ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯ ಇನ್ದ್ರಿಯಾತ್ಮಕಾ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಭಾಜಸ್ತಥಾ ತು ಯೇ। ತಾನ್ ಯಜನ್ತೇ ತದಾ ದೇವಾಃ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಭವನ್ತಿ ಯೇ ।। ೫೭.

ಇಂದ್ರಿಯರೂಪದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವತೆಗಳು, ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಗ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವರು ಪ್ರತಿ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ಅಧ್ವರ್ಯವಃ ಪ್ರೈಷಕಾಲೇ ವ್ಯುತ್ಥಿತಾ ಯೇ ಮಹರ್ಷಯಃ। ಮಹರ್ಷಯಸ್ತು ತಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೀನಾನ್ ಪಶುಗಣಾನ್ ಸ್ಥಿತಾನ್ । ಪಪ್ರಚ್ಛುರಿನ್ದ್ರಂ ಸಮ್ಭೂಯ ಕೋಽಯಂ ಯಜ್ಞವಿಧಿಸ್ತವ ।। ೫೭.

ಅಧ್ವರ್ಯುಗಳಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ದುಃಖಿತವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ನೋಡಿ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: 'ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞದ ವಿಧಾನವೇನು?'

ಅಧರ್ಮೋ ಬಲವಾನೇಷ ಹಿಂಸಾಧರ್ಮೇಪ್ಸಯಾ ತವ। ನೇಷ್ಟಃ ಪಶುವಧಸ್ತ್ವೇಷ ತವ ಯಜ್ಞೇ ಸುರೋತ್ತಮ ।। ೫೭.

'ನಿನ್ನ ಹಿಂಸೆಯ ಆಸೆಯಿಂದ ಈ ಅಧರ್ಮವು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ; ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನೀನು, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಲ್ಲ.'

ಅಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮಗಾತಾಯ ಪ್ರಾರಬ್ಧಃ ಪಶುಭಿಸ್ತ್ವಯಾ। ನಾಯಂ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯಧರ್ಮೋಽಯಂ ನ ಹಿಂಸಾ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೫೭.

'ನೀನು ಧರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ಇದು ಧರ್ಮವಲ್ಲ, ಅಧರ್ಮವೇ; ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.'

ಆಗಮೇನ ಭವಾನ್ ಯಜ್ಞಂ ಕರೋತು ಯದಿಹೇಚ್ಛಸಿ। ವಿಧಿದೃಷ್ಟೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಧರ್ಮಮವ್ಯಯಹೇತುನಾ। ಯಜ್ಞಬೀಜೈಃ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೇಷು ಹಿಂಸಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।। ೫೭.

'ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ, ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡು; ಅವಿನಾಶವಾದ ಧರ್ಮವೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಯಜ್ಞವನ್ನು, ಹಿಂಸೆ ಇಲ್ಲದ ಬೀಜಗಳ ಮೂಲಕ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನೀನು ಮಾಡು.'

ತ್ರಿವರ್ಷಪರಮಂ ಕಾಲಮುಷಿತೈರಪ್ರರೋಹಿಭಿಃ। ಏಷ ಧರ್ಮೋ ಮಹಾನಿನ್ದ್ರ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಿಙಿತಃ ಪುರಾ ।। ೫೭.

'ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಡಲಾಗಿರುವ, ಮೊಳೆಯದ ಬೀಜಗಳೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ಈ ಮಹಾ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಇಂದ್ರಾ, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದನು.'

ಏವಂ ವಿಶ್ವಭುಗಿನ್ದ್ರಸ್ತು ಮುನಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ। ಜಙ್ಗಮೈಃ ಸ್ಥಾವರೈರ್ವೇತಿ ಕೈರ್ಯಷ್ಟವ್ಯಮಿಹೋಚ್ಯತೇ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಇಂದ್ರಾ, ಸತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವ ಮುನಿಗಳು ಕೇಳಿದರು: 'ಚಲಿಸುವವರಿಂದೋ, ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದೋ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾವದರಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಬೇಕು?'

ತೇ ತು ಖಿನ್ನಾ ವಿವಾದೇನ ತತ್ತ್ವಯುಕ್ತಾ ಮಹರ್ಷಯಃ। ಸನ್ಧಾಯ ವಾಕ್ಯಮಿನ್ದ್ರೇಣ ಪ್ರಪಚ್ಛುಶ್ಚೇಶ್ವರಂ ವಸುಮ್ ।। ೫೭.

ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಸತ್ಯಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ವಾದದಿಂದ ಹತಾಶರಾಗಿದ್ದರು; ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಮಾತು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ, ನಂತರ ಧನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಕಥಂ ದೃಷ್ಟಸ್ತ್ವಯಾ ಯಜ್ಞವಿಧಿರ್ನೃಪ। ಉತ್ತಾನಪಾದೇ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಸಂಶಯಂ ಛಿನ್ಧಿ ನಃ ಪ್ರಭೋ ।। ೫೭.

'ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿ, ರಾಜಾ, ನೀನು ಯಜ್ಞದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡೆ? ಉತ್ಥಾನಪಾದನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳು; ನಮ್ಮ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು, ಪ್ರಭೋ.'

ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ತತಸ್ತೇಷಾಮವಿಚಾರ್ಯ ಬಲಾಬಲಮ್। ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಮನುಸ್ಮೃತ್ಯ ಯಜ್ಞತತ್ತ್ವಮುವಾಚ ಹ। ಯಥೋಪದಿಷ್ಟೈರ್ಯಷ್ಟವ್ಯಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಪಾರ್ಥಿವಃ ।। ೫೭.

ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಕ್ತಿಯನ್ನೋ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನೋ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ವೇದಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಯಜ್ಞದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದರು: 'ಯಾವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಬೇಕು' ಎಂದರು.

ಯಷ್ಟವ್ಯಂ ಪಶುಭಿರ್ಮೇಧ್ಯೈರಥ ಬೀಜೈಃ ಫಲೈಸ್ತಥಾ। ಹಿಂಸಾಸ್ವಭಾವೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಇತಿ ಮೇ ದರ್ಶಯತ್ಯಸೌ ।। ೫೭.

'ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಲೂ, ಅಥವಾ ಬೀಜ-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೂ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಬಹುದು; ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಹಿಂಸೆ ಯಜ್ಞದ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ ಎಂಬುದು ತೋರುತ್ತದೆ.'

ಯಥೇಹ ಸಂಹಿತಾಮನ್ತ್ರಾ ಹಿಂಸಾಲಿಙ್ಗಾ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ದೀರ್ಘೇಣ ತಪಸಾ ಯುಕ್ತೈರ್ದರ್ಶನೈಸ್ತಾರಕಾದಿಭಿಃ। ತತ್ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಾನ್ಮಯಾ ಚೋಕ್ತಂ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾ ಮನ್ತುಮರ್ಹಥ ।। ೫೭.

'ಇಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತಾ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ತಾರೆಗಳಂತೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಆ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದಿಂದ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಬೇಡಿ.'

ಯದಿ ಪ್ರಮಾಣಂ ತಾನ್ಯೇವ ಮನ್ತ್ರವಾಕ್ಯಾನಿ ವೈ ದ್ವಿಜಾಃ । ತದಾ ಪ್ರಾವರ್ತ್ತತಾ ಯಜ್ಞೋ ಹ್ಯನ್ಯಥಾ ನೋಽನೃತಂ ವಚಃ। ಏವಂ ಹೃತೋತ್ತರಾಸ್ತೇ ವೈ ಯುಕ್ತಾತ್ಮಾನಸ್ತಪೋಧನಾಃ ।। ೫೭.

'ಆ ಮಂತ್ರವಾಕ್ಯಗಳೇ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವಾದರೆ, ದ್ವಿಜರೇ, ಆಗ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯಿತು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆ ಮಾತು ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಹೀಗೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಆ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಮೌನವಾಗಿದ್ದರು.'

ಅಧಸ್ವ ಭವನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಮರ್ಥಂ ವಾಗ್ಯತೋ ಭವ। ಮಿಥ್ಯಾವಾದೀ ನೃಪೋ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರವಿವೇಶ ರಸಾತಲಮ್ ।। ೫೭.

'ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಮೌನವಾಗಿರು; ಏಕೆಂದರೆ, ರಾಜನು ಸುಳ್ಳು ಮಾತಾಡಿದವನಾಗಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು.'

ಇತ್ಯುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ನೃಪತಿಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ರಸಾತಲಮ್। ಊರ್ದ್ಧ್ವಚಾರೀ ವಸುರ್ಭೂತ್ವಾ ರಸಾತಲಚರೋಽಭವತ್ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ, ಆ ರಾಜನು ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ವಸು ಆಗಿ, ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನಾದನು.

ವಸುಧಾತಲವಾಸೀ ತು ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಸೋಽಭವತ್। ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಸಂಶಯಚ್ಛೇತ್ತಾ ರಾಜಾ ವಸುರಥಾಗತಃ ।। ೫೭.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು ಆ ಮಾತಿನ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ವಸುರಥನಾಮಕ ರಾಜನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.

ತಸ್ಮಾನ್ನ ವಾಚ್ಯಮೇಕೇನ ಬಹುಜ್ಞೇನಾಪಿ ಸಂಶಯಃ। ಬಹೂದ್ಧಾರಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾದ್‌ದೂರಮುಪಾಗತಿಃ ।। ೫೭.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಷ್ಟು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಒಬ್ಬನೇ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬಾರದು. ಧರ್ಮವು ಬಹುಪಾಲು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ತುಂಬಾ ದೂರವಿದೆ.

ತಸ್ಮಾನ್ನ ನಿಶ್ಚಯಾದ್ವಕ್ತುಂ ಧರ್ಮಃ ಶಕ್ಯಸ್ತು ಕೇನಚಿತ್। ದೇವಾನೃಷೀನುಪಾದಾಯ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಮೃತೇ ಮನುಮ್ ।। ೫೭.

ಹೀಗಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಮನುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಯಾರೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ತಸ್ಮಾನ್ನ ಹಿಂಸಾಧರ್ಮಸ್ಯ ದ್ವಾರಮುಕ್ತಂ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಋಷಿಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕರ್ಮಭಿಃ ಸ್ವೈರ್ದಿವಂ ಯಯುಃ ।। ೫೭.

ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅಕ್ರಮ ಹಿಂಸೆಗೆ ದಾರಿ ಎಂದು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ; ಲಕ್ಷಾಂತರ ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ತಸ್ಮಾನ್ನ ದಾನಂ ಯಜ್ಞಂ ವಾ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ಮಹರ್ಷಯಃ। ತುಚ್ಛಂ ಮೂಲಂ ಫಲಂ ಶಾಕಮುದಪಾತ್ರಂ ತಪೋಧನಾಃ। ಏವಂ ದತ್ತ್ವಾ ವಿಭವತಃ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ ।। ೫೭.

ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ದಾನವನ್ನಾಗಲಿ, ಯಜ್ಞವನ್ನಾಗಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ; ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ ಇರುವ ಬೇರು, ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಅದ್ರೋಹಶ್ಚಾಪ್ಯಲೋಭಶ್ಚ ದಮೋ ಭೂತದಯಾ ತಪಃ। ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಥಾ ಸತ್ಯಮನುಕ್ರೋಶಃ ಕ್ಷಮಾ ಧೃತಿಃ। ಸನಾತನಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಮೂಲಮೇತದ್ದುರಾಸದಮ್ ।। ೫೭.

ಹಗೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸತ್ಯವಚನ, ಕರುಣೆ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮದ ಸಾಧಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಮೂಲಗಳು.

ಧರ್ಮಮನ್ತ್ರಾತ್ಮಕೋ ಯಜ್ಞಸ್ತಪಶ್ಚಾನಶನಾತ್ಮಕಮ್। ಯಜ್ಞೇನ ದೇವಾನಾಪ್ನೋತಿ ವೈರಾಗ್ಯಂ ತಪಸಾ ಪುನಃ ।। ೫೭.

ಯಜ್ಞವು ಧರ್ಮಮಯವಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ತಪಸ್ಸು ಉಪವಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಯಜ್ಞದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಾದ್ವೈರಾಗ್ಯಾತ್ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಲಯಮ್। ಜ್ಞಾನಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕೈವಲ್ಯಂ ಪಞ್ಚೈತಾ ಗತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೭.

ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಲಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು—ಈ ಐದು ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಏವಂ ವಿವಾದಃ ಸುಮಹಾನ್ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಸೀತ್ ಪ್ರವರ್ತ್ತನೇ। ಋಷೀಣಾಂ ದೇವತಾನಾಞ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ।। ೫೭.

ಈ ರೀತಿ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಯಜ್ಞದ ಆಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಾದವೊಂದು ಉಂಟಾಯಿತು.

ತತಸ್ತೇ ಋಷಯೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾದ್ಭುತಂ ವರ್ತ್ಮ ಬಲೇನ ತು। ವಸೋರ್ವಾಕ್ಯಮನಾದೃತ್ಯ ಜಗ್ಮುಸ್ತೇ ವೈ ಯಥಾಗತಾಃ ।। ೫೭.

ಆಗ ಆ ಋಷಿಗಳು ಅದ್ಭುತವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡು, ವಸುನ ಮಾತನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಬಂದಂತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.

ಗತೇಷು ದೇವಸಙ್ಘೇಷು ದೇವಾ ಯಜ್ಞಮವಾಪ್ನುಯುಃ। ಶ್ರೂಯನ್ತೇ ಹಿ ತಪಃಸಿದ್ಧಾ ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಮಯಾ ನೃಪಾಃ ।। ೫೭.

ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪು ಹೋದ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದ ರಾಜರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಿಯವ್ರತೋತ್ತಾನಪಾದೌ ಧ್ರುವೋ ಮೇಧಾತಿಥಿರ್ವಸುಃ। ಸುಮೇಧಾ ವಿರಜಾಶ್ಚೈವ ಶಙ್ಖಪಾದ್ರಜ ಏವ ಚ। ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಃ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಹವಿರ್ದ್ಧಾನಾದಯೋ ನೃಪಾಃ ।। ೫೭.

ಪ್ರಿಯವ್ರತ, ಉತ್ತಾನಪಾದ, ಧ್ರುವ, ಮೇಧಾತಿಥಿ, ವಸು, ಸುಮೇಧ, ವಿರಜ, ಶಂಖಪಾದ್ರಜ, ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಹವಿರ್ಧಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರು.

ಏತೇ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಬಹವೋ ನೃಪಾಃ ಸಿದ್ಧಾ ದಿವಂ ಗತಾಃ। ರಾಜರ್ಷಯೋ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾ ಯೇಷಾಂ ಕೀರ್ತ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ।। ೫೭.

ಇವರು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜರು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವರ ಕೀರ್ತಿ ಸದಾಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ಯಜ್ಞಾತ್ತಪಃ ಸರ್ವೇಷು ಕಾರಣೈಃ। ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ತಪಸಾ ಸೃಷ್ಟ ಜಗದ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಪುರಾ ।। ೫೭.

ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೂ ತಪಸ್ಸು ಯಜ್ಞಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ; ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಕೂಡ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದನು.