ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯದೇತದಾಹೃತಂ ವಿತ್ತಂ ಯೇ ವಃ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮೋ ಭವೇತ್। ತಸ್ಮೈ ತದುಪನೀತಂ ಹಿ ವಿದ್ಯಾವಿತ್ತಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।। ೬೦.

'ಈ ಸಂಪತ್ತು ಯಾರಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವವಿದೆ, ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗಲಿ. ಜ್ಞಾನವೂ, ಧನವೂ ಅವನಿಗೆ ಸಲ್ಲಲಿ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ.'

ಜನಕಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮುನಯಸ್ತೇ ಶ್ರುತಿಕ್ಷಮಾಃ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಧನಂ ಮಹಾಸಾರಂ ಧನವೃದ್ಧ್ಯಾ ಜಿಘೃಕ್ಷವಃ । ಶ್ರದ್ಧಯಾಞ್ಚಕ್ರುರನ್ಯೋನ್ಯಂ ವೇದಜ್ಞಾನಮದೋಲ್ಬಣಾಃ ।। ೬೦.

ಜನಕನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದ ಆ ಮುನಿಗಳು, ಆ ಮಹಾಸಾರವಾದ ಧನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದು, ಪರಸ್ಪರ ವೇದಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮಾಡಿದರು.

ಮನಸಾ ಗತವಿತ್ತಾಸ್ತೇ ಮಮೇದಂ ಧನಮಿತ್ಯುತ। ಮಮೈವೈತನ್ನ ವೇತ್ಯನ್ಯೋ ಬ್ರೂಹಿ ಕಿಂ ವಾ ವಿಕಲ್ಷ್ಯತೇ। ಇತ್ಯೇವಂ ಧನದೋಷೇಣ ವಾದಾಂಶ್ಚಕ್ರುರನೇಕಶಃ ।। ೬೦.

ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಈ ಧನ ನನ್ನದು' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಮತ್ತೊಬ್ಬನು 'ಇದು ನಿನ್ನದು ಅಲ್ಲ, ನನ್ನದು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. 'ಏನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕು?' ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಧನದ ಆಸೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ವಾದಗಳು ನಡೆಯಿತು.

ತಥಾನ್ಯಸ್ತತ್ರ ವೈ ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮವಾಹಸುತಃ ಕವಿಃ। ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಮಹಾತೇಜಾಸ್ತಪಸ್ವೀ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತಮಃ ।। ೬೦.

ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿ, ಬ್ರಹ್ಮವಾಹನನ ಪುತ್ರ, ಕವಿ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಎಂಬ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ತಪಸ್ವಿ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಇದ್ದನು.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಙ್ಗಾತ್ ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರೋವಾಚ ಸುಸ್ವರಮ್। ಶಿಷ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಧನಮೇತದ್ ಗೃಹಾಣ ಭೋ ।। ೬೦.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂಗದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅವನು, ಸುಮಧುರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು: 'ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯನೇ, ಈ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊ.'

ನಯಸ್ವ ಚ ಗೃಹಂ ವತ್ಸ ಮಮೈತನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ಸರ್ವವೇದೇಷ್ವಹಂ ವಕ್ತಾ ನಾನ್ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತು ಮತ್ಸಮಃ। ಯೋವಾ ನ ಪ್ರೀಯತೇ ವಿಪ್ರಃ ಸ ಮೇ ಹ್ಯವತು ಮಾಽಚಿರಮ್ ।। ೬೦.

'ಈ ಧನವನ್ನು ಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು, ನನ್ನ ಮಗನೇ; ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ವಕ್ತಾ; ನನ್ನ ಸಮಾನ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಂತೋಷಪಡದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ತಕ್ಷಣ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲಿ.'

ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಣವಃ ಕ್ಷುಬ್ಧಃ ಸಮುದ್ರ ಇವ ಸಮ್ಪ್ಲವೇ । ತಾನುವಾಚ ತತಃ ಸ್ವಸ್ಥೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಹಸನ್ನಿವ ।। ೬೦.

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಸಾಗರವು ಅಲೆದಂತಾಯಿತು; ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಶಾಂತವಾಗಿ, ನಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ಕ್ರೋಧ ಮಾಕಾರ್ಷುವಿದ್ವಾಂಸೋ ಭವನ್ತಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ। ವದಾಮಹೇ ಯಥಾಯುಕ್ತಂ ಜಿಜ್ಞಾಸನ್ತಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ ।। ೬೦.

'ಜ್ಞಾನಿಗಳೇ, ಸತ್ಯವಂತರೇ, ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಡಿ; ನಾವು ಯುಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿಚಾರಿಸೋಣ.'

ತತೋಽಭ್ಯುಪಾಗಮಂಸ್ತೇಷಾಂ ವಾದಾ ಜಗ್ಮುರನೇಕಶಃ। ಸಹಸ್ರಧಾ ಶುಭೈರರ್ಥೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶನಸಮ್ಭವೈಃ ।। ೬೦.

ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅನೇಕ ವಾದಗಳು ಶುರುವಾದವು; ಸಾವಿರಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮವಾದ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ತರ್ಕಗಳ ಮೂಲಕ.

ಲೋಕೇ ವೇದೇ ತಥಾಧ್ಯಾತ್ಮೇ ವಿದ್ಯಾಸ್ಥಾನೈರಲಂಕೃತಾಃ। ಶಾಪೋತ್ತಮಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಾ ನೃಪೌಘಪರಿವರ್ಜನಾಃ । ವಾದಾಃ ಸಮಭವಂಸ್ತತ್ರ ಧನಹೇತೋರ್ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ।। ೬೦.

ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ವೇದದಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ರಾಜರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು, ಧನದಿಗಾಗಿ ವಾದಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.

ಋಷಯಸ್ತ್ವೇಕತಃ ಸರ್ವೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಸ್ತಥೈಕತಃ। ಸರ್ವೇ ತೇ ಮುನಯಸ್ತೇನ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇನ ಧೀಮತಾ । ಏಕೈಕಶಸ್ತತಃ ಪೃಷ್ಟಾ ನೈವೋತ್ತರಮಥಾವ್ರುವನ್ ।। ೬೦.

ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಒಂದು ಕಡೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಒಬ್ಬನೇ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ನಿಂತನು; ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಋಷಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಯಾರೂ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.

ತಾನ್ವಿಜಿತ್ಯ ಮುನೀನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮರಾಶಿರ್ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ। ಶಾಕಲ್ಯಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ವಾದಕರ್ತ್ತಾರಮಞ್ಜಸಾ ।। ೬೦.

ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಋಷಿ ಶಾಕಲ್ಯನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಶಾಕಲ್ಯ ವದ ವಕ್ತವ್ಯಂ ಕಿಂ ಧ್ಯಾಯನ್ನವತಿಷ್ಟಸೇ। ಪೂರ್ಣಸ್ತ್ವಂ ಜಡಮಾನೇನ ವಾತಾಧ್ಮಾತೋ ಯಥಾ ದೃತಿಃ ।। ೬೦.

ಶಾಕಲ್ಯ, ಹೇಳಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಹೇಳು—ನೀನು ಯಾಕೆ ಯೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೀಯೆ? ನೀನು ಜಡ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿರುವೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬಲ್ಭಟ್ಟಿಯಂತೆ.

ಏವಂ ಸ ಧರ್ಷಿತಸ್ತೇನ ರೋಷಾತ್ತಾಮ್ರಾಸ್ಯಲೋಚನಃ। ಪ್ರೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಂ ತಂ ಪುರುಷಂ ಮುನಿಸನ್ನಿಧೌ ।। ೬೦.

ಅವನಿಂದ ಹೀಗೆ ಅವಮಾನಿತನಾದ ಶಾಕಲ್ಯ, ಕೋಪದಿಂದ ಮುಖವೂ ಕಣ್ಣೂ ಕೆಂಪಾಗಿ, ಮುನಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ತ್ವಮಸ್ಮಾಂಸ್ತೃಣವತ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ತಥೈವೇಮಾನ್ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾನ್। ವಿದ್ಯಾಧನಂ ಮಹಾಸಾರಂ ಸ್ವಯಂಗ್ರಾಹಂ ಜಿಘೃಕ್ಷಸಿ ।। ೬೦.

ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನೂ, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರನ್ನೂ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ; ನೀನು ವಿದ್ಯೆಯೂ ಧನವೂ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.

ಶಾಕಲ್ಯೇನೈವನುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಸಮಬ್ರವೀತ್। ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಾನಾಂ ಬಲಂ ವಿದ್ಧಿ ವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವಾರ್ಥದರ್ಶನಮ್ ।। ೬೦.

ಶಾಕಲ್ಯನಿಂದ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ವಾಂಸರ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯೆಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದೇ.

ಕಾಮಶ್ಚಾರ್ಥೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧಸ್ತೇನಾರ್ಥಂ ಕಾಮಯಾಮಹೇ । ಕಾಮಪ್ರಶ್ರಧನಾ ವಿಪ್ರಾಃ ಕಾಮಪ್ರಶ್ರಾನ್ವದಾಮಹೇ ।। ೬೦.

ಕಾಮವು ಧನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಧನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನಾವು ಫಲದ ಆಸೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಾತಾಡುತ್ತೇವೆ.

ಪಣಶ್ಚೈಷೋಽಸ್ಯ ರಾಜರ್ಷೇಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೀತಂ ಧನಂ ಮಯಾ। ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚಸ್ತಸ್ಯ ಶಾಕಲ್ಯಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ। ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಮಥೋವಾಚ ಕಾಮಪ್ರಶ್ರಾರ್ಥಮದ್ವಚಃ ।। ೬೦.

ಇದು ಆ ರಾಜಋಷಿಯ ಪಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಆ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ. ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಾಕಲ್ಯನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನಿಗೆ ಫಲದ ಆಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

ಬ್ರೂಹೀದಾನೀಂ ಮಯೋದ್ದಿಷ್ಟಾನ್ ಕಾಮಪ್ರಶ್ರಾನ್ ಯಥಾರ್ಥತಃ। ತತಃ ಸಮಭವದ್ವಾದಸ್ತಯೋರ್ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋರ್ಮಹಾನ್ ।। ೬೦.

ಈಗ ನಾನು ಕೇಳಿದ ಕಾಮಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿಜವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸು. ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರ ನಡುವೆ ಮಹಾ ವಾದವಿವಾದವು ಉಂಟಾಯಿತು.

ಸಾಗ್ರಂ ಪ್ರಶ್ನಸಹಸ್ರನ್ತು ಶಾಕಲ್ಯಸ್ತಮುಚೂಚುದತ್। ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋಽಬ್ರವೀತ್ಸರ್ವಾನ್ ಋಷೀಣಾಂ ಶ್ರೃಣ್ವತಾಂ ತದಾ ।। ೬೦.

ಶಾಕಲ್ಯನು ಆತನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿದನು; ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಉತ್ತರಿಸಿದನು, ಮುನಿಗಳು ಕೇಳುತ್ತಾ ಇದ್ದರು.

ಶಾಕಲ್ಯೇ ಚಾಪಿ ನಿರ್ವಾದೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಸ್ತಮಬ್ರವೀತ್ । ಪ್ರಶ್ರಮೇಕಂ ಮಮಾಪಿ ತ್ವಂ ವದ ಶಾಕಲ್ಯ ಕಾಮಿಕಮ್। ಶಾಪಃ ಪಣೋಽಸ್ಯ ವಾದಸ್ಯ ಅಬ್ರುವನ್ ಮೃತ್ಯುಮಾವ್ರಜೇತ್ ।। ೬೦.

ಶಾಕಲ್ಯನು ವಾದದಲ್ಲಿ ಸೋತಾಗ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ನೀನು ನನ್ನ ಒಂದು ಕಾಮಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು, ಶಾಕಲ್ಯ. ಈ ವಾದದ ಪಣ ಎಂದರೆ ಶಾಪ—ಅದು ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಥ ಸನ್ನೋದಿತಂ ಪ್ರಶ್ರಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇನ ಧೀಮತಾ । ಶಾಕಲ್ಯಸ್ತಮವಿಜ್ಞಾಯ ಸದ್ಯೋ ಮೃತ್ಯುಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೬೦.

ಆಗ ಧೀಮಂತನಾದ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಶಾಕಲ್ಯನು ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದನು.

ಏವಂ ಮೃತಃ ಸ ಶಾಕಲ್ಯಃ ಪ್ರಶ್ರವ್ಯಾಖ್ಯಾನಪೀಡಿತಃ। ಏವಂ ವಾದಶ್ಚ ಸುಮಹಾನಾಸೀತ್ತೇಷಾಂ ಧನಾರ್ಥಿಭಿಃ। ಋಷೀಣಾಂ ಮುನಿಭಿಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ ।। ೬೦.

ಹೀಗೆ ಶಾಕಲ್ಯನು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದೆ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಮೃತನಾದನು. ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಆಸೆಪಟ್ಟು, ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನೂ ಸೇರಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಾದವಿವಾದ ನಡೆಯಿತು.

ಸರ್ವೈಃ ಪೃಷ್ಟಾಂಸ್ತು ಸಮ್ಪ್ರಶ್ರಾನ್ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ। ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ವೈ ಮುನೇ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಶ್ರಸಾರಂ ಮಹಾಗತಿಃ ।। ೬೦.

ಎಲ್ಲರೂ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಆ ಮುನಿ ಅವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಧನಂ ಗೃಹ್ಯ ಯಶೋ ವಿಖ್ಯಾಪ್ಯ ಚಾತ್ಮನಃ। ಜಗಾಮ ವೈ ಗೃಹಂ ಸ್ವಸ್ಥಃ ಶಿಷ್ಯೈಃ ಪರಿವೃತೋ ವಶೀ ।। ೬೦.

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಧನವನ್ನು ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಖ್ಯಾತಗೊಳಿಸಿ, ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.

ದೇವಮಿತ್ರಸ್ತು ಶಾಕಲ್ಯೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಃ। ಚಕಾರ ಸಂಹಿತಾಃ ಪಞ್ಚಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪದವಿತ್ತಮಃ ।। ೬೦.

ದೇವಮಿತ್ರ ಶಾಕಲ್ಯನು, ಮಹಾತ್ಮನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಆಗಿ, ಐದು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು; ಅವನು ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಆಗಿದ್ದನು.

ತಚ್ಛಿಷ್ಯಾ ಅಭವನ್ ಪಞ್ಚ ಮುದ್ಘಲೋ ಗೋಲಕಸ್ತಥಾ। ಖಾಲೀಯಶ್ಚ ತಥಾ ಮತ್ಸ್ವಃ ಶೈಶಿರೇಯಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಃ ।। ೬೦.

ಅವನ ಐದು ಶಿಷ್ಯರು: ಮುದ್ಗಲ, ಗೋಲಕ, ಖಾಲೀಯ, ಮತ್ಸ್ವ ಮತ್ತು ಐದನೆಯವನು ಶೈಶಿರೇಯ.

ಪ್ರೋವಾಚ ಸಂಹಿತಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಶಾಕಪೂರ್ಣರಥೀತರಃ। ನಿರುಕ್ತಞ್ಚ ಪುನಶ್ಚಕ್ರೇ ಚತುರ್ಥಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಃ ।। ೬೦.

ಶಾಕಪೂರ್ಣರಥಿತರನು ಮೂರು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ ನಿರುಕ್ತವನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು, ಓ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜ.

ತಸ್ಯ ಶಿಷ್ಯಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರಃ ಕೇತವೋ ದಾಲಕಿಸ್ತಥಾ। ಧರ್ಮಶರ್ಮಾ ದೇವಶರ್ಮಾ ಸರ್ವೇ ವ್ರತಧರಾ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೬೦.

ಅವನ ನಾಲ್ಕು ಶಿಷ್ಯರು: ಕೇತವ, ದಾಲಕಿ, ಧರ್ಮಶರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವಶರ್ಮ—ಎಲ್ಲರೂ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು.