ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ವಿಚಾರಾಣಾಚ್ಚ ವೈರಾಗ್ಯಂ ವೈರಾಗ್ಯಾದ್ದೋಪದರ್ಶನಮ್। ದೋಷಾಣಾಂ ದರ್ಶನಾಚ್ಚೈವ ದ್ವಾಪರೇ ಜ್ಞಾನಸಮ್ಭವಃ ।। ೫೮.

ವಿಚಾರದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ; ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ; ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಂಡು ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವು ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ತೇಷಾಞ್ಚ ಮಾನಿನಾಂ ಪೂರ್ವಮಾದ್ಯೇ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ದ್ವಾಪರೇ ಪರಿಪನ್ಥಿನಃ ।। ೫೮.

ಆ ಹೆಮ್ಮೆಯವರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಆಯುರ್ವೇದವಿಕಲ್ಪಾಶ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಾಂ ಜ್ಯೌತಿಷಸ್ಯ ಚ। ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವಿಕಲ್ಪಶ್ಚ ಹೇತುಶಾಸ್ತ್ರವಿಕಲ್ಪನಮ್ ।। ೫೮.

ಆಯುರ್ವೇದದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಾಖೆಗಳು, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಅಂಗಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತರ್ಕದ ವಿಭಿನ್ನ ಮತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ಮೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಭೇದಾಶ್ಚ ಪ್ರಸ್ಥಾನಾನಿ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್। ದ್ವಾಪರೇಷ್ವಭಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಮತಿಭೇದಾಸ್ತಥಾ ನೃಣಾಮ್ ।। ೫೮.

ಸ್ಮೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳು ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಜನರಲ್ಲಿಯೂ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಮನಸಾ ಕರ್ಮಣಾ ವಾಚಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಾ ದ್ವಾರ್ತ್ತಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧ್ಯತಿ। ದ್ವಾಪರೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಾಯಕ್ಲೇಶಪುರಸ್ಕೃತಾ ।। ೫೮.

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಕೆಲಸದಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಶರೀರದ ಶ್ರಮವೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೋಭೇಽಧೃತಿರ್ವಣಿಗ್ಯುದ್ಧಂ ತತ್ತ್ವಾನಾಮವಿನಿಶ್ಚಯಃ। ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಣಯನಂ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಸಙ್ಕರಸ್ತಥಾ ।। ೫೮.

ಲೋಭದಿಂದ, ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ವ್ಯಾಪಾರದ ಜಗಳಗಳಿಂದ, ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನದಿಂದ, ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಹೊಸ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ದ್ವಾಪರೇಷು ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ರೋಗೋ ಲೋಭೋ ವಧಸ್ತಥಾ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಪರಿಧ್ವಂಸಾಃ ಕಾಮದ್ವೇಷೌ ತಥೈವ ಚ ।। ೫೮.

ದ್ವಾಪರಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ, ಲೋಭ, ಹತ್ಯೆ ಇವುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ; ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ಗಡಿ ಮುರಿಯುವುದು, ಕಾಮ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಪೂರ್ಣೇ ವರ್ಷಸಹಸ್ರೇ ದ್ವೇ ಪರಮಾಯುಸ್ತುಥಾ ನೃಣಾಮ್। ನಿಃಶೇಪೇ ದ್ವಾಪರೇ ತಸ್ಮಿನ್ ತಸ್ಯ ಸನ್ಧ್ಯಾ ತು ಪಾದತಃ ।। ೫೮.

ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ, ಅದು ಮಾನವರಿಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಆಯುಷ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ದ್ವಾಪರಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ ಒಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಷ್ಠತೇ ಗುಣೈರ್ಹೀನೋ ಧರ್ಮೋಽಸೌ ದ್ವಾಪರಸ್ಯ ತು । ತಥೈವ ಸನ್ಧ್ಯಾಪಾದೇನ ಅಂಶಸ್ತಸ್ಯಾವತಿಷ್ಠತೇ ।। ೫೮.

ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಒಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ ಅದರ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ದ್ವಾಪರಸ್ಯ ಚ ವರ್ಷೇ ಯಾ ತಿಷ್ಯಸ್ಯ ತು ನಿಬೋಧತ। ದ್ವಾಪರಸ್ಯಾಂಶಶೇಷೇ ತು ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಕಲೇರತಃ ।। ೫೮.

ಈಗ ದ್ವಾಪರಯುಗದ ತಿಷ್ಯ ವರ್ಷವನ್ನು ಕೇಳಿ; ದ್ವಾಪರಯುಗದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಿಂಸಾಸೂಯಾನೃತಂ ಮಾಯಾ ವಧಶ್ಚೈವ ತಪಸ್ವಿನಾಮ್। ಏತೇ ಸ್ವಭಾವಾಸ್ತಿಷ್ಯಸ್ಯ ಸಾಧಯನ್ತಿ ಚ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫೮.

ಹಿಂಸೆ, ಈರ್ಷೆ, ಸುಳ್ಳು, ಮೋಸ, ತಪಸ್ವಿಗಳ ಹತ್ಯೆ — ಇವುಗಳು ತಿಷ್ಯಯುಗದ ಸ್ವಭಾವಗಳು, ಜನರು ಕೂಡ ಅವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏಷ ಧರ್ಮಃ ಕೃತಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಧರ್ಮಶ್ಚ ಪರಿಹೀಯತೇ। ಮನಸಾ ಕರ್ಮಣಾ ಸ್ತುತ್ಯಾ ವಾರ್ತ್ತಾ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ ವಾ ನ ವಾ ।। ೫೮.

ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧರ್ಮವು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಕೆಲಸದಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮೂಲಕ ಜೀವನೋಪಾಯ ಸಿಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಿಗದಿರಬಹುದು.

ಕಲೌ ಪ್ರಮಾರಕೋ ರೋಗಃ ಸತತಂ ಕ್ಷುದ್ಭಯಾನಿ ವೈ। ಅನಾವೃಷ್ಟಿಭಯಂ ಘೋರಂ ದರ್ಶನಞ್ಚ ವಿಪರ್ಯಯಮ್ ।। ೫೮.

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡುವ ರೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ, ಸದಾ ಹಸಿವಿನ ಭಯ ಇರುತ್ತದೆ; ಭಯಾನಕ ಬರದ ಭಯ ಮತ್ತು ವಿಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

ನ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ಮೃತೇರಸ್ತಿ ತಿಷ್ಯೇ ಲೋಕೇ ಯುಗೇ ಯುಗೇ। ಗರ್ಭಸ್ಥೋ ಮ್ರಿಯತೇ ಕಶ್ಚಿದ್ಯೌವನಸ್ಥಸ್ತಥಾಪರಃ । ಸ್ಥಾವಿರೇ ಮಧ್ಯಕೌಮಾರೇ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ವೈ ಕಲೌ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫೮.

ತಿಷ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಮೃತಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವಿಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಯೌವನದಲ್ಲಿಯೇ ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು, ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನವರು, ವೃದ್ಧರೂ ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಧಾರ್ಮಿಕಾಸ್ತ್ವನಾಚಾರಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕೋಪಾಲ್ಪತೇಜಸಃ। ಅನೃತಬ್ರುವಶ್ಚ ಸತತಂ ತಿಷ್ಯೇ ಜಾಯನ್ತಿ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫೮.

ಅಧರ್ಮಿಗಳು, ದುಷ್ಚರಿತ್ರೆಯವರು, ತೀವ್ರ ಕೋಪದವರು, ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯವರು, ಸದಾ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವವರು — ಇಂತಹ ಜನರು ತಿಷ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ದುರಿಷ್ಟೈರ್ದುರಧೀತೈಶ್ಚ ದುರಾಚಾರೈರ್ದುರಾಗಮೈಃ। ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಕರ್ಮದೋಷೈಸ್ತೈಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಜಾಯತೇ ಭಯಮ್ ।। ೫೮.

ಕೆಟ್ಟವರಿಂದ, ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿತಿರದವರಿಂದ, ದುಶ್ಚರಿತ್ರೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ, ತಪ್ಪಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದವರಿಂದ, ಅವರ ಕರ್ಮದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಿಂಸಾ ಮಾಯಾ ತಥೇರ್ಷ್ಯಾ ಚ ಕ್ರೋಧೋಽಸೂಯಾಕ್ಷಮಾನೃತಮ್। ತಿಷ್ಯೇ ಭವನ್ತಿ ಜನ್ತೂನಾಂ ರಾಗೋ ಲೋಭಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ ।। ೫೮.

ಹಿಂಸೆ, ಮೋಸ, ಈರ್ಷೆ, ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ಕ್ಷಮೆಯ ಕೊರತೆ, ಸುಳ್ಳು — ಇವುಗಳು ತಿಷ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಲೋಭವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.

ಸಂಕ್ಷೋಭೋ ಜಾಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಕಲಿಮಾಸಾದ್ಯ ವೈ ಯುಗಮ್। ನಾಧೀಯನ್ತೇ ತದಾ ವೇದಾ ನ ಯಜನ್ತೇ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ಉತ್ಸೀದನ್ತಿ ನರಾಶ್ಚೈವ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಸವಿಶಃ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೫೮.

ಕಲಿಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಭಾರೀ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಓದುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ದ್ವಿಜರು ಯಜ್ಞವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಪುರುಷರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ಷುದ್ರಾಣಾಮನ್ತ್ಯಯೋನೇಸ್ತು ಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಸಹ। ಭವನ್ತೀಹ ಕಲೌ ತಸ್ಮಿನ್ ಶಯನಾಸನಭೋಜನೈಃ ।। ೫೮.

ಆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಕುಳಿನರಲ್ಲದವರ ನಡುವೆ ಹಾಸಿಗೆ, ಆಸನ, ಊಟ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಂಬಂಧಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ರಾಜಾನಃ ಶೂದ್ರಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಪಾಷಣ್ಡಾನಾಂ ಪ್ರವರ್ತಕಾಃ। ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಜಾ ಏವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೮.

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಬಹುಪಾಲು ಶೂದ್ರ ವರ್ಗದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತಪ್ಪು ಮತಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಜೆಗಳು ಗರ್ಭಹತ್ಯೆಗೂ ಕೈಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಜನರ ನಡೆ ಇಂತಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆಯುರ್ಮೇಧಾ ಬಲಂ ರೂಪಂ ಕುಲಞ್ಚೈವ ಪ್ರಹೀಯತೇ। ಶೂದ್ರಾಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚಾರಾಃ ಶೂದ್ರಾಚಾರಾಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ।। ೫೮.

ಆಯುಷ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ, ಶಕ್ತಿ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಲವಂಶ ಎಲ್ಲವೂ ಕುಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಶೂದ್ರರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶೂದ್ರರಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರಾಜವೃತ್ತೇ ಸ್ಥಿತಾಶ್ಚೌರಾಶ್ಚೌರವೃತ್ತಾಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ। ಭೃತ್ಯಾಶ್ಚ ನಷ್ಟಸುಹೃದೋ ಯುಗಾನ್ತೇ ಪರ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇ ।। ೫೮.

ಅಪರಾಧಿಗಳು ರಾಜರಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ರಾಜರು ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯುಗಾಂತ್ಯ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಸೇವಕರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಶೀಲಿನ್ಯೋಽವ್ರತಾಶ್ಚಾಪಿ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಮದ್ಯಾಮಿಷಪ್ರಿಯಾಃ। ಮಾಯಾಮಾತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಯುಗಾನ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇ ।। ೫೮.

ಮಹಿಳೆಯರು ಶೀಲವಿಲ್ಲದೆ, ವ್ರತವಿಲ್ಲದೆ, ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೋಸಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ವಾಪದಪ್ರಬಲತ್ವಞ್ಚ ಗವಾಞ್ಚೈವಾಪ್ಯುಪಕ್ಷಯಃ। ಸಾಧೂನಾಂ ವಿನಿವೃತ್ತಿಶ್ಚ ವಿದ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕಲೌ ಯುಗೇ ।। ೫೮.

ಅರಣ್ಯದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ, ಹಸುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತಾರೆ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.

ತದಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇ ಮಹೋದರ್ಕೋ ದುರ್ಲಭೋ ಭೋಗಿನಾಂ ತಥಾ। ಚತುರಾಶ್ರಮಶೈಥಿಲ್ಯಾದ್ಧರ್ಮಃ ಪ್ರವಿಚಲಿಷ್ಯತಿ ।। ೫೮.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಸಿಗುವುದೂ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಭೋಗವೂ ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳ ಶಕ್ತಿಯೂ ಕುಗ್ಗುವುದರಿಂದ ಧರ್ಮವೂ ನಡುಗುತ್ತದೆ.

ತದಾ ಹ್ಯಲ್ಪಫಲಾ ದೇವೀ ಭವೇದ್ಭೂಮಿರ್ಮಹೀಯಸೀ। ಶೂದ್ರಾಸ್ತಪಶ್ಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಯುಗಾನ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯುಪಶ್ಥಿತೇ ।। ೫೮.

ಆಗ ಭೂಮಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯುಗಾಂತ್ಯ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಶೂದ್ರರೂ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ತದಾ ಹ್ಯೈಕಾಹಿಕೋ ಧರ್ಮೋ ದ್ವಾಪರೇ ಯಶ್ಚ ಮಾಸಿಕಃ। ತ್ರೇತಾಯಾಂ ವತ್ಸರಸ್ಥಶ್ಚ ಏಕಾಹಾದತಿರಿಚ್ಯತೇ ।। ೫೮.

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನದ ವ್ರತದಿಂದ ಸಿಗುವ ಪುಣ್ಯವೇ ದ್ವಾಪರಯುಗದ ಮಾಸಿಕ ವ್ರತಕ್ಕೂ, ತ್ರೇತಾಯುಗದ ವಾರ್ಷಿಕ ವ್ರತಕ್ಕೂ ಮೀರಿರುತ್ತದೆ.

ಅರಕ್ಷಿತಾರೋ ಹರ್ತ್ತಾರೋ ಬಲಿಭಾಗಸ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ। ಯುಗಾನ್ತೇಷು ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸ್ವರಕ್ಷಣಪರಾಯಣಾಃ ।। ೫೮.

ರಾಜರು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ತೆರಿಗೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಷತ್ರಿಯಾಶ್ಚ ರಾಜಾನೋ ವಿಶಃ ಶೂದ್ರೋಪಜೀವಿನಃ। ಶೂದ್ರಾಭಿವಾದಿನಃ ಸರ್ವೇ ಯುಗಾನ್ತೇ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ ।। ೫೮.

ರಾಜರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲ, ಜನರು ಶೂದ್ರರ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಶೂದ್ರರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ.