ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯೈಷಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿದ್ಭಿರ್ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಾ। ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಕಾಲೋಽಯಂ ಯುಗೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೫೭.

ಈಗ ಹೇಳಿದದು ಮನ್ವಂತರದ ಲೆಕ್ಕ, ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ದ್ವಿಜರು ಹೀಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಯುಗಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಇದನ್ನು ಮನ್ವಂತರದ ಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಚತುಃ ಸಹಸ್ರಯುಕ್ತಂ ವೈ ಪ್ರಥಮನ್ತತ್ ಕೃತಂ ಯುಗಮ್। ತ್ರೇತಾವಶಿಷ್ಟಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದ್ವಾಪರಂ ಕಲಿಮೇವ ಚ ।। ೫೭.

ಮೊದಲ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿವೆ. ಉಳಿದ ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗಗಳನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಯುಗಪತ್ಸಮವೇತಾರ್ಥೋ ದ್ವಿಧಾ ವಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ। ಕ್ರಮಾಗತಂ ಮಯಾ ಹ್ಯೇತತ್ತುಭ್ಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಯುಗದ್ವಯಮ್। ಋಷಿವಂಶಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ವ್ಯಾಕುಲತ್ವಾತ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೭.

ಯುಗಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ಎರಡು ಯುಗಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಋಷಿಗಳ ವಂಶದ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲದ ಕಾರಣದಿಂದ.

ತತ್ರ ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ಯಾದೌ ಮನುಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಶ್ಚ ತೇ। ಶ್ರೌತಂ ಸ್ಮಾರ್ತ್ತಞ್ಚ ಧರ್ಮಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ಪ್ರಚೋದಿತಮ್ ।। ೫೭.

ಅಲ್ಲಿ ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮನು ಹಾಗೂ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವೇದಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾಧರ್ಮ ಎರಡನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ದಾರಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಸಂಯೋಗಮೃಗ್ಯಜುಃ ಸಾಮಸಂಜ್ಞಿತಮ್। ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಶ್ರೌತಂ ಧರ್ಮಂ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋಽಬ್ರುವನ್ ।। ೫೭.

ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವೇದಧರ್ಮವನ್ನು ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

ಪರಸ್ಪರಾಗತಂ ಧರ್ಮಂ ಸ್ಮಾರ್ತ್ತಞ್ಚಾಚಾರಲಕ್ಷಣಮ್। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರಯುತಂ ಮನುಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೋಽಬ್ರವೀತ್ ।। ೫೭.

ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರು ಪಾಲಿಸುವ ವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಆಚರಣಾಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಸತ್ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಶ್ರುತೇನ ತಪಸಾ ಚ ವೈ। ತೇಷಾಂ ಸುತಪ್ತತಪಸಾಮಾರ್ಷೇಯೇಣ ಕ್ರಮೇಣ ತು ।। ೫೭.

ಸತ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ವೇದಪಾಠ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಋಷಿಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.

ಸಪ್ತರ್ಷೀಣಾಂ ಮನೋಶ್ಚೈವ ಆದ್ಯೇ ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ಯ ತು । ಅಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಂ ತೇಷಾಮಕ್ರಿಯಾಪೂರ್ವಮೇವ ಚ ।। ೫೭.

ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನುವಿಗೆ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಂಚೆ ಯಾವುದೇ ಅನುಭವವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಾಸ್ತು ತೇ ಮನ್ತ್ರಾಸ್ತಾರಕಾದ್ಯೈರ್ನಿದರ್ಶನೈಃ। ಆದಿಕಲ್ಪೇ ತು ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾಸ್ತು ತೇ ಸ್ವಯಮ್ ।। ೫೭.

ಆ ಮಂತ್ರಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು; ಪ್ರಥಮ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಅವು ಸ್ವತಃ ಉದಯಿಸಿತು.

ಪ್ರಣಾಶೇ ತ್ವಥ ಸಿದ್ಧೀನಾಮಪ್ಯಾಸಾಞ್ಚ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್। ಆಸನ್ ಮನ್ತ್ರಾ ವ್ಯತೀತೇಷು ಯೇ ಕಲ್ಪೇಷು ಸಹಸ್ರಶಃ। ತೇಮನ್ತ್ರಾ ವೈ ಪುನಸ್ತೇಷಾಂ ಪ್ರತಿಭಾಸಸಮುತ್ಥಿತಾಃ ।। ೫೭.

ಸಿದ್ಧಿಗಳ ನಾಶವಾಗುವಾಗ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಾಗ, ಹಳೆಯ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಮಂತ್ರಗಳು ಇದ್ದವು; ಆ ಮಂತ್ರಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿತು.

ಋಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನಿ ಮನ್ತ್ರಾಶ್ಚಾಥರ್ವಣಾನಿ ಚ। ಸಪ್ತರ್ಷಿಭಿಸ್ತು ತೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸ್ಮಾರ್ತಂ ಧರ್ಮಂ ಮನುರ್ಜಗೌ ।। ೫೭.

ಋಕ್ಸೂಕ್ತಗಳು, ಯಜುಸ್ಸುಗಳು, ಸಾಮಗಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಥರ್ವಣ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು; ಮನು ಆಚರಣಾಧರ್ಮವನ್ನು ಸಾರಿದರು.

ತ್ರೇತಾದೌ ಸಂಹಿತಾ ವೇದಾಃ ಕೇವಲಾ ಧರ್ಮಶೇಷತಃ। ಸಂರೋಧಾದಾಯುಷಶ್ಚೈವ ವ್ಯಸ್ಯನ್ತೇ ದ್ವಾಪರೇಷು ತೇ ।। ೫೭.

ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇದ್ದವು, ಧರ್ಮದ ಉಳಿದ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು; ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳಿಂದ, ಅವು ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಋಷಯಸ್ತಪಸಾ ದೇವಾಃ ಕಲೌ ಚ ದ್ವಾಪರೇಷು ವೈ। ಅನಾದಿನಿಧನಾ ದಿವ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವಂ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ ।। ೫೭.

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ದೇವತೆಗಳು ಕಲಿ ಮತ್ತು ದ್ವಾಪರಯುಗಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವಯಂಭುವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರು; ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಆದಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ದೈವಿಕರು.

ಸಧರ್ಮಾಃ ಸಪ್ರಜಾಃ ಸಾಙ್ಗಾ ಯಥಾಧರ್ಮಂ ಯುಗೇ ಯುಗೇ। ವಿಕ್ರೀಡನ್ತೇ ಸಮಾನಾರ್ಥಾ ವೇದವಾದಾ ಯಥಾಯುಗಮ್ ।। ೫೭.

ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ, ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದಂತೆ, ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಯುಗಾನುಸಾರವಾಗಿ ವೇದೋಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಆರಮ್ಭಯಜ್ಞಾ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಾ ವಿಶಾಮ್ಪತೇಃ। ಪರಿಚಾರ ಯಜ್ಞಾಃ ಶೂದ್ರಾಸ್ತು ಜಪಯಜ್ಞಾ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।। ೫೭.

ಆರಂಭದ ಯಜ್ಞಗಳು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ, ಹವಿಸುಗಳ ಯಜ್ಞಗಳು ಪ್ರಜೆಗಳ ರಾಜರಿಗೆ, ಸೇವೆಯ ಯಜ್ಞಗಳು ಶೂದ್ರರಿಗೆ, ಜಪಯಜ್ಞಗಳು ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.

ತಥಾ ಪ್ರಮುದಿತಾ ವರ್ಣಾಸ್ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಧರ್ಮಪಾಲಿತಾಃ। ಕ್ರಿಯಾವನ್ತಃ ಪ್ರಜಾವನ್ತಃ ಸಮೃದ್ಧಾಃ ಸುಖಿನಸ್ತಥಾ ।। ೫೭.

ಹೀಗಾಗಿ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಗಳು ಧರ್ಮದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸಂತೋಷದಿಂದ, ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದು, ಸುಖದಿಂದಿದ್ದರು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನುವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾನ್ ವಿಶಃ। ವೈಶ್ಯಾನುವರ್ತಿನಃ ಶೂದ್ರಾಃ ಪರಸ್ಪರಮನುವ್ರತಾಃ ।। ೫೭.

ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಪ್ರಜೆಗಳು ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಶೂದ್ರರು ವೈಶ್ಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಶುಭಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತಯಸ್ತೇಷಾಂ ಧರ್ಮಾ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಸ್ತಥಾ। ಸಙ್ಕಲ್ಪಿತೇನ ಮನಸಾ ವಾಚೋಕ್ತೇನ ಸ್ವಸರ್ಮಣಾ। ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ತ್ವವಿಕಲಃ ಕರ್ಮ್ಮಾರಮ್ಭಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧ್ಯತಿ ।। ೫೭.

ಅವರ ಶುಭಕರ ಕರ್ಮಗಳು, ಧರ್ಮಗಳು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳು, ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪ, ಮಾತಿನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಾರಂಭವು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಆಯುರ್ಮೇಧಾ ಬಲಂ ರೂಪಮಾರೋಗ್ಯಂ ಧರ್ಮಶೀಲತಾ। ಸರ್ವಸಾಧಾರಣಾ ಹ್ಯೇತೇ ತ್ರೇತಾಯಾಂ ವೈ ಭವನ್ತ್ಯುತ ।। ೫೭.

ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ, ಶಕ್ತಿ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ವರ್ಣಾಶ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥಾನಂ ತೇಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಥಾಕರೋತ್ । ಪುನಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತು ತಾ ಮೋಹಾತ್ತಾನ್ ಧರ್ಮಾನ್ನ ಹ್ಯಪಾಲಯನ್ ।। ೫೭.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರಿಗಾಗಿ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಮೋಹದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಆ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಪರಸ್ಪರವಿರೋಧೇನ ಮನುನ್ತಾಃ ಪುನರನ್ವಯುಃ। ಮನುಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯಾಥಾತಥ್ಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೫೭.

ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಉಂಟಾಗಿ, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನುವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು; ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನು, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಸತ್ಯಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡನು.

ಧಾತಾ ತು ಶತರೂಪಾಯಾಃ ಪುಮಾನ್ ಸ ಉದಪಾದಯತ್। ಪ್ರಿಯವ್ರತೋತ್ತಾನಪಾದೌ ಪ್ರಧಮನ್ತೌ ಮಹೀಪತೀ ।। ೫೭.

ಧಾತಾ ಮತ್ತು ಶತರೂಪೆಯವರಿಂದ ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಾನಪಾದ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರು ಮಹಾ ರಾಜರು ಆಗಿದ್ದರು.

ತತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ರಾಜಾನ ಉತ್ಪನ್ನಾ ದಣ್ಡಧಾರಿಣಃ। ಪ್ರಜಾನಾಂ ರಞ್ಜನಾಚ್ಚೈವ ರಾಜಾನಸ್ತ್ವಭವನ್ನೃಷಾಃ ।। ೫೭.

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ರಾಜರು ಜನ್ಮ ತಾಳಿದರು. ಅವರು ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ರಾಜರನ್ನು ನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಪಾಪಾ ಯೇ ಜೇತುಮಶಕ್ಯಾ ಮನುಜಾ ಭುವಿ। ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನಾರ್ಥಾಯ ತೇಷಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ತಪೋ ಮಯಾ ।। ೫೭.

ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವವರು ತಮ್ಮ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಾನು ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ವರ್ಣಾನಾಂ ಪ್ರವಿಭಾಗಾಶ್ಚ ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಸಂಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ। ಸಂಹಿತಾಶ್ಚ ತತೋ ಮನ್ತ್ರಾ ಋಷಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈಸ್ತು ತೇ ।। ೫೭.

ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರವರ್ತಿತಶ್ಚೈವ ತದಾ ಹ್ಯೇವನ್ತು ದೈವತೈಃ। ಯಾಮೈಃ ಶುಕ್ಲೈರ್ಜಪೈಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಸಮ್ಭಾರಸಂವೃತೈಃ ।। ೫೭.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಶುದ್ಧವಾದ ಕ್ರಮ, ಜಪ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯಿತು.

ಸಾರ್ದ್ಧಂ ವಿಶ್ವಭುಜಾ ಚೈವ ದೇವೇನ್ದ್ರೇಣ ಮಹೌಜಸಾ। ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ದೇವೈರ್ಯಜ್ಞಾಸ್ತೇ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರವರ್ತಿತಾಃ ।। ೫೭.

ವಿಶ್ವಭುಜ ಮತ್ತು ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಸತ್ಯಂ ಜಪಸ್ತಪೋ ದಾನಂ ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ। ಕ್ರಿಯಾ ಧರ್ಮಶ್ಚ ಹ್ರಸತೇ ಸತ್ಯಧರ್ಮಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೭.

ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ, ಜಪ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ದಾನವೇ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಸತ್ಯಧರ್ಮ ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತತಃ ಶೂರಾ ಆಯುಷ್ಮನ್ತೋ ಮಹಾಬಲಾಃ। ನ್ಯಸ್ತದಣ್ಡಮಹಾಭಾಗಾ ಯಜ್ವಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ ।। ೫೭.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶೂರರು, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರು, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವರು ಜನ್ಮ ತಾಳುತ್ತಾರೆ.