ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತದಾ ತ್ವಲ್ಪೇನ ಕಾಲೇನ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ। ಧನ್ಯಾ ಧರ್ಮಞ್ಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಯುಗಾನ್ತೇ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ ।। ೫೮.

ಆಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಜನರು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವರು; ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧನ್ಯರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವರು, ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.

ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತ್ಯುದಿತಂ ಧರ್ಮಂ ಯೇ ಚರನ್ತ್ಯನಸೂಯಕಾಃ. ತ್ರೇತಾಯಾಂ ವಾರ್ಷಿಕೋ ಧರ್ಮೋ ದ್ವಾಪರೇ ಮಾಸಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಯಥಾಶಕ್ತಿಂ ಚರನ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತದಹ್ನಾ ಪ್ರಾಪ್ರುಯಾತ್ ಕಲೌ ।। ೫೮.

ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಯಾರೂ ಈರ್ಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಆಚರಿಸಿದರೆ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಧರ್ಮ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಚರಿಸಿದರೂ, ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲೇ ಫಲ ಸಿಗುವುದು.

ಏಷಾ ಕಲಿಯುಗೇಽವಸ್ಥಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶನ್ತು ನಿಬೋಧ ಮೇ । ಯುಗೇ ಯುಗೇ ತು ಹೀಯನ್ತೇ ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಪಾದಾಂಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಯಃ ।। ೫೮.

ಇದು ಕಲಿಯುಗದ ಸ್ಥಿತಿ; ಈಗ ಸಂಧ್ಯಾ ಕಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸಿದ್ಧಿಯ ಮೂರು ಭಾಗಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಯುಗಸ್ವಭಾವಾತ್ಸನ್ಧ್ಯಾಸ್ತು ತಿಷ್ಠನ್ತೀಮಾಸ್ತು ಪಾದಶಃ। ಸನ್ಧ್ಯಾಸ್ವಭಾವಾಚ್ಚಾಂಶೇಷು ಪಾದಶಸ್ತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ ।। ೫೮.

ಯುಗಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಸಂಧ್ಯಾ ಭಾಗಗಳು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ; ಸಂಧ್ಯೆಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

ಏವಂ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಕೇ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ತು ಯುಗಾನ್ತಿಕೇ। ತೇಷಾಂ ಶಾಸ್ತಾ ಹ್ಯಸಾಧೂನಾಂ ಭೃಗೂಣಾಂ ನಿಧನೋತ್ಥಿತಃ ।। ೫೮.

ಹೀಗೆ, ಯುಗಾಂತ್ಯದ ಸಂಧ್ಯಾ ಭಾಗದ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ಭೃಗು ವಂಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವವನು ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗುವನು.

ಗೋತ್ರೇಣ ವೈ ಚನ್ದ್ರಮಸೋ ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಮಿತಿರುಚ್ಯತೇ। ಮಾಧವಸ್ಯ ತು ಸೋಂಶೇನ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ।। ೫೮.

ಚಂದ್ರಮಸ ವಂಶದವರು ಪ್ರಮಿತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಪೂರ್ವದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುಂತರದಲ್ಲಿ, ಮಾಧವನ ಭಾಗವಾಗಿ ಅವನು ಜನಿಸಿದ್ದನು.

ಸಮಾಃ ಸ ವಿಂಶತಿಂ ಪೂರ್ಣಾಃ ಪರ್ಯಟನ್ ವೈ ವಸುನ್ಧರಾಮ್। ಆಚಕರ್ಷ ಸ ವೈ ಸೇನಾಂ ಸವಾಜಿರಥಕುಞ್ಜರಾಮ್ ।। ೫೮.

ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಕುದುರೆಗಳು, ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಪ್ರಗೃಹೀತಾಯುಧೈರ್ವಿಪ್ರೈಃ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ। ಸ ತದಾ ತೈಃ ಪರಿವೃತೋ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾನ್ ಹನ್ತಿ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೫೮.

ಅವನನ್ನು ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಆಯುಧಧಾರಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರು. ಅವರು ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದಾಗ ಅವನು ಸಾವಿರಾರು ವಿದೇಶಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.

ಸ ಹತ್ವಾ ಸರ್ವಗಶ್ಚೈವ ರಾಜ್ಞಸ್ತಾನ್ ಶೂದ್ರಯೋನಿಜಾತ್। ಪಾಷಣ್ಡಾನ್ ಸ ತತಃ ಸರ್ವಾನ್ನಿಃಶೇಷಾನ್ ಕೃತವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೫೮.

ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶೂದ್ರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಜರನ್ನು ಕೊಂದು, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಷಂಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿದನು.

ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಧಾರ್ಮಿಕಾ ಯೇ ಚ ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಹನ್ತಿ ಸರ್ವಶಃ। ವರ್ಣವ್ಯತ್ಯಾಸಜಾತಾಂಶ್ಚ ಯೇ ಚ ತಾನುಪಜೀವಿನಃ ।। ೫೮.

ಅತಿಯಾದ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಇಲ್ಲದವರನ್ನೂ, ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನೂ, ಅವರ ಅವಲಂಬಿತರನ್ನೂ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು.

ಉದೀಚ್ಯಾನ್ಮಧ್ಯದೇಶಾಂಶ್ಚ ಪಾರ್ವತೀಯಾಂಸ್ತಥೈವ ಚ। ಪ್ರಾಚ್ಯಾನ್ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂಶ್ಚ ತಥಾ ವಿನ್ಧ್ಯಪೃಷ್ಠಾಪರಾನ್ತಿಕಾನ್ ।। ೫೮.

ಅವನು ಉತ್ತರದವರು, ಮಧ್ಯದವರು, ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದವರು, ಪೂರ್ವದವರು, ಪಶ್ಚಿಮದವರು ಹಾಗೂ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದಾಚೆಯವರನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡಿದನು.

ತಥೈವ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಂಶ್ಚ ದ್ರವಿಡಾನ್ ಸಿಂಹಲೈಃ ಸಹ। ಗಾನ್ದಾರಾನ್ ಪಾರದಾಂಶ್ಚೈವ ಪಹ್ನವಾನ್ ಯವನಾಂಸ್ತಥಾ ।। ೫೮.

ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣದವರು, ದ್ರಾವಿಡರು, ಸಿಂಹಳರು, ಗಾಂಧಾರರು, ಪಾರದರು, ಪಹ್ನವರು, ಯವನರು ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಅವನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.

ತುಷಾರಾನ್ ವರ್ವರಾಂಶ್ಚೀನಾನ್ ಶೂಲಿಕಾನ್ ದರದಾನ್ ಖಸಾನ್। ಲಮ್ಪಾಕಾನ್ಥ ಕೇತಾಂಶ್ಚ ಕಿರಾತಾನಾಞ್ಚ ಜಾತಯಃ ।। ೫೮.

ತುಷಾರರು, ಬರ್ವರರು, ಚೀನರು, ಶೂಲಿಕರು, ದರದರು, ಖಸರು, ಲಂಪಾಕರು, ಕೆತರು ಮತ್ತು ಕಿರಾತರ ಜನಾಂಗಗಳನ್ನೂ ಅವನು ನಾಶಮಾಡಿದನು.

ಪ್ರವೃತ್ತಚಕ್ರೋ ಬಲವಾನ್ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾನಾಮನ್ತಕೃದ್ವಿಭುಃ। ಅಧೃಷ್ಯಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಚಚಾರಾಥ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ ।। ೫೮.

ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಆ ಪ್ರಭುನು ತನ್ನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಚಲಿಸಿ, ವಿದೇಶಿಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಅಜೇಯನಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.

ಮಾಧವಸ್ಯ ತು ಸೋಂಶೇನ ದೇವಸ್ಯ ಹಿ ವಿಜಜ್ಞಿವಾನ್ । ಪೂರ್ವಜನ್ಮವಿಧಿಜ್ಞೈಶ್ಚ ಪ್ರಮಿತಿರ್ನಾಮ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।। ೫೮.

ಮಾಧವ ದೇವರ ಭಾಗದಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವವರಿಂದ ಪ್ರಮಿತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಅವನು ಶೂರನಾಗಿದ್ದನು.

ಗೋತ್ರೇಣ ವೈ ಚನ್ದ್ರಮಸಃ ಪೂರ್ವೇ ಕಲಿಯುಗೇ ಪ್ರಭುಃ। ದ್ವಾತ್ರಿಂಶೇಽಭ್ಯುದಿತೇ ವರ್ಷೇ ಪ್ರಕ್ರಾನ್ತೇ ವಿಂಶತಿಂ ಸಮಾಃ ।। ೫೮.

ಚಂದ್ರಮಸ ವಂಶದವನು, ಹಿಂದಿನ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ, ಮೂವತ್ತೆರಡನೇ ವರ್ಷ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದನು.

ವಿನಿಘ್ನನ್ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಮಾನವಾನಿ ಸಹಸ್ರಶಃ। ಕೃತ್ವಾ ವೀರ್ಯಾವಶೇಷಾನ್ತು ಪೃಥ್ವೀಂ ಱೂಢೇನ ಕರ್ಮಣಾ । ಪರಸ್ಪರನಿಮಿತ್ತೇನ ಕೋಪೇನಾಕಸ್ಮಿಕೇನ ತು ।। ೫೮.

ಅವನು ಸಾವಿರಾರು ಮಾನವರನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಶೌರ್ಯ ಉಳಿದಂತೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಪರಸ್ಪರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅಚಾನಕ್ ಕೋಪದಿಂದ ಅವನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದನು.

ಸ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ವೃಷಲಾನ್ ಪ್ರಾಯಶಸ್ತಾನಧಾರ್ಮಿಕಾನ್ । ಗಙ್ಗಾಯಮುನಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ನಿಷ್ಠಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸಹಾನುಗಃ ।। ೫೮.

ಅಧರ್ಮಿಗಳಾದ ವೃಷಲರನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಜಯಿಸಿ, ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ನದಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು.

ತತೋ ವ್ಯತೀತೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಅಮಾತ್ಯೇ ಸತ್ಯಸೈನಿಕೇ। ಉತ್ಸಾದ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾಂಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೫೮.

ಆ ಬಳಿಕ, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ರಾಜರನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ವಿದೇಶಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು.

ತತ್ರ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಕೇ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ತು ಯುಗಾನ್ತಿಕೇ। ಸ್ಥಿತಾಸ್ವಲ್ಪಾವಶಿಷ್ಟಾಸು ಪ್ರಜಾಸ್ವಿಹ ವ್ಕಚಿತ್ ವ್ಕಚಿತ್ ।। ೫೮.

ಆsandhyākāladalli, ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಉಳಿದಿದ್ದ ಜನರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಅಪ್ರಗ್ರಹಾಸ್ತತಸ್ತಾ ವೈ ಲೋಕಚೇಷ್ಟಾಸ್ತು ವೃನ್ದಶಃ। ಉಪಹಿಂಸನ್ತಿ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಪರಸ್ಪರಮ್ ।। ೫೮.

ಆಮೇಲೆ, ಜನರು ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ನಡೆದು, ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಹಿಂಸಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಾದರು.

ಅರಾಜಕೇ ಯುಗವಶಾತ್ ಸಂಶಯೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ। ಪ್ರಜಾಸ್ತಾ ವೈ ತತಃ ಸರ್ವಾಃ ಪರಸ್ಪರಭಯಾರ್ದಿತಾಃ ।। ೫೮.

ರಾಜನು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಯುಗದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಸಂಶಯ ಉಂಟಾದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದರು.

ವ್ಯಾಕುಲಾಶ್ಚ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಾಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದಾರಾನ್ ಗೃಹಾಣಿ ಚ। ಸ್ವಾನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಸಮವೇಕ್ಷನ್ತೋ ನಿಷ್ಠಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಸುದುಃಖಿತಾಃ ।। ೫೮.

ಅವರು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿಯೂ, ಶ್ರಮದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿಯೂ, ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಗಳನ್ನೂ ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿ, ಬಹಳ ದುಃಖದಿಂದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡರು.

ನಷ್ಟೇ ಶ್ರೌತೇ ಸ್ಮೃತೇ ಧರ್ಮೇ ಪರಸ್ಪರಹತಾಸ್ತದಾ। ನಿರ್ಮರ್ಯಾದಾ ನಿರಾಕ್ರನ್ದಾ ನಿಃಸ್ನೇಹಾ ನಿರಪತ್ರಪಾಃ ।। ೫೮.

ವೇದಪಾಠ, ಸ್ಮೃತಿ, ಧರ್ಮ ಇವುಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ, ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅವರು ಯಾವ ಹದಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಯಾರಿಗೂ ಕಾಳಜಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ನಷ್ಟೇ ವರ್ಪೇ ಪ್ರತಿಹತಾ ಹ್ರಸ್ವಕಾಃ ಪಞ್ಜವಿಂಶಕಾಃ। ಹಿತ್ವಾ ದಾರಾಂಶ್ಚ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ವಿಷಾದವ್ಯಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ।। ೫೮.

ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಜನರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಗಳನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ದುಃಖದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಅನಾವೃಷ್ಟಿಹತಾಶ್ಚೈವ ವಾರ್ತ್ತಾಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ದುಃಖಿತಾಃ। ಪ್ರತ್ಯನ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ನಿಪೇವನ್ತೇ ಹಿತ್ವಾ ಜನಪದಾನ್ ಸ್ವಕಾನ್ ।। ೫೮.

ಮಳೆ ಬಾರದ ದುಃಖದಿಂದ, ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ತಮ್ಮ ಊರುಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲಸುತ್ತಾರೆ.

ಸರಿತಃ ಸಾಗರಾನ್ ಕೂಪಾನ್ ಸೇವನ್ತೇ ಪರ್ವತಾಂಸ್ತದಾ। ಮಧುಮಾಂಸೈರ್ಮೂಲಫಲೈರ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ ಸುದುಃಖಿತಾಃ ।। ೫೮.

ಅವರು ತುಂಬಾ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಜೇನು, ಮಾಂಸ, ಬೇರು, ಹಣ್ಣು ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.

ಚೀರವಸ್ತ್ರಾಜಿನಧರಾ ನಿಷ್ಪತ್ರಾ ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಾಃ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಪರಿಭ್ರಷ್ಟಾಃ ಸಙ್ಕರಂ ಘೋರಮಾಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೫೮.

ಅವರು ಬೊಕ್ಕಸ, ಹಾಳೆಯ ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಚರ್ಮದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಎಂತಹ ಆಸ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದು, ಭಯಾನಕವಾದ ಕಲರವದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.

ಏತಾಃ ಕಾಷ್ಠಾಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ಅಲ್ಪಶೇಷಾಸ್ತಥಾ ಪ್ರಜಾಃ । ಜರಾವ್ಯಾಧಿಕ್ಷುಧಾವಿಷ್ಟಾ ದುಃಖಾನ್ನಿರ್ವೇದಮಾಗಮನ್ ।। ೫೮.

ಈ ಉಳಿದ ಜನರು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ವಯಸ್ಸು, ರೋಗ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ದುಃಖದಿಂದ ವಿರಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.