ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮನ್ವಾದಯಶ್ಚ ಯೇ ಶಿಷ್ಟಾ ಯೇ ಮಯಾ ಪ್ರಾಗುದೀರಿತಾಃ। ತೈಃ ಶಿಷ್ಟೈಶ್ಚರಿತೋ ಧರ್ಮಃ ಸಮ್ಯಗೇವ ಯುಗೇ ಯುಗೇ ।। ೫೯.

ನಾನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಮನು ಮೊದಲಾದ ಶಿಷ್ಟರು, ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತ್ರಯೀ ವಾರ್ತಾ ದಣ್ಡನೀತಿರಿಜ್ಯಾ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಸ್ತಥಾ। ಶಿಷ್ಟೈರಾಚರ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾನ್ಮನುನಾ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಪೂರ್ವೈಃ ಪೂರ್ವಗತತ್ವಾಚ್ಚ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಃ ಸ ಶಾಶ್ವತಃ ।। ೫೯.

ಮೂರು ವಿಧದ ವೇದ, ವೃತ್ತಿ, ದಂಡನೀತಿ, ಯಜ್ಞ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಷ್ಟರು ಮತ್ತು ಮನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಳೆಯವರು ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿದೆ.

ದಾನಂ ಸತ್ಯನ್ತಪೋಽಲೋಭೋ ವಿದ್ಯೇಜ್ಯಾಪ್ರಜನೀ ದಯಾ। ಅಷ್ಟೌ ತಾನಿ ಚರಿತ್ರಾಣಿ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೫೯.

ದಾನ, ಸತ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಅಲೋಭ, ವಿದ್ಯೆ, ಯಜ್ಞ, ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ದಯೆ—ಈ ಎಂಟು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಶಿಷ್ಟಾ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚರನ್ತ್ಯೇನಂ ಮನುಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಶ್ಚ ವೈ। ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೯.

ಮನು ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಎಂದೇ ಅದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶ್ರವಣಾತ್ ಶ್ರೌತಃ ಸ್ಮರಣಾತ್ ಸ್ಮಾರ್ತ್ತ ಉಚ್ಯತೇ। ಇಜ್ಯಾ ವೇದಾತ್ಮಕಃ ಶ್ರೌತಃ ಸ್ಮಾರ್ತೋ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾತ್ಮಕಃ। ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಧರ್ಮಸ್ಯೇಹ ತು ಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೫೯.

ಶ್ರವಣದಿಂದ ಶ್ರೌತ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಮಾರ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಶ್ರೌತ ಧರ್ಮ ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ವೇದಾಧಾರಿತ, ಸ್ಮಾರ್ತ ಧರ್ಮ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಾಧಾರಿತ. ಈಗ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಭೂತಮರ್ಥಂ ಯಃ ಪೃಷ್ಟೋ ವೈ ನ ನಿಗೂಹತಿ। ಯಥಾ ಭೂತಪ್ರವಾದಸ್ತು ಇತ್ಯೇತತ್ಸತ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೫೯.

ಯಾರು ಯಾರಾದರೂ ಕೇಳಿದಾಗ ತನ್ನ ಬಳಿ ಇರುವ ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ, ನಿಜವಾದಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಇದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಜಪೋ ಮೌನಂ ನಿರಾಹಾರತ್ವಮೇವ ಚ। ಇತ್ಯೇತತ್ ತಪಸೋ ಮೂಲಂ ಸುಘೋರಂ ತದ್ದುರಾಸದಮ್ ।। ೫೯.

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಜಪ, ಮೌನ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಗಳು. ಈ ತಪಸ್ಸು ತುಂಬಾ ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಸಾಧಿಸಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.

ಪಶೂನಾಂ ದ್ರವ್ಯಹವಿಷಾಮೃಕ್ಸಾಮಯಜುಷಾಂ ತಥಾ। ಋತ್ವಿಜಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಞ್ಚ ಸಂಯೋಗೋ ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೫೯.

ಪಶುಗಳು, ಹೋಮದ ವಸ್ತುಗಳು, ತುಪ್ಪ, ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಯಜಮಾನರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಕೊಡುವ ದಕ್ಷಿಣೆ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ 'ಯೋಗ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಆತ್ಮವತ್ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯೋ ಹಿತಾಯಾಹಿತಾಯ ಚ। ಸಮಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ದೃಷ್ಟಿಃ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಹ್ಯೇಷಾ ದಯಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫೯.

ಯಾರು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು, ಅವರ ಹಿತಕ್ಕೂ ಅಹಿತಕ್ಕೂ ಸಮವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆ ಸಮ ದೃಷ್ಟಿಯೇ ದಯೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಆಕ್ರುಷ್ಟೋಽಭಿಹತೋ ವಾಪಿ ನಾಕ್ರೋಶೇದ್ಯೋ ನ ಹನ್ತಿ ವಾ। ವಾಙ್‌ಮನಃಕರ್ಮಭಿಃ ಕ್ಷಾನ್ತಿಸ್ತಿತಿಕ್ಷೈಷಾ ಕ್ಷಮಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫೯.

ಯಾರಾದರೂ ನಿಂದಿಸಿದರೂ ಅಥವಾ ಹೊಡೆದರೂ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕಾರ ಮಾಡದೆ ಕ್ಷಮಿಸುವವನನ್ನು ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ತಿತಿಕ್ಷೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾಮಿನಾರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಾಮುತ್ಸೃಷ್ಟಾನಾಞ್ಚ ಮೃತ್ಸು ಚ। ಪರಸ್ವಾನಾಮನಾದಾನಮಲೋಭ ಇಹ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ ।। ೫೯.

ಯಾರಾದರೂ ಇತರರ ಸೊತ್ತನ್ನು, ಅದು ಕಾಯಲಾಗದಿದ್ದರೂ, ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲೋಭ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮೈಥುನಸ್ಯಾಸಮಾಚಾರೋ ಹ್ಯಚಿನ್ತನಮಕಲ್ಪನಮ್। ನಿವೃತ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತದಚ್ಛಿದ್ರಂ ದಮ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೫೯.

ಮೈಥುನದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಯೋಚಿಸದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆದುಬಿಡುವುದು — ಈ ನಿರಂತರ ನಿಯಮವೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ದಮನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಆತ್ಮಾರ್ಥಂ ವಾ ಪರಾರ್ಥಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀಹ ಯಸ್ಯ ವೈ। ನ ಮಿಥ್ಯಾ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಶಮಸ್ಯೈ ತತ್ತು ಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೫೯.

ತಾನಿಗೋಸ್ಕರವಾಗಲಿ, ಇತರರಿಗೋಸ್ಕರವಾಗಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸುಳ್ಳಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಶಾಂತಿ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಾನ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದಶಾತ್ಮಕೇ ಯೋ ವಿಷಯೇ ಕಾರಣೇ ಚಾಷ್ಟಲಕ್ಷಣೇ। ನ ಕ್ರುಧ್ಯೇತ್ತು ಪ್ರತಿಹತಃ ಸ ಜಿತಾತ್ಮಾ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೫೯.

ಹತ್ತು ವಿಧದ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಂಟು ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಯಾರಿಗೆ ತಡೆಯಾದರೂ ಸಹ ಅವನು ಕೋಪಗೊಳ್ಳದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನನ್ನು ಆತ್ಮಜಯಿಯಾದವನು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯದ್ಯದಿಷ್ಟತಮಂ ದ್ರವ್ಯಂ ನ್ಯಾಯೇನೋಪಾಗತಞ್ಚ ಯತ್। ತತ್ತದ್ಗುಣವತೇ ದೇಯಮಿತ್ಯೇತದ್ದಾನಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೫೯.

ಯಾವುದೇ ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಗುಣವಂತರಿಗೆ ನೀಡುವುದು ದಾನದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ದಾನಂ ತ್ರಿವಿಧಮಿತ್ಯೇತತ್ ಕನಿಷ್ಠಜ್ಯೇಷ್ಠಮಧಯಮಮ್ । ತತ್ರ ನೈಃಶ್ರೇಯಸಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಕನಿಷ್ಠಂ ಸ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ। ಕಾರುಣ್ಯಾತ್ಸರ್ವಭೂತೇಭ್ಯಃ ಸುವಿಭಾಗಸ್ತು ಬನ್ಧುಷು ।। ೫೯.

ದಾನ ಮೂರು ವಿಧ: ಕಡಿಮೆ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನ ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆ ದಾನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದಯೆಯಿಂದ ನೀಡುವುದು, ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಸಮವಾಗಿ ಹಂಚುವುದು.

ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಭ್ಯಾಂ ವಿಹಿತೋ ಧರ್ಮೋ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾತ್ಮಕಃ। ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಾವಿರುದ್ಧಶ್ಚ ಧರ್ಮಃ ಸತ್ಸಾಧುಸಙ್ಗತಃ ।। ೫೯.

ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾದ ಧರ್ಮವು ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಸದ್ಗುಣಿಗಳ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧರ್ಮವು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಪ್ರದ್ವೇಷೋ ಹ್ಯನಿಷ್ಟೇಷು ತಥೇಷ್ಟಾನಭಿನನ್ದನಮ್। ಪ್ರೀತಿತಾಪವಿಷಾದೇಭ್ಯೋ ವಿನಿವೃತ್ತಿರ್ವಿರಕ್ತತಾ ।। ೫೯.

ಅಪ್ರೀತಿಯವರ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಿಯವಾದುದರಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಪಡದೆ, ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ವಿಷಾದಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದನ್ನು ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಕರ್ಮಣೋ ನ್ಯಾಸಃ ಕೃತಾನಾಮಕೃತೈಃ ಸಹ। ಕುಶಲಾಕುಶಲಾನಾಞ್ಚ ಪ್ರಹಾಣಂ ತ್ಯಾಗ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೫೯.

ಸಂನ್ಯಾಸ ಎಂದರೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮಾಡದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು, ಹಿತ ಮತ್ತು ಅಹಿತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು.

ಅವ್ಯಕ್ತಾದ್ಯೋಽವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ವಿಕಾರೋಽಸ್ಮಿನ್ನಚೇತನೇ। ಚೇತನಾಚೇತಾನ್ಯತ್ವವಿಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೫೯.

ಅಪ್ರಕಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟವಾದದ ನಡುವಿನ ಭೇದವನ್ನು, ಜಡದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು, ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದೇ ಜ್ಞಾನ.

ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಾಂ ತು ಧರ್ಮಸ್ಯ ಇತ್ಯೇತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಋಷಿಭಿರ್ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಜ್ಞೈಃ ಪೂರ್ವೇ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ।। ೫೯.

ಧರ್ಮದ ಅಂಗಗಳ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ಧರ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಪುರಾತನ ಋಷಿಗಳು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅತ್ರ ವೋ ವರ್ತ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ವಿಧಿರ್ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಯಃ । ಇತರೇತರವರ್ಣಸ್ಯ ಚಾತುರ್ವರ್ಣಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ। ಪ್ರತಿಮನ್ವನ್ತರಞ್ಚೈವ ಶ್ರುತಿರನ್ಯಾ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೫೯.

ಈಗ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಈ ಮನ್ವಂತರದ ನಿಯಮವನ್ನು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಣಕ್ಕೂ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶ್ರುತಿ ವಿಧಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಋಚೋ ಯಜೂಷಿಂ ಸಾಮಾನಿ ಯಥಾವತ್ ಪ್ರತಿದೈವತಮ್। ಆಭೂತಸಂಪ್ಲವಸ್ಯಾಪಿ ವರ್ಜ್ಯೈಕಂ ಶತರುದ್ರಿಯಮ್ ।। ೫೯.

ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ದೇವತೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪಠಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಮಹಾಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಡಬೇಕು.

ವಿಧಿರ್ಹೋತ್ರಂ ತಥಾ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪೂರ್ವವತ್ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ। ದ್ರವ್ಯಸ್ತೋತ್ರಂ ಗುಣಸ್ತೋತ್ರಂ ಕರ್ಮ ಸ್ತೋತ್ರಂ ತಥೈವ ಚ। ಚತುರ್ಥಮಾಭಿಜನಿಕಂ ಸ್ತೋತ್ರಮೇತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮ್ ।। ೫೯.

ಹೋಮದ ವಿಧಿ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮೊದಲಿನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ದ್ರವ್ಯಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ, ಗುಣಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ, ಕರ್ಮಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯದು ವಂಶದ ಸ್ತೋತ್ರ—ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿವೆ.

ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಯಥಾ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಯೇ। ಪ್ರವರ್ತ್ತಯತಿ ತೇಷಾಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ತೋತ್ರಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್। ಏವಂ ಮನ್ತ್ರಗುಣಾನಾಞ್ಚ ಸಮುತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾ ।। ೫೯.

ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದಂತೆ, ಅವರಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಮಂತ್ರಗಳೂ ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಥರ್ವಯಜುಷಾಂ ಸಾಮ್ನಾಂ ವೇದೇಷ್ವಿಹ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ । ಋಷೀಣಾನ್ತಪ್ಯತಾಮುಗ್ರನ್ತಪಃ ಪರಮದುಶ್ಚರಮ್ ।। ೫೯.

ಅಥರ್ವ, ಯಜುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಋಷಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು, ಅದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮತ್ತು ದುರ್ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಮನ್ತ್ರಾಃ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವುರ್ಹಿ ಪೂರ್ವಮನ್ವನ್ತರೇಷ್ವಿಹ। ಪರಿತೋಷಾದ್ಭಯಾದ್ದುಃಖಾತ್ಸುಖಾಚ್ಛೋಕಾಚ್ಚ ಪಞ್ಚಧಾ ।। ೫೯.

ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದವು. ಅವು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಭಯದಿಂದ, ದುಃಖದಿಂದ, ಸುಖದಿಂದ ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ—ಐದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

ಋಷೀಣಾಂ ತಪಃಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ದರ್ಶನೇನ ಯದೃಚ್ಛಯಾ। ಋಷೀಣಾಂ ಯದೃಷಿತ್ವಂ ಹಿ ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀಹ ಲಕ್ಷಣೈಃ ।। ೫೯.

ಋಷಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಸ್ವತಃ ಋಷಿತ್ವವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅತೀತಾನಾಗತಾನಾನ್ತು ಪಞ್ಚಧಾ ಋಷಿರುಚ್ಯತೇ। ಅತಸ್ತ್ವೃಷೀಣಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಹ್ಯಾರ್ಷಸ್ಯ ಚ ಸಮುದ್ಭವಮ್ ।। ೫೯.

ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ರೀತಿಯ ಋಷಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈಗ ನಾನು ಋಷಿಗಳೂ ಅವರ ಋಷಿತ್ವದ ಉದ್ಭವವನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.