ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಲೌಕಿಕೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ವಿಬುದ್ಧೋಽಬ್ದಸ್ತು ಮಾನುಷಃ। ತೇನಾಬ್ದೇನ ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀಹ ಚತುರ್ಯುಗಮ್ ।। ೫೭.೫ . ನಿಮೇಷಕಾಲಃ ಕಾಷ್ಠಾ ಚ ಕಲಾಶ್ಚಾಪಿ ಮುಹೂರ್ತ್ತಕಾಃ। ನಿಮೇಷಕಾಲತುಲ್ಯಂ ಹಿ ವಿದ್ಯಾಲ್ಲಘ್ವಕ್ಷರಞ್ಚಯತ್ ।। ೫೭.

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಣಿಸುವಂತೆ, ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಮಾನವನ ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ವರ್ಷವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಾನು ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮಿಷ, ಕಾಷ್ಠಾ, ಕಾಲಾ ಮತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಒಂದು ನಿಮಿಷದಷ್ಟು ಕಾಲವನ್ನು ಲಘು ಅಕ್ಷರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಷ್ಠಾ ನಿಮೇಷಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚೈವ ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಕಾಷ್ಠಾ ಗಣಯೇತ್ ಕಲಾಸ್ತಾಃ। ತ್ರಿಂಶತ್ ಕಲಾಶ್ಚೈವ ಭವೇನ್ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತತ್ರ್ತ್ರಿಂಶತಾ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಸಮೇತೇ ।। ೫೭.

ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಷ್ಠಾ ಆಗುತ್ತದೆ, ಮೂವತ್ತಾರು ಕಾಷ್ಠೆಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಲಾ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮೂವತ್ತಾರು ಕಾಲೆಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂವತ್ತಾರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅಹೋರಾತ್ರೇ ವಿಭಜತೇ ಸೂರ್ಯೋ ಮಾನುಷದೈವಿಕೇ। ತತ್ರಾಹಃ ಕರ್ಮಚೇಷ್ಟಾಯಾಂ ರಾತ್ರಿಃ ಸ್ವಪ್ನಾಯ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ।। ೫೭.

ಸೂರ್ಯನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾನವ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ, ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪಿತ್ರ್ಯೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಮಾಸಃ ಪ್ರವಿಭಾಗಸ್ತಯೋಃ ಪುನಃ। ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷಸ್ತ್ವಹಸ್ತೇಷಾಂ ಶುಕ್ಲಃ ಸ್ವಪ್ನಾಯ ಶರ್ವರೀ ।। ೫೭.

ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಹಗಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷವು ಅವರ ಹಗಲು, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷವು ಅವರ ನಿದ್ರೆಗೆಂದು ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಮಾನುಷಾ ಮಾಸಾಃ ಪಿತ್ರ್ಯೋ ಮಾಸಶ್ಚ ಸ ಸ್ಮೃತಃ। ಶತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಮಾಸಾನಾಂ ಷಷ್ಟಯಾ ಚಾಪ್ಯಧಿಕಾನಿ ವೈ। ಪಿತ್ರ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ್ಯೇಷ ಮಾನುಷೇಣ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೫೭.

ಮೂವತ್ತಾರು ಮಾನವ ತಿಂಗಳುಗಳು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ನೂರು ಅರವತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳು ಸೇರಿ ಪಿತೃಗಳ ಒಂದು ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾನವ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಾನುಷೇಣೈವ ಮಾನೇನ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಯಚ್ಛತಂ ಭವೇತ್ । ಪಿದೄಣಾಂ ತ್ರೀಣಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಙ್ಖಯಾತಾನೀಹ ತಾನಿ ವೈ। ಚತ್ವಾರ ಶ್ಚಾಧಿಕಾ ಮಾಸಾಃ ಪಿತ್ರೇ ಚೈವೇಹ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೫೭.

ಮಾನವ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳು ಕೂಡ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಲೋಕಿಕೇನೈವ ಮಾನೇನ ಅಬ್ದೋ ಯೋ ಮಾನುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಏತದ್ದಿವ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರೇಽಸ್ಮಿನ್ ನಿಶ್ವಯೋ ಮತಃ ।। ೫೭.

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಣಿಸುವಂತೆ, ಮಾನವನಿಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಹೇಳುವದು, ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ದೈವಿಕ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಿವ್ಯೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ವರ್ಷಂ ಪ್ರವಿಭಾಗಸ್ತಯೋಃ ಪುನಃ । ಅಹಸ್ತತ್ರೋದಗಯನಂ ರಾತ್ರಿಃ ಸ್ಯಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮ್ ।। ೫೭.

ಒಂದು ದೈವಿಕ ವರ್ಷವನ್ನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಉತ್ತರಾಯಣ, ರಾತ್ರಿ ದಕ್ಷಿಣಾಯನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಯೇ ತೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ದಿವ್ಯೇ ಪ್ರಸಙ್ಖಯಾತೇ ತಯೋಃ ಪುನಃ। ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ತಾನಿ ವರ್ಷಾಣಿ ದಿವ್ಯೋ ಮಾಸಸ್ತು ಸ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ಆ ದೈವಿಕ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದಾಗ, ಮೂವತ್ತಾರು ದೈವಿಕ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ದೈವಿಕ ತಿಂಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾನುಷಞ್ಚ ಶತಂ ವಿದ್ಧಿ ದಿವ್ಯಮಾಸಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತು ತೇ। ದಶ ಚೈವ ತಥಾಹಾನಿ ದಿವ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ನೂರು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಮೂರು ದೈವಿಕ ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ದಿವಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಇದನ್ನು ದೈವಿಕ ಎಣಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರೀಣಿ ಪರ್ಷಶತಾನ್ಯೇವ ಷಷ್ಟಿವರ್ಷಾಣಿ ಯಾನಿ ಚ। ದಿವ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ್ಯೇಷ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ ।। ೫೭.

ಮೂರು ನೂರು ಅರವತ್ತು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ, ಮಾನವ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೈವಿಕ ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರೀಣಿ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಮಾಣತಃ। ತ್ರಿಂಶದ್ಯಾನಿ ತು ವರ್ಷಾಣಿ ಮತಃ ಸಪ್ತರ್ಷಿವತ್ಸರಃ ।। ೫೭.

ಮೂರು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಮೂವತ್ತಾರು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ, ಅದು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನವ ಯಾನಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು । ಅನ್ಯಾನಿ ನವತಿಶ್ಚೈವ ಕ್ರೌಞ್ಚಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ತೊಂಬತ್ತು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ, ಅದು ಕ್ರೌಂಚನ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಷಟ್‌ತ್ರಿಂಶತ್ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು । ವರ್ಷಾಣಾನ್ತು ಶತಂ ಜ್ಞೇಯಂ ದಿವ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ನೂರು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ, ಅದು ದೈವಿಕ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ನಿಯುತಾನ್ಯೇವ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಣಿ ಚ। ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾನಿ ತು ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ। ದಿವ್ಯವರ್ಷಸಹಸ್ರನ್ತು ಪ್ರಾಹುಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿದೋ ಜನಾಃ ।। ೫೭.

ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದಾಗ, ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತಿಳಿದವರು ಇದನ್ನು ಸಾವಿರ ದೈವಿಕ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇವಮೃಷಿಭಿರ್ಗೀತಂ ದಿವ್ಯಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾನ್ವಿತಮ್। ದಿವ್ಯೇನೈವ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಯುಗಸಙ್ಕಚಾಪ್ರಕಲ್ಪನಮ್ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳು ದಿವ್ಯವಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ, ದಿವ್ಯವಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಯುಗಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಚತ್ವಾರಿ ಭಾರತೇ ವರ್ಷೇ ಯುಗಾನಿ ಕವಯೋ ವಿದುಃ। ಪೂರ್ವಂ ಕೃತಯುಗಂ ನಾಮ ತತಸ್ತ್ರೇತಾ ವಿಧೀಯತೇ। ದ್ವಾಪರಶ್ಚ ಕಲಿ ಶ್ಚೈವ ಯುಗಾನ್ಯೇತಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್ ।। ೫೭.

ಭಾರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಕವಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲದು ಕೃತಯುಗ, ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗ, ಆಮೇಲೆ ದ್ವಾಪರಯುಗ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗ. ಇವುಗಳನ್ನು ಯುಗಗಳೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಚತ್ವಾರ್ಯಾಹುಃ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾನ್ತು ಕೃತಂ ಯುಗಮ್। ತತ್ರ ತಾವಚ್ಛತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ ।। ೫೭.

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಧ್ಯೆಯೂ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ.

ಇತ ರಾಸು ಚ ಸನ್ಧ್ಯಾಸು ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶೇಷು ಚ ವೈ ತ್ರಿಷು । ಏಕಾಪಾಯೇನ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನಿ ಚ ।। ೫೭.

ಈ ಮೂರು ಯುಗಗಳ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಗಳು ಮತ್ತು ನೂರನ್ನು ಒಂದೊಂದರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರೇತಾ ತ್ರೀಣಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಙ್ಖ್ಯೈವ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ತಸ್ಯಾಸ್ತು ತ್ರಿಶತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ ।। ೫೭.

ತ್ರೇತಾಯುಗ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೂರು ನೂರಷ್ಟು ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ.

ದ್ವಾಪರಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ತು ಯುಗಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ । ತಸ್ಯಾಪಿ ದ್ವಿಶತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧಯಾಂಶಃ ಸನ್ಧ್ಯಯಾ ಸಮಃ ।। ೫೭.

ದ್ವಾಪರಯುಗವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಎರಡು ನೂರಷ್ಟು ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ.

ಕಲಿಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರನ್ತು ಯುಗಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ। ತಸ್ಯಾಪ್ಯೇಕಶತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧ್ಯಯಾ ಸಮಃ ।। ೫೭.

ಕಲಿಯುಗವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೂ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಾನವಾದ ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ.

ಏಷಾ ದ್ವಾದಶಸಾಹಸ್ರೀ ಯುಗಾಖ್ಯಾ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾ। ಕೃತಂ ತ್ರೇತಾ ದ್ವಾಪರಞ್ಚ ಕಲಿಶ್ಚೈವ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ, ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಯುಗಚಕ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅತ್ರ ಸಂವತ್ಸರಾಃ ಸೃಷ್ಟಾ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಮಾಣತಃ। ಕೃತಸ್ಯ ತಾವದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ತತ್ಪ್ರಮಾಣತಃ ।। ೫೭.

ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಮಾನವನ ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಕೃತಯುಗದ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಾನ್ಯತ್ರ ಚತುರ್ದಶ ತು ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ। ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಲಿಕಾಲಯುಗಸ್ಯ ತು ।। ೫೭.

ಇಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿವೆ.

ಏವಂ ಸಙ್‌ಖ್ಯಾತಕಾಲಶ್ಚ ಕಾಲೇಷ್ವಿಹ ವಿಶೇಷತಃ। ಏವಂ ಚತುರ್ಯುಗಃ ಕಾಲೋ ವಿನಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಕೈಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ, ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ ಕಾಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಧ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ರ್ತ್ರೀಣಿ ಚೈವ ನಿಯುತಾನಿ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ । ವಿಂಶತಿಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚತುರ್ಯುಗಃ ।। ೫೭.

ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ನಾಲ್ವತ್ತಮೂರು ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಸಂಧ್ಯಾಂಶಗಳೊಡನೆ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿಗೆ ಇದೆ.

ಏವಂ ಚತುರ್ಯುಗಾಖ್ಯಾ ತು ಸಾಧಿಕಾ ಹ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ। ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಯುಕ್ತಾ ಸಾ ಮನೋರನ್ತರಮುಚ್ಯತೇ ।। ೫೭.

ಹೀಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಕಾಲವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವರ್ಷಗಳೊಡನೆ ಒಟ್ಟು ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿ ಇದನ್ನು ಮನ್ವಂತರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ತು ವರ್ಷಾಗ್ರೇಣ ನಿಬೋಧತ। ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೫೭.

ಮನ್ವಂತರದ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾನವನ ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ತಿಳಿಯಿರಿ. ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.