್ಡಶ್ಚ ಕೋಲಹಶ್ಚೈವ ಷಡೇತೇ ಲಾಙ್ಗಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಏತೇ ಲಾಙ್ಗಲಿನಃ ಶಿಷ್ಯಾಃ ಸಂಹಿತಾ ಯೈಃ ಪ್ರಸಾಧಿತಾಃ ।। ೬೧.

ಭಾಲುಕಿಯು, ಕಾಮಹಾನಿ, ಜೈಮಿನಿ, ಲೋಮಗಾಯಿನ, ಕಂಡ ಮತ್ತು ಕೊಲಹ—ಈ ಆರು ಜನರು ಲಾಂಗಳ ವಂಶದವರು. ಲಾಂಗಳಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಇವರು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ತತೋ ಹಿರಣ್ಯನಾಭಸ್ಯ ಕೃತಶಿಷ್ಯೋ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ । ಸೋಽಕರೋಚ್ಚ ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಸಂಹಿತಾ ದ್ವಿಪದಾಂ ವರಃ । ಪ್ರೋವಾಚ ಚೈವ ಶಿಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ಯೇಭ್ಯಸ್ತಾಂಶ್ಚ ನಿಬೋಧತ ।। ೬೧.

ನಂತರ ಹಿರಣ್ಯನಾಭನ ಪುತ್ರನಾದ ಕೃತನು, ರಾಜಕುಮಾರನು, ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳು.

ರಾಡಶ್ಚ ಮಹವೀರ್ಯಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೋ ವಾಹನಸ್ತಥಾ। ತಾಲಕಃ ಪಾಣ್ಡಕಶ್ಚೈಷ ಕಾಲಿಕೋ ರಾಜಿಕಸ್ತಥಾ। ಗೌತಮಶ್ಚಾಜಬಸ್ತಶ್ಚ ಸೋಮರಾಜಾಪತತ್ತತಃ ।। ೬೧.

ರಾಡ, ಮಹಾವೀರ್ಯ, ಪಂಚಮ, ವಾಹನ, ತಾಳಕ, ಪಾಂಡಕ, ಕಾಲಿಕಾ, ರಾಜಿಕ, ಗೌತಮ, ಅಜಬಸ್ತ ಮತ್ತು ಸೋಮರಾಜ—ಇವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವನ ಶಿಷ್ಯರು.

ಪೃಷ್ಠಗ್ನಃ ಪರಿಕೃಷ್ಟಶ್ಚ ಉಲೂಖಲಕ ಏವ ಚ। ಯವೀಯಸಶ್ಚ ವೈಶಾಲೋ ಅಂಗುಲೀಯಶ್ಚ ಕೌಶಿಕಃ ।। ೬೧.

ಪೃಷ್ಠಘ್ನ, ಪರಿಕೃಷ್ಠ, ಉಲುಖಲಕ, ಯವೀಯಸ, ವೈಶಾಲ, ಅಂಗುಲೀಯ, ಕೌಶಿಕ—ಇವರು.

ಸಾಲಿಮಞ್ಜರಿಸತ್ಯಶ್ಚ ಕಾಪೀಯಃ ಕಾನಿಕಶ್ಚ ಯಃ। ಪರಾಶರಶ್ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಇತಿ ಕ್ರಾನ್ತಾಸ್ತು ಸಾಮಗಾಃ ।। ೬೧.

ಸಾಲಿಮಂಜರಿಸತ್ಯ, ಕಾಪೀಯ, ಕಾನಿಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಪರಾಶರ—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಗಿದ ಸಾಮಗರು.

ಸಾಮಗಾನಾನ್ತು ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೌ ದ್ವೌ ತು ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತೌ। ಪೌಷ್ಯಞ್ಜಿಶ್ಚ ಕೃತಿಶ್ಚೈವ ಸಂಹಿತಾನಾಂ ವಿಕಲ್ಪಕೌ ।। ೬೧.

ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗರಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಯಂಜಿ ಮತ್ತು ಕೃತಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು; ಇವರು ಸಂಹಿತೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು.

ಅಥರ್ವಾಣಂ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತ್ವಾ ಸುಮನ್ತುರದದದ್ ದ್ವಿಜಾಃ । ಕಬನ್ಧಾಯ ಪುನಃ ಕೃತ್ಸ್ರಂ ಸ ಚ ವಿದ್ಯಾದ್ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೬೧.

ಸುಮಂತು ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ, ದ್ವಿಜರಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿದ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಬಂಧನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ಕಬನ್ಧಸ್ತು ದ್ವಿದಾ ಕೃತ್ವಾ ಪಥ್ಯಾಯೈಕಂ ಪುನರ್ದದೌ। ದ್ವಿತೀಯಂ ವೇದಸ್ಪರ್ಶಾಯ ಸ ಚತುರ್ದ್ಧಾಕರೋತ್ ಪುನಃ ।। ೬೧.

ಆ ಕಬಂಧನು ಅದನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಥ್ಯನಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ಎರಡನೆಯದನ್ನು ವೇದಪಾಠಕ್ಕಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು.

ಮೋದೋ ಬ್ರಹ್ಮಬಲಶ್ಚೈವ ಪಿಪ್ಪಲಾದಸ್ತಥೈವ ಚ। ಶೌಕಾಯನಿಶ್ಚ ಧರ್ಮಜ್ಞಶ್ಚತುರ್ಥಸ್ತಪನಃ ಸ್ಮೃತಃ।? ವೇದಸ್ಪರ್ಶಸ್ಯ ಚತ್ವಾರಃ ಶಿಷ್ಯಾಸ್ತ್ವೇತೇ ದೃಢವ್ರತಾಃ ।। ೬೧.

ಮೋಡ, ಬ್ರಹ್ಮಬಲ, ಪಿಪ್ಪಲಾದ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಶೌಕಾಯನಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯವನಾದ ತಪನ—ಇವರು ವೇದಸ್ಪರ್ಶನ ಶಿಷ್ಯರು, ದೃಢವ್ರತರು.

ಪುನಶ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಥ್ಯಾನಾಂ ಭೇದಮುತ್ತಮಮ್। ಜಾಜಲಿಃ ಕುಮುದಾದಿಶ್ಚ ತೃತೀಯಃ ಶೌನಕಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೬೧.

ಪಥ್ಯರ ಪರಂಪರೆಯು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ: ಜಾಜಲಿ, ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯವನು ಶೌನಕ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ಶೌನಕಸ್ತು ದ್ವಿಧಾ ಕೃತ್ವಾ ದದಾವೇಕನ್ತು ಬಭ್ರವೇ। ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಂ ಧೀಮಾನ್ಸೈನ್ಧವಾಯನಸಂಜ್ಞಿತೇ ।। ೬೧.

ಶೌನಕನು ಅದನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಬಭ್ರವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಸೈಂಧವಾಯನನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ಸೈನ್ಧವೋ ಮುಞ್ಜಕೇಶಾಯ ಭಿನ್ನಾ ಸಾ ಚ ದ್ವಿಧಾ ಪುನಃ। ನಕ್ಷತ್ರ ಕಲ್ಪೋ ವೈತಾನಸ್ತೃತೀಯಃ ಸಂಹಿತಾನಿಧಿಃ। ಚತುರ್ಥೋಽಙ್ಗಿರಸಃ ಕಲ್ಪಃ ಶಾನ್ತಿಕಲ್ಪಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಃ ।। ೬೧.

ಸೈಂಧವನು ಮುಂಜಕೇಶನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಅದು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಯಿತು. ನಕ್ಷತ್ರಕಲ್ಪ, ವೈತಾನ, ಮೂರನೆಯದು ಸಂಹಿತಾನಿಧಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅಂಗಿರಸಕಲ್ಪ, ಐದನೆಯದು ಶಾಂತಿಕಲ್ಪ.

ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತ್ವಥರ್ವಣೋ ಹ್ಯೇತೇ ಸಂಹಿತಾನಾಂ ವಿಕಲ್ಪನಾಃ। ಷಟ್ಶಃ ಕೃತ್ವಾ ಮಯಾಪ್ಯುಕ್ತಂ ಪುರಾಣಮೃಷಿಸತ್ತಮಾಃ ।। ೬೧.

ಇವು ಅಥರ್ವಣ ಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳು; ಆರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನಾನು ಪುರಾಣವನ್ನು ಕೂಡ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೆ.

ಆತ್ರೇಯಃ ಸುಮತಿರ್ಧೀಮಾನ್ಕಾಶ್ಯಪೋ ಹ್ಯಕೃತವ್ರಣಃ। ಭಾರದ್ವಾಜೋಽಗ್ನಿವರ್ಚಾಶ್ಚ ವಸಿಷ್ಠೋ ಮಿತ್ರಯುಶ್ಚ ಯಃ । ಸಾವರ್ಣಿಃ ಸೋಮದತ್ತಿಸ್ತು ಸುಶರ್ಮಾ ಶಾಂಶಪಾಯನಃ ।। ೬೧.

ಆತ್ರೇಯ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸುಮತಿ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಅಕೃತವ್ರಣ, ಭಾರದ್ವಾಜ, ಅಗ್ನಿವರ್ಚ, ವಸಿಷ್ಠ, ಮಿತ್ರಯು, ಸಾವರ್ಣಿ, ಸೋಮದತ್ತ, ಸುಶರ್ಮ, ಶಾಂಶಪಾಯನ—ಇವರು.

ಏತೇ ಶಿಷ್ಯಾ ಮಮ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಪುರಾಣೇಷು ದೃಢವ್ರತಾಃ। ತ್ರಿಭಿಸ್ತಿಸ್ರಃ ಕೃತಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಸಂಹಿತಾಃ ಪುನರೇವ ಹಿ ।। ೬೧.

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ನನ್ನ ದೃಢವ್ರತ ಶಿಷ್ಯರು; ಮೂರು ಮಂದಿ ತಲಾ ಮೂರು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

ಕಾಶ್ಯಪಃ ಸಂಹಿತಾಕರ್ತ್ತಾ ಸಾವರ್ಣಿಃ ಶಾಂಶಪಾಯನಃ। ಸಾಮಿಕಾ ಚ ಚತುರ್ಥೀಸ್ಯಾತ್ಸಾ ಚೈಷಾ ಪೂರ್ವಸಂಹಿತಾ ।। ೬೧.

ಕಾಶ್ಯಪ, ಸಾವರ್ಣಿ, ಶಾಂಶಪಾಯನ ಮತ್ತು ಸಾಮಿಕಾ—ಇವರು ಸಂಹಿತೆಗಳ ಕರ್ತೃಗಳು; ಇದು ಮೊದಲ ಸಂಹಿತೆ.

ಸರ್ವಾಸ್ತಾ ಹಿ ಚತುಷ್ಪಾದಾಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚೈಕಾರ್ಥವಾಚಿಕಾಃ। ಪಾಠಾನ್ತರೇ ಪೃಥಗ್ಭೂತಾ ವೇದಶಾಖಾ ಯಥಾ ತಥಾ। ಚತುಃಸಾಹಸ್ರಿಕಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಶಾಂಶಪಾಯನಿಕಾಮೃತೇ ।। ೬೧.

ಎಲ್ಲವೂ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಪಾಠಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ, ವೇದಶಾಖೆಗಳಂತೆ; ಎಲ್ಲವೂ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ, ಶಾಂಶಪಾಯನಿಕವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.

ಲೋಮಹರ್ಷಣಿಕಾ ಮೂಲಾಸ್ತತಃ ಕಾಶ್ಯಪಿಕಾಃ ಪರಾಃ। ಸಾವರ್ಣಿಕಾಸ್ತೃತೀಯಾಸ್ತಾ ಯಜುರ್ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಪಣ್ಡಿತಾಃ ।। ೬೧.

ಲೋಮಹರ್ಷಣಿಕವೇ ಮೂಲ, ನಂತರ ಕಾಶ್ಯಪಿಕಗಳು, ಮೂರನೆಯದು ಸಾವರ್ಣಿಕ; ಇವರು ಯಜುರ್ವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಶಾಂಶಪಾಯನಿಕಾಶ್ಚಾನ್ಯಾ ನೋದನಾರ್ಥವಿಭೂಷಿತಾಃ । ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಋಚಾಮಷ್ಟೌ ಷಟ್ಶತಾನಿ ತಥೈವ ಚ ।। ೬೧.

ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಾಂಶಪಾಯನಿಕಗಳು ವಿಧಿನಿರ್ದೇಶಗಳ ಅರ್ಥದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸಾವಿರ ಆರು ನೂರು ಋಕ್ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.

ಏತಾಃ ಪಞಚದಶಾನ್ಯಾಶ್ಚ ದಶಾನ್ಯಾ ದಶಭಿಸ್ತಥಾ। ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಃ ಸಮಪ್ರೈಖಾಃ (ಷಾಃ) ಸಸಾವರ್ಣಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೬೧.

ಇವು ಹದಿನೈದು, ಮತ್ತಷ್ಟು ಹತ್ತು; ವಾಲಖಿಲ್ಯರು, ಸಮಪ್ರೈಖರು ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಣರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಅಷ್ಟೌ ಸಾಮಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಾಮಾನಿ ಚ ಚತುರ್ದ್ದಶ। ಆರಣ್ಯಕಂ ಸಹೋಮಞ್ಚ ಏತಾದ್ಗಾಯನ್ತಿ ಸಾಮಗಾಃ ।। ೬೧.

ಎಂಟು ಸಾವಿರ ಸಾಮಗಾನಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾಮಗಳು; ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಹೊಮಾಂಚವೂ ಇದೆ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಮಗರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.

ದ್ವಾದಶೈವ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಛನ್ದ ಆಧ್ವರ್ಯವಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಯಜುಷಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಞ್ಚ ಯಥಾ ವ್ಯಾಸೋ ವ್ಯಕಲ್ಪಯತ್ ।। ೬೧.

ದ್ವಾದಶ ಸಾವಿರ ಋಚಗಳು ಆದ್ವರ್ಯವ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವೆಂದು ವ್ಯಾಸರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಕನ್ತತ್ಸ್ಯಾತ್ಸಮನ್ತ್ರಕರಣಂ ತಥಾ। ಅತಃ ಪರಂ ಕಥಾನಾನ್ತು ಪೂರ್ವಾ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಮ್ ।। ೬೧.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯದ ಭಾಗಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರತು, ಹಳೆಯ ಕಥೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಂ ಸಮನ್ತ್ರಞ್ಚ ಋಗ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಯಜುಃ ಸ್ಮೃತಮ್। ತಥಾ ಹಾರಿದ್ರವೀಯಾಣಾಂ ಖಿಲಾನ್ಯುಪಖಿಲಾನಿ ಚ। ತಥೈವ ತೈತ್ತಿರೀಯಾಣಾಂ ಪರಕ್ಷುದ್ರಾ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೬೧.

ಊರಿನ, ಅರಣ್ಯದ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳ ಭಾಗಗಳು ಋಗ್ವೇದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ; ಹಾರಿದ್ರವೀಯರ ಖಿಲ ಮತ್ತು ಉಪಖಿಲಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ತೈತ್ತಿರೀಯರ ಚಿಕ್ಕ ಭಾಗಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ಶತನ್ಯೂನೇ ವೇದೇ ವಾಜಸನೇಯಕೇ। ಋಗ್ಗಣಃ ಪರಿ ಸಂಖ್ಯಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ್ತು ಚತುರ್ಗುಣಮ್ ।। ೬೧.

ವಾಜಸನೇಯಿ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ನೂರು ಕಡಿಮೆ ಋಚಗಳು ಇವೆ; ಋಗ್ವೇದದ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಾಗವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.

ಅಷ್ಟೌ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನಿ ಚಾಷ್ಟೌ ಅಶೀತಿರನ್ಯಾನ್ಯಧಿಕಶ್ಚ ಪಾದಃ। ಏತತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಯಜುಷಾಮೃಚಾಞ್ಚ ಸಶುಕ್ರಿಯಂ ಸಾಖಿಲ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಮ್ ।। ೬೧.

ಎಂಟು ಸಾವಿರ ಎಂಟು ನೂರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಇದು ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಋಗ್ವೇದದ ಪ್ರಮಾಣ, ಶುಕ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಶಾಖೆಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ತಥಾ ಚರಣವಿದ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸಂಹಿತಾಂ ಶ್ರೃಣು। ಷಟ್ಸಾಹಸ್ರಮೃಚಾಮುಕ್ತಮೃಚಃ ಷಡ್ವಿಂಶತಿಃ ಪುನಃ । ಏತಾವದಧಿಕಂ ತೇಷಾಂ ಯಜುಃ ಕಾಮಂ ವಿವಕ್ಷತಿ ।। ೬೧.

ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಾಠಶಾಖೆಗಳ ಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕೇಳು: ಆರು ಸಾವಿರ ಋಚಗಳು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ; ಈಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏಕಾದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶ ಚಾನ್ಯಾ ದಶೋತ್ತರಾಃ । ಋಚಾನ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಅಶೀತಿತ್ರಿಶತಾನಿ ಚ ।। ೬೧.

ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ, ಅದಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸೇರಿಸಿ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಹತ್ತು ಸೇರಿಸಿ; ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಋಚಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ನೂರು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಸಹಸ್ರಮೇಕಂ ಮನ್ತ್ರಾಣಾಮೃಚಾಮುಕ್ತಂ ಪ್ರಮಾಣತಃ। ಏತಾವದ್ಭೃಗುವಿಸ್ತಾರಮನ್ಯಚ್ಚಾಥರ್ವಿಕಂ ಬಹು ।। ೬೧.

ಸಾವಿರ ಋಗ್ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಭೃಗು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಇದಷ್ಟೇ, ಅಥರ್ವಣದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಇದೆ.