ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಜೋಷೌ ಚ ಮಹಾಭಾಗೌ ಯವೀಯಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ

ಅಜೋಷ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾಗ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಯುವೀಯ—ಇವರೂ ಇದ್ದರು.

ಹೋತಾ ಯಜ್ವಾಚ ಇತ್ಯೇತೇ ಪರಾಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಪರಾವತಾಃ । ಇತ್ಯೇತಾ ದೇವತಾ ಹ್ಯಾಸನ್ಮನುಸ್ವಾರೋಚಿಷೇನ್ತರೇ

ಹೋತಾ ಮತ್ತು ಯಜ್ವಾ—ಈ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪಾರಾವತರು; ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮಾನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರು ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಸೋಮಪಾಸ್ತು ತದಾ ಹ್ಯೇತಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿದೇವತಾಃ । ತೇಷಾಮಿನ್ದ್ರಸ್ತದಾ ಹ್ಯಾಸೀದ್ವೈಧಶ್ಚ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಃ

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ದೇವತೆಗಳು ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು 'ವೈಧ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

ಊರ್ಜೌ ವಸಿಷ್ಠಪುತ್ರಸ್ತು ಸ್ತಮ್ಭಃ ಕಾಶ್ಯಪ ಏವ ಚ । ಭಾರ್ಗವಶ್ಚ ತದಾ ದ್ರೋಣೋ ಋಷಭೋಽಙ್ಗಿರಸಸ್ತಥಾ

ವಸಿಷ್ಠನ ಪುತ್ರನಾದ ಊರ್ಜ, ಸ್ಟಂಭ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಭಾರ್ಗವ, ದ್ರೋಣ, ಋಷಭ ಮತ್ತು ಅಂಗಿರಸ—ಇವರು ಆಗಿದ್ದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು.

ಪೌಲಸ್ತ್ಯಶ್ಚೈವ ದತ್ತಾತ್ರಿರಾತ್ರೇಯೋ ನಿಶ್ಚಲಸ್ತಥಾ । ಪೌಲಹಸ್ಯ ಚ ಧಾವಾಂಸ್ತು ಏತೇ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಪೌಲಸ್ತ್ಯ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಆತ್ರೇಯ, ನಿಶ್ಚಲ ಮತ್ತು ಪೌಲಸ್ತ್ಯನ ಪುತ್ರನಾದ ಧಾವಾನ್—ಇವರು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಬೃಹದ್ಗುಹೋ ನವಶ್ಚೈವ ಸುತಾಶ್ಚೈತೇ ನವ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಬೃಹದ್ಗುಹ ಮತ್ತು ನವ, ಇವರ ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರರು—ಈ ಒಂಬತ್ತು ಜನರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಮನೋಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ಯೈತೇ ಪುತ್ರಾ ವಂಶಕರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಪುರಾಣೇ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ದ್ವಿತೀಯಂ ಚೈತದನ್ತರಮ್

ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮಾನುವಿನ ಈ ಪುತ್ರರು ವಂಶಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ; ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಎರಡನೇ ಮಾನಂತರದವರೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷಯೋ ಮನುರ್ದೇವಾಃ ಪಿತರಶ್ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ । ಮೂಲಂ ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯೈತೇ ತೇಷಾಂ ಚೈವಾನ್ತರೇ ಪ್ರಜಾಃ

ಏಳುವರು ಋಷಿಗಳು, ಮನು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವಂಶದ ಪಿತೃಗಳು—ಇವುಗಳು ಒಂದು ಮನ್ವಂತರದ ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಇವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಋಷೀಣಾಂ ದೇವತಾಃ ಪುತ್ರಾಃ ಪಿತರೋ ದೇವಸೂನವಃ । ಋಷಯೋ ದೇವಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಇತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿನಿಶ್ಚಯಃ ॥೨.೧.

ಋಷಿಗಳ ಮಕ್ಕಳೇ ದೇವತೆಗಳು, ದೇವತೆಗಳ ಮಕ್ಕಳೇ ಪಿತೃಗಳು. ಈ ರೀತಿ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಪುತ್ರರು ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿರ್ಣಯ.

                 ೬೨.೨೧ ಮನೋಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಶಶ್ಚೈವ ಸಪ್ತರ್ಷಿಭ್ಯೋ ದ್ವಿಜಾತಯಃ । ಏತನ್ಮನ್ವನ್ತರಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸಮಾಸಾನ್ನ ತು ವಿಸ್ತರಾತ್

ಮನುವಿನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು, ಏಳುವರು ಋಷಿಗಳಿಂದ ದ್ವಿಜರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮನ್ವಂತರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇನ ವಿಸ್ತಾರೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ಯ ತು । ನ ಶಕ್ಯೋ ವಿಸ್ತರಸ್ತಸ್ಯ ವಕ್ತುಂ ವರ್ಷಶತೈರಪಿ । ಪುನರುಕ್ತಬಹುತ್ವಾತ್ತು ಪ್ರಜಾನಾಂ ವೈಕುಲೇ ಕುಲೇ

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೇ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅನೇಕ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ತೃತೀಯಸ್ತ್ವಥ ಪರ್ಯಾಯ ಔತ್ತಮಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮನೋಃ । ಪಞ್ಚ ಚೈವ ಗಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಿಬೋಧತ

ಮೂರನೆಯ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಗುಂಪುಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿ.

ಸುಧಾಮಾನಶ್ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವಶವರ್ತ್ತಿನಃ । ಪ್ರತರ್ದ್ದನಾಃ ಶಿವಾಃ ಸತ್ಯಾ ಗಣಾ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಸುಧಾಮಾನರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧೇಯರು, ಪ್ರತರ್ದನರು, ಶಿವರು, ಸತ್ಯರು—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಗುಂಪುಗಳು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ಸತ್ಯೋ ಧೃತಿರ್ದಮೋ ದಾನ್ತಃ ಕ್ಷಮಃ ಕ್ಷಾಮೋ ಧೃತಿಃ ಶುಚಿಃ । ಈಷೋರ್ಜಾಶ್ಚ ತಥಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವಪುಷ್ಮಾಂಶ್ಚೈವ ದ್ವಾದಶ । ಇತ್ಯೇತೇ ನಾಮಭಿಃ ಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಸುಧಾಮಾನಸ್ತು ದ್ವಾದಶ

ಸತ್ಯ, ಧೃತಿ, ದಮ, ದಾಂತ, ಕ್ಷಮೆ, ಕ್ಷಾಮ, ಧೃತಿ, ಶುದ್ಧಿ, ಈಷೋರ್ಜ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ವಪುಷ್ಮಾನ್—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಸುಧಾಮಾನರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಹಸ್ರಧಾರೋ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಶಮಿತಾರೋ ಬೃಹದ್ವಸುಃ । ವಿಶ್ವಧಾವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚ ಮನಸ್ವನ್ತೋ ವಿರಾಡ್ಯಶಾಃ

ಸಹಸ್ರಧಾರ, ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಶಮಿತಾರ, ಬೃಹದ್ವಸು, ವಿಶ್ವಧಾ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಮನಸ್ವಂತ, ವಿರಾಡ್ಯಶ—ಇವರು.

ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚೈವ ವಿಭಾವ್ಯಶ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತಿಮಾನ್ ವಂಶಕಾರಿಣಃ । ಅನ್ಯಾನಾರಾಧಿತೋ ದೇವೋ ವಸುಧಿಷ್ಣೋ ವಿವಸ್ವಸುಃ

ಜ್ಯೋತಿ, ವಿಭಾವ್ಯ, ಕೀರ್ತಿಮಾನ್, ವಂಶಕಾರಿಣ—ಇವರು. ದೇವರಾದ ವಸುಧಿಷ್ಣ, ವಿವಸ್ವಸು ಮತ್ತು ಇತರರು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವರು.

ದಿನಕ್ರತುಃ ಸುಧರ್ಮಾ ಚ ಧೃತವರ್ಮಾ ಯಶಸ್ವಿನಃ । ಕೇತುಮಾಂಶ್ಚೈವ ಇತ್ಯೇತೇ ಕೀರ್ತಿತಾಸ್ತು ಪ್ರಮರ್ದ್ದನಾಃ

ದಿನಕೃತು, ಸುಧರ್ಮ, ಧೃತವರ್ಮ, ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ಮತ್ತು ಕೆತುಮಾನ—ಇವರು ಪ್ರಮರ್ಧನರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಹಂಸಸ್ವರೋಽಹಿಹಾ ಚೈವ ಪ್ರತರ್ದ್ದನಯಶಸ್ಕರೌ । ಸುದಾನೋ ವಸುದಾನಶ್ಚ ಸುಮಞ್ಜಸವಿಷಾವುಭೌ

ಹಂಸಸ್ವರ, ಅಹಿಹಾ, ಪ್ರತರ್ದನ, ಯಶಸ್ಕರ, ಸುದಾನ, ವಸುದಾನ, ಸುಮಂಜಸ ಮತ್ತು ವಿಷಾವ—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ.

ಜನ್ತುವಾಹಯತಿಶ್ಚೈವ ಸುವಿತ್ತಸುನಯಸ್ತಥಾ । ಶಿವಾ ಹ್ಯೇತೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಜ್ಞಿಯಾ ದ್ವಾದಶಾಪರಾಃ ॥೨.೧.

ಜಂತುವಾಹ, ಯತಿ, ಸುವಿತ್ತ, ಸುನಯ—ಇವರು ಶಿವರು, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹನ್ನೆರಡು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

೬೨.೩೦ ಸತ್ಯಾನಾಮಪಿ ನಾಮಾನಿ ನಿಬೋಧತ ಯಥಾಮತಮ್ । ದಿಕ್ಪತಿರ್ವಾಕ್ಪತಿಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ವಃ ಶಮ್ಭುಸ್ತಥೈವ ಚ

ಸತ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿ: ದಿಕ್ಪತಿ, ವಾಕ್ಪತಿ, ವಿಶ್ವ, ಶಂಭು—ಇವರು.

ಸ್ವಮೃಡೀಕೋಽಧಿಪಶ್ಚೈವ ವರ್ಚ್ಚೋಧಾ ಮುಹ್ಯಸರ್ವ್ವಶಃ । ವಾಸವಶ್ಚ ಸದಾಶ್ವಶ್ಚ ಕ್ಷೇಮಾನನ್ದೌ ತಥೈವ ಚ

ಸ್ವಮೃಡಿಕ, ಅಧಿಪ, ವರ್ಚ್ಛೋಧ, ಮುಹ್ಯಸರ್ವಶ, ವಾಸವ, ಸದಾಶ್ವ, ಕ್ಷೇಮಾನಂದ—ಇವರು ಕೂಡ.

ಸತ್ಯಾ ಹ್ಯೇತೇ ಪರಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಯಜ್ಞಿಯಾ ದ್ವಾದಶಾಪರಾಃ । ಇತ್ಯೇತೇ ದೇವತಾ ಹ್ಯಾಸನ್ನೌತ್ತಮಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮನೋಃ

ಇವರು ಹನ್ನೆರಡು ಸತ್ಯರು, ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು. ಇವರು ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ದೇವತೆಗಳು.

ಅಜಶ್ಚ ಪರಶುಶ್ಚೈವ ದಿವ್ಯೋ ದಿವ್ಯೌಷಧಿರ್ನ್ನಯಃ । ದೇವಾನುಜಶ್ಚಾಪ್ರತಿಮೋ ಮಹೋತ್ಸಾಹೌಶಿಜಸ್ತಥಾ

ಅಜ, ಪರಶು, ದಿವ್ಯ, ದಿವ್ಯೌಷಧಿ, ನಯ, ದೇವಾನುಜ, ಅಪ್ರತಿಮ, ಮಹೋತ್ಸವ, ಉಶಿಜ—ಇವರು ಕೂಡ.

ವಿನೀತಶ್ಚ ಸುಕೇತುಶ್ಚ ಸುಮಿತ್ರಃ ಸುಬಲಃ ಶುಚಿಃ । ಔತ್ತಮಸ್ಯ ಮನೋಃ ಪುತ್ರಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಏತೇ ಕ್ಷತ್ರಪ್ರಣೇತಾರಸ್ತೃತೀಯಂ ಚೈತದನ್ತರಮ್

ವಿನೀತ, ಸುಕೇತು, ಸುಮಿತ್ರ, ಸುಬಲ, ಶುಚಿ—ಇವರು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಹದಿಮೂರು ಪುತ್ರರು. ಇವರು ಈ ಮೂರನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ನಾಯಕರು.

ಔತ್ತಮೇ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತಃ ಸರ್ಗಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೇಣ ತು । ವಿಸ್ತರೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚ ತಾಮಸಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ

ಉತ್ತಮ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೇ. ಈಗ ತಾಮಸ ಮನುವಿನ ವಿವರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳಿ.

ಚತುರ್ಥೇತ್ವಥ ಪರ್ಯಾಯೇ ತಾಮಸಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮನೋಃ । ಸತ್ಯಾ ಸ್ವರೂಪಾಃ ಸುಧಿಯೋ ಹರಯಶ್ಚತುರೋ ಗಣಾಃ

ನಾಲ್ಕನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ತಾಮಸ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯರು, ಸ್ವರೂಪರು, ಸುಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಹರಿಯರ ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳು ಉದಯವಾದವು.

ಪುಲಸ್ತ್ಯಪುತ್ರಸ್ತು ಶೀರ್ಷ್ಯಣ್ಯಾಸ್ತಮಶ್ಚೈವಾಷ್ಟಮಸ್ತಥಾ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತದಾ ದೇವಾ ಮನೋಸ್ತಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಪುಲಸ್ತ್ಯನ ಮಗ ಶೀರ್ಷ್ಯಣ್ಯ, ಎಂಟನೆಯವನು ತಮ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವತೆಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಶತಂ ಯದ್ಧಿಮುನಯಃ ಪ್ರತಿಜಾನತೇ । ಸತ್ಯಪ್ರಾಣಾಸ್ತು ಶೀರ್ಷ್ಯಣ್ಯಾಸ್ತಮಶ್ಚೈವಾಷ್ಟಮಸ್ತಥಾ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತದಾ ದೇವಾ ಮನೋಸ್ತಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಮುನಿಗಳು ಶತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶೀರ್ಷ್ಯಣ್ಯನವರು ಸತ್ಯಪ್ರಾಣರು, ಎಂಟನೆಯವನು ತಮ. ಆ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವತೆಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ತೇಷಾಂ ಚ ಪ್ರಭುದೇವಾನಾಂ ಶಿವಿರಿನ್ದ್ರಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ । ಸಪ್ತರ್ಷಯೋಽನ್ತರೇ ಚೈವ ತಾನ್ನಿಬೋಧತ ಸತ್ತಮಾಃ ॥೨.೧.

ಆ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಶಿವಿ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದರು, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ ಮಹಾನ್ ಜನರೆ.