ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅದ್ರೋಹಶ್ಚಾಪ್ಯಲೋಭಶ್ಚ ದಮೋ ಭೂತದಯಾ ತಪಃ। ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಥಾ ಸತ್ಯಮನುಕ್ರೋಶಃ ಕ್ಷಮಾ ಧೃತಿಃ। ಸನಾತನಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಮೂಲಮೇತದ್ದುರಾಸದಮ್ ।। ೫೭.

ಹಗೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸತ್ಯವಚನ, ಕರುಣೆ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮದ ಸಾಧಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಮೂಲಗಳು.

ಧರ್ಮಮನ್ತ್ರಾತ್ಮಕೋ ಯಜ್ಞಸ್ತಪಶ್ಚಾನಶನಾತ್ಮಕಮ್। ಯಜ್ಞೇನ ದೇವಾನಾಪ್ನೋತಿ ವೈರಾಗ್ಯಂ ತಪಸಾ ಪುನಃ ।। ೫೭.

ಯಜ್ಞವು ಧರ್ಮಮಯವಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ತಪಸ್ಸು ಉಪವಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಯಜ್ಞದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಾದ್ವೈರಾಗ್ಯಾತ್ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಲಯಮ್। ಜ್ಞಾನಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕೈವಲ್ಯಂ ಪಞ್ಚೈತಾ ಗತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೭.

ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಲಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು—ಈ ಐದು ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಏವಂ ವಿವಾದಃ ಸುಮಹಾನ್ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಸೀತ್ ಪ್ರವರ್ತ್ತನೇ। ಋಷೀಣಾಂ ದೇವತಾನಾಞ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ।। ೫೭.

ಈ ರೀತಿ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಯಜ್ಞದ ಆಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಾದವೊಂದು ಉಂಟಾಯಿತು.

ತತಸ್ತೇ ಋಷಯೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾದ್ಭುತಂ ವರ್ತ್ಮ ಬಲೇನ ತು। ವಸೋರ್ವಾಕ್ಯಮನಾದೃತ್ಯ ಜಗ್ಮುಸ್ತೇ ವೈ ಯಥಾಗತಾಃ ।। ೫೭.

ಆಗ ಆ ಋಷಿಗಳು ಅದ್ಭುತವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡು, ವಸುನ ಮಾತನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಬಂದಂತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.

ಗತೇಷು ದೇವಸಙ್ಘೇಷು ದೇವಾ ಯಜ್ಞಮವಾಪ್ನುಯುಃ। ಶ್ರೂಯನ್ತೇ ಹಿ ತಪಃಸಿದ್ಧಾ ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಮಯಾ ನೃಪಾಃ ।। ೫೭.

ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪು ಹೋದ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದ ರಾಜರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಿಯವ್ರತೋತ್ತಾನಪಾದೌ ಧ್ರುವೋ ಮೇಧಾತಿಥಿರ್ವಸುಃ। ಸುಮೇಧಾ ವಿರಜಾಶ್ಚೈವ ಶಙ್ಖಪಾದ್ರಜ ಏವ ಚ। ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಃ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಹವಿರ್ದ್ಧಾನಾದಯೋ ನೃಪಾಃ ।। ೫೭.

ಪ್ರಿಯವ್ರತ, ಉತ್ತಾನಪಾದ, ಧ್ರುವ, ಮೇಧಾತಿಥಿ, ವಸು, ಸುಮೇಧ, ವಿರಜ, ಶಂಖಪಾದ್ರಜ, ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಹವಿರ್ಧಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರು.

ಏತೇ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಬಹವೋ ನೃಪಾಃ ಸಿದ್ಧಾ ದಿವಂ ಗತಾಃ। ರಾಜರ್ಷಯೋ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾ ಯೇಷಾಂ ಕೀರ್ತ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ।। ೫೭.

ಇವರು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜರು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವರ ಕೀರ್ತಿ ಸದಾಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ಯಜ್ಞಾತ್ತಪಃ ಸರ್ವೇಷು ಕಾರಣೈಃ। ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ತಪಸಾ ಸೃಷ್ಟ ಜಗದ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಪುರಾ ।। ೫೭.

ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೂ ತಪಸ್ಸು ಯಜ್ಞಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ; ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಕೂಡ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದನು.

ತಸ್ಮಾನ್ನಾತ್ಯೇತಿ ತದ್ಯಜ್ಞಂ ತಪೋಮೂಲಮಿದಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಯಜ್ಞಪ್ರವರ್ತ್ತನಂ ಹ್ಯೇವಮತಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ತತಃಪ್ರಭೃತಿ ಯಜ್ಞೋಽಯಂ ಯುಗೈಃ ಸಹ ವ್ಯವರ್ತ್ತತ ।। ೫೭.

ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞವು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮೀರದು; ಇದನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲವೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಾರಂಭವಾಯಿತು; ಆಗಿನಿಂದ ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞವೂ ನಡೆಯಿತು.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದ್ವಾಪರಸ್ಯ ವಿಧಿಂ ಪುನಃ। ತತ್ರ ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಕ್ಷೀಣೇ ದ್ವಾಪರಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ।। ೫೮.

ಈಗ ನಾನು ಮತ್ತೆ ದ್ವಾಪರಯುಗದ ನಿಯಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ತ್ರೇತಾಯುಗ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ದ್ವಾಪರಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ದ್ವಾಪರಾದೌ ಪ್ರಜಾನಾನ್ತು ಸಿದ್ಧಿಸ್ತ್ರತಾಯುಗೇ ತು ಯಾ। ಪರಿವೃತ್ತೇ ಯುಗೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತತಃ ಸಾ ಸಂಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ।। ೫೮.

ದ್ವಾಪರಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಜನರ ಯಶಸ್ಸು ಯುಗ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ತತಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ತಾಸಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ದ್ವಾಪರೇ ಪುನಃ। ಲೋಭೋಽಧೃತಿರ್ವಣಿಗ್ಯುದ್ಧಂ ತತ್ತ್ವಾನಾಮವಿನಿಶ್ಚಯಃ ।। ೫೮.

ಆಮೇಲೆ ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಆ ಜನರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಲೋಭ, ಸ್ಥೈರ್ಯವಿಲ್ಲದಿಕೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೊಂದಲಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ತಮ್ಭೇದಶ್ಚೈವ ವರ್ಣಾನಾಂ ಕಾರ್ಯಾಣಾಞ್ಚಾ ವಿನಿರ್ಣಯಃ। ಯಜ್ಞೌಷಧೇಃ ಪಶೋರ್ದಣ್ಡೋ ಮದೋ ದಮ್ಭೋಽಕ್ಷಮಾ ಬಲಮ್। ಏಷಾಂ ರಜಸ್ತಮೋಯುಕ್ತಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ದ್ವಾಪರೇ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫೮.

ಜಾತಿಗಳ ಬೇಧ, ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ಧಾರ, ಯಜ್ಞದ ತಪ್ಪಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ದಂಭ, ಜುಗಾರಿ, ಬಲ — ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಆದ್ಯೇ ಕೃತೇ ಚ ಧರ್ಮೋಽಸ್ತಿ ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಪದ್ಯತೇ। ದ್ವಾಪರೇ ವ್ಯಾಕುಲೀಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ಕಲೌ ಯುಗೇ ।। ೫೮.

ಮೊದಲ ಯುಗವಾದ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ; ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಗೊಂದಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ವರ್ಣಾನಾಂ ವಿಪರಿಧ್ವಂಸಃ ಸಂಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ತಥಾಶ್ರಮಃ। ದ್ವೈಧಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಚೈವ ಯುಗೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಶ್ರುತೌ ಸ್ಮೃತೌ ।। ೫೮.

ಜಾತಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಶ್ರಮಗಳ ನಾಶವೂ ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ದ್ವೈಧಾತ್ ಶ್ರುತೇಃ ಸ್ಮೃತೇಶ್ಚೈವ ನಿಶ್ಚಯೋ ನಾಧಿಗಮ್ಯತೇ। ಅನಿಶ್ಚಯಾದಿಗಮನಾದ್ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಂ ನಿಗದ್ಯತೇ। ಧರ್ಮತತ್ತ್ವೇ ತು ಭಿನ್ನಾನಾಂ ಮತಿಭೇದೋ ಭವೇನ್ನೃಣಾಮ್ ।। ೫೮.

ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಉಂಟಾದ್ದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಸಿಗದು; ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿಯಲಾಗದು; ಧರ್ಮದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಪರಸ್ಪರವಿಭಿನ್ನೈಸ್ತೈರ್ದೃಷ್ಟೀನಾಂ ವಿಭ್ರಮೇಣ ಚ। ಅಯಂ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯಯಂ ನೇತಿ ನಿಶ್ಚಯೋ ನಾಭಿಗಮ್ಯತೇ ।। ೫೮.

ಒಬ್ಬರ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣ ಮತ್ತೊಬ್ಬರದ್ದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲದಿಂದ, ಯಾವುದು ಧರ್ಮ, ಯಾವುದು ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗದು.

ಕಾರಣಾನಾಞ್ಚ ವಕೈಲ್ಯಾತ್ ಕಾರಣಸ್ಯಾಪ್ಯನಿಶ್ಚಯಾತ್। ಮತಿಭೇದೇ ಚ ತೇಷಾಂ ವೈ ದೃಷ್ಟೀನಾಂ ವಿಭ್ರಮೋ ಭವೇತ್ ।। ೫೮.

ಕಾರಣಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ತರ್ಕವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಅವರ ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತತೋ ದೃಷ್ಟಿವಿಭಿನ್ನೈಸ್ತೈಃ ಕೃತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಕುಲನ್ತ್ವಿದಮ್। ಏಕೋ ವೇದಶ್ವತುಷ್ಪಾದಸ್ತ್ರೇತಾಸ್ವಿಹ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೫೮.

ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣಗಳಿರುವವರು ಈ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ವೇದ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಂರೋಧಾದಾಯುಷಶ್ಚೈವ ದೃಶ್ಯತೇ ದ್ವಾಪರೇಷು ಚ । ವೇದವ್ಯಾಸೈಶ್ಚತುರ್ಧಾ ತು ವ್ಯಸ್ಯತೇ ದ್ವಾಪರಾದಿಷು ।। ೫೮.

ಆಯುಷ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಇದು ದ್ವಾಪರಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ವೇದವ್ಯಾಸರು ವೇದವನ್ನು ದ್ವಾಪರಯುಗದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರು.

ಋಷಿಪುತ್ರೈಃ ಪುನರ್ವೇದಾ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ದೃಷ್ಟಿವಿಭ್ರಮೈಃ। ಮನ್ತ್ರಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿನ್ಯಾಸೈಃ ಸ್ವರವರ್ಣವಿಪರ್ಯಯೈಃ ।। ೫೮.

ಋಷಿಗಳ ಪುತ್ರರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗೊಂದಲದಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿಭಜಿಸಿದರು; ಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಕ್ರಮ, ಸ್ವರ, ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಸಂಹಿತಾ ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮ್ನಾಂ ಸಂಹನ್ಯನ್ತೇ ಶ್ರುತರ್ಷಿಭಿಃ। ಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ವೈಕೃತಾಚ್ಚೈವ ದೃಷ್ಟಿಭಿನ್ನೈಃ ವ್ಕಚಿತ್ವ್ಕಚಿತ್ ।। ೫೮.

ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದಗಳ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು; ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಾಣಿ ಮನ್ತ್ರಪ್ರವಚನಾನಿ ಚ। ಅನ್ಯೇ ತು ಪ್ರಹಿತಾಸ್ತೀರ್ಥೈಃ ಕೇಚಿತ್ತಾನ್ ಪ್ರತ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೫೮.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವರು ಪಂಡಿತರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಗುರುಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ದ್ವಾಪರೇಷು ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಭಿನ್ನವೃತ್ತಾಶ್ರಮಾ ದ್ವಿಜಾಃ। ಏಕಮಾಧ್ವರ್ಯವಂ ಪೂರ್ವಮಾಸೀದ್ದ್ವೈಧಂ ಪುನಸ್ತತಃ ।। ೫೮.

ದ್ವಾಪರಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರು ವಿಭಿನ್ನ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಆದ್ವರ್ಯು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು, ನಂತರ ಅದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಯಿತು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಿಪರೀತಾರ್ಥೈಃ ಕೃತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಕುಲನ್ತ್ವಿದಮ್। ಆಧ್ವರ್ಯವಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ತಾವೈರ್ಬಹುಧಾ ವ್ಯಾಕುಲಂ ಕೃತಮ್ ।। ೫೮.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಈ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಆದ್ವರ್ಯುಗಳ ವಿವಿಧ ವಿವರಣೆಗಳಿಂದ ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದೆ.

ತಥೈವಾಥರ್ವಋಕ್ಸಾಮ್ನಾಂ ವಿಕಲ್ಪೈಶ್ಚಾಪ್ಯಸಂಕ್ಷಯೈಃ। ವ್ಯಾಕುಲಂ ದ್ವಾಪರೇ ಭಿನ್ನೇ ಕ್ರಿಯತೇ ಭಿನ್ನದರ್ಶನೈಃ ।। ೫೮.

ಅಥರ್ವಣ, ಋಗ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದಗಳೂ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಅವಿರತ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಮತಗಳಿಂದ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿವೆ.

ತೈಷಾಂ ಭೇದಾಃ ಪ್ರಭೇದಾಶ್ಚ ವಿಕಲ್ಪೈಶ್ಚಾಪ್ಯಸಂಕ್ಷಯಾಃ । ದ್ವಾಪರೇ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ವಿನಶ್ಯನ್ತಿ ಪುನಃ ಕಲೌ ।। ೫೮.

ಅವುಗಳ ವಿಭಜನೆಗಳು, ಉಪವಿಭಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಮತ್ತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ತೇಷಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಾಶ್ಚೈವ ಭವನ್ತಿ ದ್ವಾಪರೇ ಪುನಃ। ಅವೃಷ್ಟಿರ್ಮರಣಞ್ಚೈವ ತಥೈವ ವ್ಯಾಧ್ಯುಪದ್ವವಾಃ ।। ೫೮.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತೆ ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರ, ಮರಣ, ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತುಗಳು ಕೂಡ ಬರುತ್ತವೆ.