ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತ್ರೀಣಿ ಪರ್ಷಶತಾನ್ಯೇವ ಷಷ್ಟಿವರ್ಷಾಣಿ ಯಾನಿ ಚ। ದಿವ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ್ಯೇಷ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ ।। ೫೭.

ಮೂರು ನೂರು ಅರವತ್ತು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ, ಮಾನವ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೈವಿಕ ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರೀಣಿ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಮಾಣತಃ। ತ್ರಿಂಶದ್ಯಾನಿ ತು ವರ್ಷಾಣಿ ಮತಃ ಸಪ್ತರ್ಷಿವತ್ಸರಃ ।। ೫೭.

ಮೂರು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಮೂವತ್ತಾರು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ, ಅದು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನವ ಯಾನಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು । ಅನ್ಯಾನಿ ನವತಿಶ್ಚೈವ ಕ್ರೌಞ್ಚಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ತೊಂಬತ್ತು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ, ಅದು ಕ್ರೌಂಚನ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಷಟ್‌ತ್ರಿಂಶತ್ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು । ವರ್ಷಾಣಾನ್ತು ಶತಂ ಜ್ಞೇಯಂ ದಿವ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ನೂರು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ, ಅದು ದೈವಿಕ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ನಿಯುತಾನ್ಯೇವ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಣಿ ಚ। ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾನಿ ತು ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ। ದಿವ್ಯವರ್ಷಸಹಸ್ರನ್ತು ಪ್ರಾಹುಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿದೋ ಜನಾಃ ।। ೫೭.

ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದಾಗ, ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತಿಳಿದವರು ಇದನ್ನು ಸಾವಿರ ದೈವಿಕ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇವಮೃಷಿಭಿರ್ಗೀತಂ ದಿವ್ಯಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾನ್ವಿತಮ್। ದಿವ್ಯೇನೈವ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಯುಗಸಙ್ಕಚಾಪ್ರಕಲ್ಪನಮ್ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳು ದಿವ್ಯವಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ, ದಿವ್ಯವಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಯುಗಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಚತ್ವಾರಿ ಭಾರತೇ ವರ್ಷೇ ಯುಗಾನಿ ಕವಯೋ ವಿದುಃ। ಪೂರ್ವಂ ಕೃತಯುಗಂ ನಾಮ ತತಸ್ತ್ರೇತಾ ವಿಧೀಯತೇ। ದ್ವಾಪರಶ್ಚ ಕಲಿ ಶ್ಚೈವ ಯುಗಾನ್ಯೇತಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್ ।। ೫೭.

ಭಾರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಕವಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲದು ಕೃತಯುಗ, ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗ, ಆಮೇಲೆ ದ್ವಾಪರಯುಗ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗ. ಇವುಗಳನ್ನು ಯುಗಗಳೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಚತ್ವಾರ್ಯಾಹುಃ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾನ್ತು ಕೃತಂ ಯುಗಮ್। ತತ್ರ ತಾವಚ್ಛತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ ।। ೫೭.

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಧ್ಯೆಯೂ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ.

ಇತ ರಾಸು ಚ ಸನ್ಧ್ಯಾಸು ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶೇಷು ಚ ವೈ ತ್ರಿಷು । ಏಕಾಪಾಯೇನ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನಿ ಚ ।। ೫೭.

ಈ ಮೂರು ಯುಗಗಳ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಗಳು ಮತ್ತು ನೂರನ್ನು ಒಂದೊಂದರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರೇತಾ ತ್ರೀಣಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಙ್ಖ್ಯೈವ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ತಸ್ಯಾಸ್ತು ತ್ರಿಶತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ ।। ೫೭.

ತ್ರೇತಾಯುಗ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೂರು ನೂರಷ್ಟು ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ.

ದ್ವಾಪರಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ತು ಯುಗಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ । ತಸ್ಯಾಪಿ ದ್ವಿಶತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧಯಾಂಶಃ ಸನ್ಧ್ಯಯಾ ಸಮಃ ।। ೫೭.

ದ್ವಾಪರಯುಗವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಎರಡು ನೂರಷ್ಟು ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ.

ಕಲಿಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರನ್ತು ಯುಗಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ। ತಸ್ಯಾಪ್ಯೇಕಶತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧ್ಯಯಾ ಸಮಃ ।। ೫೭.

ಕಲಿಯುಗವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೂ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಾನವಾದ ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ.

ಏಷಾ ದ್ವಾದಶಸಾಹಸ್ರೀ ಯುಗಾಖ್ಯಾ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾ। ಕೃತಂ ತ್ರೇತಾ ದ್ವಾಪರಞ್ಚ ಕಲಿಶ್ಚೈವ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ, ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಯುಗಚಕ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅತ್ರ ಸಂವತ್ಸರಾಃ ಸೃಷ್ಟಾ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಮಾಣತಃ। ಕೃತಸ್ಯ ತಾವದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ತತ್ಪ್ರಮಾಣತಃ ।। ೫೭.

ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಮಾನವನ ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಕೃತಯುಗದ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಾನ್ಯತ್ರ ಚತುರ್ದಶ ತು ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ। ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಲಿಕಾಲಯುಗಸ್ಯ ತು ।। ೫೭.

ಇಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿವೆ.

ಏವಂ ಸಙ್‌ಖ್ಯಾತಕಾಲಶ್ಚ ಕಾಲೇಷ್ವಿಹ ವಿಶೇಷತಃ। ಏವಂ ಚತುರ್ಯುಗಃ ಕಾಲೋ ವಿನಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಕೈಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ, ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ ಕಾಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಧ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ರ್ತ್ರೀಣಿ ಚೈವ ನಿಯುತಾನಿ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ । ವಿಂಶತಿಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚತುರ್ಯುಗಃ ।। ೫೭.

ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ನಾಲ್ವತ್ತಮೂರು ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಸಂಧ್ಯಾಂಶಗಳೊಡನೆ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿಗೆ ಇದೆ.

ಏವಂ ಚತುರ್ಯುಗಾಖ್ಯಾ ತು ಸಾಧಿಕಾ ಹ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ। ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಯುಕ್ತಾ ಸಾ ಮನೋರನ್ತರಮುಚ್ಯತೇ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಕಾಲವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವರ್ಷಗಳೊಡನೆ ಒಟ್ಟು ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿ ಇದನ್ನು ಮನ್ವಂತರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ತು ವರ್ಷಾಗ್ರೇಣ ನಿಬೋಧತ। ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೫೭.

ಮನ್ವಂತರದ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾನವನ ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ತಿಳಿಯಿರಿ. ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತಷಷ್ಟಿಸ್ತಥಾನ್ಯಾನಿ ನಿಯುತಾನ್ಯಧಿಕಾನಿ ತು। ವಿಂಶತಿಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಾಲೋಽಯಂ ಸಾಧಿಕಾಂ ವಿನಾ ।। ೫೭.

ಇದಲ್ಲದೆ ಅರವತ್ತೇಳು ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯೂ ಇದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇದು ಕಾಲವಾಗಿದೆ.

ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯೈಷಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿದ್ಭಿರ್ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಾ। ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಕಾಲೋಽಯಂ ಯುಗೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೫೭.

ಈಗ ಹೇಳಿದದು ಮನ್ವಂತರದ ಲೆಕ್ಕ, ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ದ್ವಿಜರು ಹೀಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಯುಗಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಇದನ್ನು ಮನ್ವಂತರದ ಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಚತುಃ ಸಹಸ್ರಯುಕ್ತಂ ವೈ ಪ್ರಥಮನ್ತತ್ ಕೃತಂ ಯುಗಮ್। ತ್ರೇತಾವಶಿಷ್ಟಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದ್ವಾಪರಂ ಕಲಿಮೇವ ಚ ।। ೫೭.

ಮೊದಲ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿವೆ. ಉಳಿದ ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗಗಳನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಯುಗಪತ್ಸಮವೇತಾರ್ಥೋ ದ್ವಿಧಾ ವಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ। ಕ್ರಮಾಗತಂ ಮಯಾ ಹ್ಯೇತತ್ತುಭ್ಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಯುಗದ್ವಯಮ್। ಋಷಿವಂಶಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ವ್ಯಾಕುಲತ್ವಾತ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೭.

ಯುಗಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ಎರಡು ಯುಗಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಋಷಿಗಳ ವಂಶದ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲದ ಕಾರಣದಿಂದ.

ತತ್ರ ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ಯಾದೌ ಮನುಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಶ್ಚ ತೇ। ಶ್ರೌತಂ ಸ್ಮಾರ್ತ್ತಞ್ಚ ಧರ್ಮಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ಪ್ರಚೋದಿತಮ್ ।। ೫೭.

ಅಲ್ಲಿ ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮನು ಹಾಗೂ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವೇದಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾಧರ್ಮ ಎರಡನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ದಾರಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಸಂಯೋಗಮೃಗ್ಯಜುಃ ಸಾಮಸಂಜ್ಞಿತಮ್। ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಶ್ರೌತಂ ಧರ್ಮಂ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋಽಬ್ರುವನ್ ।। ೫೭.

ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವೇದಧರ್ಮವನ್ನು ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

ಪರಸ್ಪರಾಗತಂ ಧರ್ಮಂ ಸ್ಮಾರ್ತ್ತಞ್ಚಾಚಾರಲಕ್ಷಣಮ್। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರಯುತಂ ಮನುಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೋಽಬ್ರವೀತ್ ।। ೫೭.

ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರು ಪಾಲಿಸುವ ವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಆಚರಣಾಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಸತ್ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಶ್ರುತೇನ ತಪಸಾ ಚ ವೈ। ತೇಷಾಂ ಸುತಪ್ತತಪಸಾಮಾರ್ಷೇಯೇಣ ಕ್ರಮೇಣ ತು ।। ೫೭.

ಸತ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ವೇದಪಾಠ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಋಷಿಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.

ಸಪ್ತರ್ಷೀಣಾಂ ಮನೋಶ್ಚೈವ ಆದ್ಯೇ ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ಯ ತು । ಅಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಂ ತೇಷಾಮಕ್ರಿಯಾಪೂರ್ವಮೇವ ಚ ।। ೫೭.

ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನುವಿಗೆ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಂಚೆ ಯಾವುದೇ ಅನುಭವವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಾಸ್ತು ತೇ ಮನ್ತ್ರಾಸ್ತಾರಕಾದ್ಯೈರ್ನಿದರ್ಶನೈಃ। ಆದಿಕಲ್ಪೇ ತು ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾಸ್ತು ತೇ ಸ್ವಯಮ್ ।। ೫೭.

ಆ ಮಂತ್ರಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು; ಪ್ರಥಮ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಅವು ಸ್ವತಃ ಉದಯಿಸಿತು.