ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಂ ತದ್ವೈ ಚೇತನಾರ್ಥಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ । ತೇನ ಹ್ಯಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ತಚ್ಚೇತನೇನ ಹ್ಯಧಿಷ್ಠಿತಮ್ ।। ೫೯.

ಯಾವುದು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೋ ಅದು ಚೇತನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ, ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ನಡೆಯುವದು ಚೇತನದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವರ್ತ್ತತೇ ಚ ಯಥಾ ತೌ ತು ಯಥಾ ಮತ್ಸ್ಯೋದಕೇ ಉಭೇ। ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ತತ್ತ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತಿ ಗುಣಾತ್ಮನಾ ।। ೫೯.

ಅವು ಎರಡು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಈಜುವ ಮೀನುಗಳಂತೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಚೇತನದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾದ ತತ್ವವು ಗುಣಗಳ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಕರಣತ್ವಾತ್ತಥಾ ಕಾರ್ಯಂ ತದಾ ತಸ್ಯ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ವಿಷಯೇ ವಿಷಯಿತ್ವಾಚ್ಚ ಹ್ಯರ್ಥೇಽರ್ಥಿತ್ವಾತ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೯.

ಉಪಕರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ವಿಷಯ ಮತ್ತು ವಿಷಯಿಯ ಸಂಬಂಧದಿಂದ, ಮತ್ತು ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಯಸುವುದರಿಂದ ಸಹ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಲೇನ ಪ್ರಾಪಣೀಯೇನ ಭೇದಾಸ್ತು ಕಾರಣಾತ್ಮಕಾಃ। ಸಂಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ತದಾ ವ್ಯಕ್ತಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಮಹದಾದಯಃ ।। ೫೯.

ಸಾಧಿಸುವ ಕಾಲದಿಂದ, ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ಮಹತ್ತಾದವುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ tattvagalu ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಮಹತಶ್ವಾಪ್ಯಹಙ್ಕಾರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭೂತೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ। ಭೂತಭೇದಾಸ್ತು ಭೇದೇಭ್ಯೋ ಜಜ್ಞಿರೇ ತೇ ಪರಸ್ಪರಮ್। ಸಂಸಿದ್ಧಿಕಾರಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸದ್ಯ ಏವ ವಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೯.

ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಅಹಂಕಾರವು, ಅದರಿಂದ ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂತಗಳ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳು ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯವು, ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಯಥೋಲ್ಮುಕಸ್ರುಟನ್ನೂರ್ದ್ಧ್ವಮೇಕಕಾಲಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ತಥಾ ವಿವೃತಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ ಕಾಲೇನೈಕೇನ ಕರ್ಮಣಾ ।। ೫೯.

ಹಾಗೆ, ಬೆಂಕಿಯ ಕಣವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರುವಂತೆ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಾಗ, ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾನ್ಧಕಾರೇ ಖದ್ಯೋತಃ ಸಹಸಾ ಸಮ್ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ। ತಥಾ ವಿವೃತ್ತೋ ಹ್ಯವ್ಯಕ್ತಾತ್ ಖದ್ಯೋತ ಇವ ಚೇಲ್ವಣಃ ।। ೫೯.

ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಂತೆ, ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದುದು ಕೂಡಾ ಬೆಂಕಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಹತ್ತಿರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ ಮಹಾನ್ ಸಶರೀರಸ್ತು ಯತ್ರೈವಾಗ್ರೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। ತತ್ರೈವ ಸಂಸ್ಥಿತೋ ವಿದ್ವಾನ್ ದ್ವಾರಶಾಲಾಮುಖೇ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೫೯.

ಆ ಮಹಾನ್, ದೇಹಧಾರಿ, ಮೊದಲೇ ಇದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜ್ಞಾನಿಯು, ಬಾಗಿಲಿನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವವನಂತೆ, ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಮಹಾಂಸ್ತು ತಮಸಃ ಪಾರೇ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಾದ್ವಿಭಾವ್ಯತೇ । ತತ್ರೈವ ಸಂಸ್ಥಿತೋ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತಮಸೋಽನ್ತ ಇತಿ ಶ್ರುತಿಃ ।। ೫೯.

ಮಹಾನ್, ತಮಸ್ಸನ್ನು ದಾಟಿ, ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜ್ಞಾನಿಯು ನಿಂತಿರುವನು—ಇದು ತಮಸ್ಸಿನ ಅಂತ್ಯವೆಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಬುದ್ಧಿರ್ವಿವರ್ತ್ತಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾ ಚತುರ್ವಿಧಾ । ಜ್ಞಾನಂ ವೈರಾಗ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ಧರ್ಮಶ್ಚೇತಿ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।। ೫೯.

ಬುದ್ಧಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವಾಗ, ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ: ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ—ಈ ನಾಲ್ಕು.

ಸಾಂಸಿದ್ದಿಕಾನ್ಯಥೈತಾನಿ ಸುಪ್ರತೀಕಾನಿ ತಸ್ಯ ವೈ । ಮಹತಃ ಸಶರೀರಸ್ಯ ವೈವರ್ತ್ತ್ಯಾತ್ ಸಿದ್ಧಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೫೯.

ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮಹಾನ್ ದೇಹಧಾರಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರುತುಗಳು. ಮಹತ್ತಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯೇ ಸಿದ್ಧಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅತ್ರ ಶೇತೇ ಚ ಯತ್ಪುರ್ಯಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನಮಥಾಪಿ ವಾ। ಪುರೀಶಯತ್ವಾತ್ಪುರುಷಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನಾತ್ ಸಉಚ್ಯತೇ ।। ೫೯.

ಈ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವದು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನು ಪುರುಷನೆಂದು, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವುದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೆಂದು ಹೆಸರಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ ಕ್ಷೇತ್ರವಿಜ್ಞಾನಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಮತಿರುಚ್ಯತೇ। ಯಸ್ಮಾದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ತು ಶೇತೇ ಹ ತಸ್ಮಾದ್ಬೋಧಾತ್ಮಕಃ ಸ ವೈ । ಸಂಸಿದ್ಧಯೇ ಪರಿಗತಂ ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಮಚೇತನಮ್ ।। ೫೯.

ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವುದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಿಗೆ ಭಗವಂತ, ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಅವನು ಬೋಧಾತ್ಮಕನು. ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ, ವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂಬ ಜಡಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ಏವಂ ನಿವೃತ್ತಿಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇನಾಭಿಸಂಹಿತಾ। ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇನ ಪರಿಜ್ಞಾತೋ ಭೋಗ್ಯೋಽಯಂ ವಿಷಯಸ್ತ್ವಿತಿ ।। ೫೯.

ಹೀಗಾಗಿ, ನಿವೃತ್ತಿಯು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಾಗ, ಈ ಲೋಕವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಋಷೀತ್ಯೇಷ ಗತೌ ಧಾತುಃಶ್ರುತೌ ಸತ್ಯೇ ತಪಸ್ಯಥ। ಏತತ್ಸನ್ನಿಯತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸ ಋಷಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೯.

ಋಷೇ, 'ಋಷ್' ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಕೇಳುವುದು, ಸತ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದೆಂದು ಅರ್ಥ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಋಷಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ನಿವೃತ್ತಿಸಮಕಾಲಂ ತು ಬುದ್ಧ್ಯಾವ್ಯಕ್ತಮೃಷಿಃ ಸ್ವಯಮ್। ಪರಂ ಹಿ ಋಷತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಮರ್ಷಿಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೯.

ನಿವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವ್ಯಕ್ತವು ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವತಃ ಋಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಪರಮವನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಪರಮರ್ಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗತ್ಯರ್ಥಾದೃಷತೇರ್ದ್ಧಾತೋರ್ನಾಮನಿರ್ವೃತ್ತಿರಾದಿತಃ । ಯಸ್ಮಾದೇಷ ಸ್ವಯಮ್ಭೂತಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚಾತ್ಮರ್ಷಿತಾ ಸ್ಮೃತಾ। ಈಶ್ವರಾಃ ಸ್ವಯಮುದ್ಭೂತಾ ಮಾನಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಾಃ ।। ೫೯.

ಹೋಗುವ ಅರ್ಥದಿಂದ 'ಋಷ್' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಸ್ವಯಂಭುವಾದುದರಿಂದ ಅವನು ಆತ್ಮರ್ಷಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಈಶ್ವರರು ಸ್ವತಃ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರರು.

ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಹನ್ಯತೇ ಮಾನೈರ್ಮಹಾನ್ ಪರಿಗತಃ ಪುರಃ। ಯಸ್ಮಾದೃಷನ್ತಿ ಯೇ ಧೀರಾ ಮಹಾನ್ತಂ ಸರ್ವತೋ ಗುಣೈಃ। ತಸ್ಮಾನ್ಮಹರ್ಷಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಮದರ್ಶಿನಃ ।। ೫೯.

ಮಹಾನ್ ಎಂದರೆ, ಅವನು ಯಾವ ಮಾನದಿಂದಲೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಧೀರರು ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಅನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ನೋಡುವವರು.

ಈಶ್ವರಾಣಾಂ ಶುಭಾಸ್ತೇಷಾಂ ಮಾನಸಾನ್ತರಸಾಶ್ಚ ತೇ। ಅಹಙ್ಕಾರಂ ತಮಶ್ಚೈವ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಚ ಋಷಿತಾಙ್ಗಾತಾಃ ।। ೫೯.

ಈಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಶುಭರೂಪಿಗಳೂ, ಮನಸ್ಸಿನ ಆಂತರಿಕರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅಹಂकार ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಋಷಿತ್ವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ತು ಋಷಯಸ್ತೇ ವೈ ಭೂತಾದೌ ತತ್ತ್ವದರ್ಶನಾಃ। ಋಷಿಪುತ್ರಾ ಋಷೀಕಾಸ್ತು ಮೈಥುನಾದ್ಗರ್ಭಸಮ್ಭವಾಃ ।। ೫೯.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಭೂತಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಋಷಿಗಳು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು. ಋಷಿಗಳ ಪುತ್ರರಾದ ಋಷಿಕರು ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು.

ತನ್ಮಾತ್ರಾಣಿ ಚ ಸತ್ಯಞ್ಚ ಋಷನ್ತೇ ತೇ ಮಹೌಜಸಃ। ಸತ್ಯರ್ಷಯಸ್ತತಸ್ತೇ ವೈ ಪರಮಾಃ ಸತ್ಯದರ್ಶನಾಃ ।। ೫೯.

ತನುಮಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸತ್ಯರ್ಷಿಗಳು, ಅವರಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮರು.

ಋಷೀಣಾಞ್ಚ ಸುತಾಸ್ತೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಋಷಿಪುತ್ರಕಾಃ । ಋಷನ್ತಿ ವೈ ಶ್ರುತಂ ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಶೇಷಾಂಶ್ಚೈವ ತತ್ತ್ವತಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಶ್ರುತರ್ಷಯಸ್ತೇಽಪಿ ಶ್ರುತಸ್ಯ ಪರಿದರ್ಶನಾಃ ।। ೫೯.

ಋಷಿಗಳ ಪುತ್ರರನ್ನು ಋಷಿಪುತ್ರರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವರು ಶ್ರವಣದಿಂದ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಶ್ರುತರ್ಷಿಗಳು, ಶ್ರುತಿಯ ಪರಿಗಣನೆ ಮಾಡುವವರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ಚಾಹಙ್ಕಾರಾತ್ಮಾ ತಥೈವ ಚ। ಭೂತಾತ್ಮಾ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾತ್ಮಾ ಚ ತೇಷಾಂ ತಜ್ಜ್ಞಾನಮುಚ್ಯತೇ । ಇತ್ಯೇತಾ ಋಷಿಜಾತೀಸ್ತು ನಾಮಭಿಃ ಪಞ್ಚ ವೈ ಶ್ರೃಣು ।। ೫೯.

ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮ, ಮಹಾತ್ಮ, ಅಹಂಕಾರಾತ್ಮ, ಭೂತಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಾತ್ಮ—ಇವುಗಳ ಜ್ಞಾನವೇ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಐದು ಋಷಿಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೇಳು.

ಭೃಗುರ್ಮರೀಚಿರತ್ರಿಶ್ಚ ಅಙ್ಗಿರಾಃ ಪುಲಹಃಕ್ರತುಃ। ಮನುರ್ದಕ್ಷೋ ವಸಿಷ್ಠಶ್ಚ ಪುಲಸ್ತ್ಯಶ್ಚೇತಿ ತೇ ದಶ। ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಾ ಹ್ಯೇತೇ ಉದ್ಭೂತಾಃ ಸ್ವಯಮೀಶ್ವರಾಃ ।। ೫೯.

ಭೃಗು, ಮರೀಚಿ, ಅತ್ರಿ, ಅಂಗಿರಾ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಮನು, ದಕ್ಷ, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪುಲಸ್ತ್ಯ—ಈ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವತಃ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈಶ್ವರರು.

ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಋಷೇರ್ಯಸ್ಮಾನ್ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಹರ್ಷಯಃ। ಈಶ್ವರಾಣಾಂ ಸುತಾಸ್ತ್ವೇತೇ ಋಷಯಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೫೯.

ಮಹಾನ್ ಋಷಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದರಿಂದ ಅವರು ಮಹರ್ಷಿಗಳು. ಈ ಋಷಿಗಳು ಈಶ್ವರರ ಪುತ್ರರು—ಇವರನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ.

ಕಾವ್ಯೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಶ್ಚೈವ ಕಶ್ಯಪಶ್ಚೋಶನಾಸ್ತಥಾ। ಉತಥ್ಯೋ ವಾಮದೇವಶ್ಚ ಅಪೋಜ್ಯಶ್ಚೈಶಿಜಸ್ತಥಾ ।। ೫೯.

ಕಾವ್ಯ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಕಶ್ಯಪ, ಉಶನಾ, ಉತಥ್ಯ, ವಾಮದೇವ, ಅಪೋಜ್ಯ ಮತ್ತು ಐಶಿಜ—

ಕರ್ದ್ದಮೋ ವಿಶ್ರವಾಃ ಶಕ್ತಿರ್ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಸ್ತಥಾ ಧರಾಃ। ಇತ್ಯೇತೇ ಋಷಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಜ್ಞಾನತೋ ಋಷಿತಾಙ್ಗತಾಃ ।। ೫೯.

ಕರ್ಧಮ, ವಿಶ್ರವಾಸ್, ಶಕ್ತಿ, ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಮತ್ತು ಧರರು—ಇವರು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮತ್ತು ಋಷಿತ್ವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಋಷಿಗಳು.

ಋಷಿಪುತ್ರಾನೃಷಿಕಾಂಸ್ತು ಗರ್ಭೋತ್ಪನ್ನಾನ್ನಿಬೋಧತ। ವತ್ಸರೋ ನಗ್ರಹೂಶ್ಚೈವ ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೯.

ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಋಷಿಕರನ್ನು ಈಗ ತಿಳಿಯು: ವತ್ಸರ, ನಾಗ್ರಹೂ ಮತ್ತು ಭಾರದ್ವಾಜ.

ಬೃಹದುತ್ಥಃ ಶರದ್ವಾಂಶ್ಚ ಅಗಸ್ತ್ಯಶ್ಚೌಶಿಜಸ್ತಥಾ। ಋಷಿರ್ದೀರ್ಘತಮಾಶ್ಚೈವ ಬೃಹದುಕ್ಥಃ ಶರದ್ವತಃ ।। ೫೯.

ಬೃಹದುತ್ತ, ಶರದ್ವಾನ್, ಅಗಸ್ತ್ಯ, ಉಶಿಜ, ದೀರ್ಘತಮಸ್, ಬೃಹದುಕ್ತ ಮತ್ತು ಶರದ್ವತ—ಇವರು ಋಷಿಗಳು.