ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಮನುರ್ಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ। ವೇದಮೇಕಂ ಚತುಷ್ಪಾದಂ ಚತುರ್ಧಾ ವ್ಯಭಜತ್ಪ್ರಭುಃ ।। ೬೦.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, 'ಹೌದು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ, ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮನುವು ಆ ಒಂದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳ ವೇದವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಚನಾತ್ತಾತ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ। ತದಿದಂ ವರ್ತ್ತಮಾನೇನ ಯುಷ್ಮಾಕಂ ವೇದಕಲ್ಪನಮ್ ।। ೬೦.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಈ ವೇದದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಮಗೆ ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ.

ಮನ್ವನ್ತರೇಣ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವ್ಯತೀತಾನಾಂ ಪ್ರಕಲ್ಪನಮ್। ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ಪರೋಕ್ಷಂ ವೈ ತನ್ನಿಬೋಧತ ಸತ್ತಮಾಃ ।। ೬೦.

ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹಿಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ನೀವು ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಿಳಿಯಿರಿ, ಒಳ್ಳೆಯವರೇ.

ಅಸ್ಮಿನ್ ಯುಗೇ ಕೃತೋ ವ್ಯಾಸಃ ಪಾರಾಶರ್ಯಃ ಪರನ್ತಪಃ। ದ್ವೈಪಾಯನ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ವಿಷ್ಣೋರಂಶಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೬೦.

ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವೇದವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವರು ಪರಾಶರನ ಮಗ ವ್ಯಾಸರು; ಅವರು ದ್ವೈಪಾಯನ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೋದಿತಃ ಸೋಽಸ್ಮಿನ್ ವೇದಂ ವ್ಯಸ್ತುಂ ಪ್ರಚಕ್ರಮೇ। ಅಥ ಶಿಷ್ಯಾನ್ ಸ ಜಗ್ರಾಹ ಚತುರೋ ವೇದಕಾರಣಾತ್ ।। ೬೦.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೇದವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ನಂತರ, ವೇದದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ಜೈಮಿನಿಞ್ಚ ಸುಮನ್ತುಞ್ಚ ವೈಶಮ್ಪಾಯನಮೇವ ಚ। ಪೈಲನ್ತೇಷಾಂ ಚತುರ್ಥನ್ತು ಪಞ್ಚಮಂ ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ।। ೬೦.

ಜೈಮಿನಿ, ಸುಮಂತು, ವೈಶಂಪಾಯನ, ನಾಲ್ಕನೆಯವರು ಪೈಲ, ಐದನೆಯವರು ಲೋಮಹರ್ಷಣ — ಇವರೇ ಆ ಐದು ಮಂದಿ.

ಋಗ್ವೇದಶ್ರಾವಕಂ ಪೈಲಞ್ಜಗ್ರಾಹ ವಿಧಿವದ್ ದ್ವಿಜಮ್ । ಯಜುರ್ವೇದಪ್ರವಕ್ತಾರಂ ವೈಶಮ್ಪಾಯನಮೇವ ಚ ।। ೬೦.

ಪೈಲ ಎಂಬ ದ್ವಿಜನು ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಪಾಠಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ವೈಶಂಪಾಯನನು ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ವಿವರಿಸುವವನಾದನು.

ಜೈಮಿನಿಂ ಸಾಮವೇದಾರ್ಥಶ್ರಾವಕಂ ಸೋಽನ್ವಪದ್ಯತ। ತಥೈವಾಥರ್ವವೇದಸ್ಯ ಸುಮನ್ತುಮೃಷಿಸತ್ತಮಮ್ ।। ೬೦.

ಜೈಮಿನಿ ಸಾಮವೇದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಾಠಿಸುವವನಾದನು; ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಯಾದ ಸುಮಂತು ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಪಾಠಿಸುವವನಾದನು.

ಇತಿಹಾಸಪುರಾಣಸ್ಯ ವಕ್ತಾರಂ ಸಮ್ಯಗೇವ ಹಿ। ಮಾಞ್ಚೈವ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಭಗವಾನೀಶ್ವರಃ ಪ್ರಭುಃ ।। ೬೦.

ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವವನಾಗಿ ಭಗವಂತನಾದ ಈಶ್ವರನು ನನ್ನನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.

ಏಕ ಆಸೀದ್ಯಜುರ್ವೇದಸ್ತಞ್ಚತುರ್ದ್ಧಾ ವ್ಯಕಲ್ಪಯತ್। ಚತುರ್ಹೋತ್ರಮಭೂತ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತೇನ ಯಜ್ಞಮಕಲ್ಪಯತ್ ।। ೬೦.

ಒಂದು ಯಜುರ್ವೇದವಿತ್ತು; ಅದನ್ನು ಅವನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು. ಆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೋತ್ರುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಹೀಗಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅವನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದನು.

ಆಧ್ವರ್ಯವಂ ಯಜುರ್ಭಿಸ್ತು ಋಗ್ಭಿರ್ಹೋತ್ರಂ ತಥೈವ ಚ। ಉದ್ಗಾತ್ರಂ ಸಾಮಭಿಶ್ವಕ್ರೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಞ್ಚಾಪ್ಯಥರ್ವಭಿಃ। ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಮಕರೋದ್ಯಜ್ಞೇ ವೇದೇನಾಥರ್ವಣೇನ ತು ।। ೬೦.

ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆದ್ವರ್ಯುವನ್ನು, ಋಕ್ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಹೋತ್ರುವನ್ನು, ಸಾಮಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಉದ್ಗಾತೃವನ್ನು, ಅಥರ್ವಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಅವನು ನೇಮಿಸಿದನು; ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ತತಃ ಸಋಚಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಋಗ್ವೇದಂ ಸಮಕಲ್ಪ ಯತ್। ಹೋತೃಕಂ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ತೇನ ಯಜ್ಞವಾಹಂ ಜಗದ್ಧಿತಮ್ ।। ೬೦.

ನಂತರ ಋಕ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು, ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು; ಅದರ ಮೂಲಕ ಹೋತ್ರುವಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು, ಅದು ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಭಿಃ ಸಾಮವೇದಞ್ಚ ತೇನೋದ್ಗಾತ್ರಮರೋಚಯತ್ । ರಾಜ್ಞಸ್ತ್ವಥರ್ವವೇದೇನ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣ್ಯಕಾರಯತ್ ।। ೬೦.

ಸಾಮಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸಾಮವೇದವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಉದ್ಗಾತೃವನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದ ರಾಜನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ಆಖ್ಯಾನೈಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಾಖ್ಯಾನೈರ್ಗಾಥಾಭಿಃ ಕುಲಕರ್ಮಭಿಃ। ಪುರಾಣಸಂಹಿತಾಶ್ಚಕ್ರೇ ಪುರಾಣಾರ್ಥವಿಶಾರದಃ ।। ೬೦.

ಕಥೆಗಳು, ಉಪಕಥೆಗಳು, ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಲಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪುರಾಣಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವನು ಪುರಾಣ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.

ಯಚ್ಛಿಷ್ಟನ್ತು ಯಜುರ್ವೇದೇ ತೇನ ಯಜ್ಞಮಥಾಯುಜತ್। ಯುಞ್ಜಾನಃ ಸ ಯಜುರ್ವೇದೇ ಇತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿನಿಶ್ಚಯಃ ।। ೬೦.

ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದು, ಅದರಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದನು; ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ಹೀಗೆ ಬಳಸುವವನು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪದಾನಾಮುದ್ಧೃತತ್ವಾಚ್ಚ ಯಜೂಂಷಿ ವಿಷಮಾಣಿ ವೈ । ಸ ತೇನೋದ್ಧೃತವೀರ್ಯಸ್ತು ಋತ್ವಿಗ್ಭಿರ್ವೇದಪಾರಗೈಃ। ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ಹ್ಯಶ್ವಮೇಧಸ್ತೇನ ವಾ ಯುಜ್ಯತೇ ತು ಸಃ ।। ೬೦.

ಪದಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳು ಅಸಮಾನವಾಗಿವೆ; ಆ ತೆಗೆದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವೇದಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಋತ್ವಿಕರು ಅವನನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಋಚೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪೈಲಸ್ತು ವ್ಯಭಜತ್ತದ್ ವಿಧಾ ಪುನಃ । ದ್ವಿಷ್ಕೃತ್ವಾ ಸಂಯುಗೇ ಚೈವ ಶಿಷ್ಯಾಭ್ಯಾಮದದತ್ಪ್ರಭುಃ ।। ೬೦.

ಪೈಲನು ಋಕ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಮತ್ತೆ ವಿಭಜಿಸಿದನು; ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ಇನ್ದ್ರಪ್ರಮತಯೇ ಚೈಕಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಬಾಷ್ಕಲಾಯ ಚ। ಚತಸ್ರಃ ಸಂಹಿತಾಃ ಕೃತ್ವಾ ಬಾಷ್ಕಲಿರ್ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಃ। ಶಿಷ್ಯಾನಧ್ಯಾಪಯಾಮಾಸ ಶುಶ್ರೂಷಾಭಿರತಾನ್ ಹಿತಾನ್ ।। ೬೦.

ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಇಂದ್ರಪ್ರಮತಿಗೆ, ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಬಾಷ್ಕಲರಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ಬಾಷ್ಕಲ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜನು ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಪಾಠಿಸಿದನು.

ಬೋಧನ್ತು ಪ್ರಥಮಾಂ ಶಾಖಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಮಗ್ನಿಮಾಠರಮ್। ಪಾರಾಶರಂ ತೃತೀಯಾನ್ತು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾಮಥಾಪರಾಮ್ ।। ೬೦.

ಮೊದಲ ಶಾಖೆ ಬೋಧ, ಎರಡನೆಯದು ಅಗ್ನಿಮಾಠರ, ಮೂರನೆಯದು ಪಾರಾಶರ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ.

ಇನ್ದ್ರಪ್ರಮತಿರೇಕಾನ್ತು ಸಂಹಿತಾಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಃ। ಅಧ್ಯಾಪಯನ್ಮಹಾಭಾಗಂ ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಂ ಯಶಸ್ವಿನಮ್ ।। ೬೦.

ಇಂದ್ರಪ್ರಮತಿ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜನು ಒಂದು ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಿಗೆ ಪಾಠಿಸಿದನು.

ಸತ್ಯಶ್ರವಸಮಗ್ರ್ಯನ್ತು ಪುತ್ರಂ ಸ ತು ಮಹಾಯಶಾಃ। ಸತ್ಯಶ್ರವಾಃ ಸತ್ಯಹಿತಂ ಪುನರಧ್ಯಾಪಯದ್ ದ್ವಿಜಃ ।। ೬೦.

ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಸತ್ಯಶ್ರವನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಸತ್ಯಶ್ರವಸಿಗೆ ಪಾಠಿಸಿದನು; ಆ ಸತ್ಯಶ್ರವನು ಮತ್ತೆ ಸತ್ಯಹಿತ ಎಂಬ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಪಾಠಿಸಿದನು.

ಸೋಽಪಿ ಸತ್ಯತರಂ ಪುತ್ರಂ ಪುನರಧ್ಯಾಪಯದ್ವಿಭುಃ। ಸತ್ಯಶ್ರಿಯಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಯಣಮ್ ।। ೬೦.

ಅವನು ಕೂಡ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಸತ್ಯತರನಿಗೆ ಪಾಠಿಸಿದನು; ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಸತ್ಯಶ್ರಿಯು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು.

ಅಭವಂಸ್ತಸ್ಯ ಶಿಷ್ಯಾ ವೈ ತ್ರಯಸ್ತು ಸುಮಹೌಜಸಃ । ಸತ್ಯಶ್ರಿಯಸ್ತು ವಿದ್ವಾಸಃ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಹಣತತ್ಪರಾಃ ।। ೬೦.

ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ಶಿಷ್ಯರು ಇದ್ದರು, ಅವರು ಬಹಳ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ಸತ್ಯಶ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯರು ವಿದ್ಯಾವಂತರು, ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು.

ಶಾಕಲ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಸ್ತೇಷಾಂ ತಸ್ಮಾದನ್ಯೋ ರಥ(ಾ)ನ್ತರಃ । ಬಾಷ್ಕಲಿಶ್ಚ ಭರದ್ವಾಜ ಇತಿ ಶಾಖಾಪ್ರವರ್ತಕಾಃ ।। ೬೦.

ಅವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವರು ಶಾಕಲ್ಯ; ನಂತರ ರಥಾಂತರ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು, ನಂತರ ಬಾಷ್ಕಲಿ ಮತ್ತು ಭರದ್ವಾಜ—ಇವರು ಆ ಶಾಖೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು.

ದೇವಮಿತ್ರಸ್ತು ಶಾಕಲ್ಯೋ ಜ್ಞಾನಾಹಙ್ಕಾರಗರ್ವಿತಃ। ಜನಕಸ್ಯಸ ಯಜ್ಞೇ ವೈ ವಿನಾಶಮಗಮದ್ ದ್ವಿಜಃ ।। ೬೦.

ದೇವಮಿತ್ರನು, ಶಾಕಲ್ಯನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು, ತನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಗರ್ವಿತನಾಗಿ, ಜನಕನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾಶವನು ಕಂಡನು, ದ್ವಿಜರೆ.

ಕಥಂ ವಿನಾಶಮಗಮತ್ಸ ಮುನಿರ್ಜ್ಞಾನಗರ್ವಿತಃ। ಜನಕಸ್ಯಾಶ್ವಮೇಧೇನ ಕಥಂ ವಾದೋ ಬಭೂವ ಹ ।। ೬೦.

ಆ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಗರ್ವಿತನಾದ ಮುನಿಯು ಹೇಗೆ ನಾಶವನು ಕಂಡನು? ಜನಕನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆ ವಾದವು ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು?

ಕಿಮರ್ಥಞ್ಚಾಭವದ್ವಾದಃ ಕೇನ ಸಾರ್ದ್ಧಮಥಾಪಿ ವಾ। ಸರ್ವಮೇತದ್ಯಥಾವೃತ್ತಮಾಚಕ್ಷ್ವ ವಿದಿತನ್ತವ। ಋಷೀಣಾನ್ತು ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತದುತ್ತರಮಥಾಬ್ರವೀತ್ ।। ೬೦.

ಆ ವಾದ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಯಾರೊಂದಿಗೆ, ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು? ನೀನು ತಿಳಿದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸು. ಋಷಿಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

ಜನಕಸ್ಯಾಶ್ವಮೇಧೇ ತು ಮಹಾನಾಸೀತ್ಸಮಾಗಮಃ। ಋಷೀಣಾನ್ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತತ್ರಾಜಗ್ಮುರನೇಕಶಃ। ರಾಜರ್ಷೇರ್ಜನಕಸ್ಯಾಥ ತಂ ಯಜ್ಞಂ ಹಿ ದಿದೃಕ್ಷವಃ ।। ೬೦.

ಜನಕನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾವೇಶವಾಯಿತು; ಸಾವಿರಾರು ಋಷಿಗಳು ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದು, ರಾಜರ್ಷಿ ಜನಕನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದರು.

ಆಗತಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜಿಜ್ಞಾಸಾಸ್ಯಾಭವತ್ತತಃ। ಕೋನ್ವೇಷಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಕಥಂ ಮೇ ನಿಶ್ಚಯೋ ಭವೇತ್। ಇತಿ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಮನಸಾ ಬುದ್ಧಿಂ ಚಕ್ರೇ ಜನಾಧಿಪಃ ।। ೬೦.

ಬಂದಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸಕ್ತಿ ಜನಕನಿಗೆ ಉದಯವಾಯಿತು. 'ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ? ನಾನು ಹೇಗೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ?' ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ರಾಜನು ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡಿದರು.