ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸೂತ ಉವಾಚ॥ ಮನ್ವನ್ತರಾಣಾಂ ಯಾನಿ ಸ್ಯುರತೀತಾನಾಗತಾನಿ ಹ । ಸಮಾಸಾದ್ವಿಸ್ತರಾಚ್ಚೈವ ಬ್ರುವತೋ ವೈ ನಿಬೋದತ

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಕಳೆದ ಮಾನಂತರಗಳನ್ನೂ, ಮುಂದಿರುವ ಮಾನಂತರಗಳನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ, ವಿವರವಾಗಿಯೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನೀವು ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೋ ಮನುಃ ಪೂರ್ವಂ ಮನುಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ತಥಾ । ಔತ್ತಮಸ್ತಾಮಸಶ್ಚೈವ ತಥಾ ರೈವತಚಾಕ್ಷುಷೌ । ಷಡೇತೇ ಮನವೋಽತೀತಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಷ್ಟಾವನಾಗತಾನ್

ಹಿಂದಿನ ಮಾನುಗಳು ಸ್ವಾಯಂಭುವ, ಸ್ವಾರೋಚಿಷ, ಔತ್ತಮ, ತಾಮಸ, ರೈವತ ಮತ್ತು ಚಾಕ್ಷುಷ—ಈ ಆರು ಮಾನುಗಳು ಕಳೆದಿವೆ; ಈಗ ನಾನು ಉಳಿದ ಎಂಟು ಮಾನುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಸಾವರ್ಣಾಃ ಪಞ್ಚ ರೌಚ್ಯಶ್ಚ ಭೌತ್ಯೋ ವೈವಸ್ವತಸ್ತಥಾ । ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯೇತಾನ್ ಪುರಸ್ತಾತ್ತು ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ಹ

ಐದು ಸಾವರ್ಣ ಮಾನುಗಳು, ರೌಚ್ಯ, ಭೌತ್ಯ ಮತ್ತು ವೈವಸ್ವತ—ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನಾನು ವೈವಸ್ವತ ಮಾನುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಮನವಃ ಪಞ್ಚ ಯೇಽತೀತಾ ಮಾನವಾಂಸ್ತಾನ್ ನಿಬೋಧತ । ಮನ್ವನ್ತರಂ ಮಯಾ ಚೋಕ್ತಂ ಕ್ರಾನ್ತಂ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಸ್ಯ ಹ

ಈ ಹಿಂದೆ ಕಳೆದ ಐದು ಮಾನುಗಳನ್ನು ನೀವು ತಿಳಿಯಿರಿ; ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮಾನುವಿನ ಮಾನಂತರವನ್ನು ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮನೋಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ಯ ಹ । ಪ್ರಜಾಸರ್ಗಂ ಸಮಾಸೇನ ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ

ಇದೀಗ ನಾನು ಎರಡನೇ ಮಹಾನ್ ಮಾನುವಾದ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮಾನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಆಸನ್ ವೈ ತುಷಿತಾ ದೇವಾ ಮನುಸ್ವಾರೋಚಿಷೇಽನ್ತರೇ । ಪಾರಾವತಾಶ್ಚ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ದ್ವಾವೇವ ತು ಗಣೌ ಸ್ಮೃತೌ

ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮಾನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಷಿತ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರಾವತ ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದರು; ಈ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ತುಷಿತಾಯಾಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾಃ ಕ್ರತೋಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸ್ವರೋಚಿಷಃ । ಪಾರಾವತಾಶ್ಚ ಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ದ್ವಾದಶೌತೌ ಗಣೌ ಸ್ಮೃತೌ । ಛನ್ದಜಾಶ್ಚ ಚತುರ್ವಿಂಶದ್ದೇವಾಸ್ತೇ ವೈ ತದಾ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಕ್ರತುಮುನಿಯ ಪುತ್ರರಾದ ತುಷಿತರು, ಉಳಿದ ಪಾರಾವತರು—ಪ್ರತಿ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು; ಚಂದಜ ದೇವತೆಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು ಎಂದು ಆ ಕಾಲದ ದೇವತೆಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಧೈವಸ್ಯಶೋಽಥ ವಾಮಾನ್ಯೋ ಗೋಪಾ ದೇವಾಯತಸ್ತಥಾ । ಅಜಶ್ಚ ಭಗವಾನ್ ದೇವೋ ದುರೋಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ

ಧೈವಸ್ಯ, ವಾಮಾನ್ಯ, ಗೋಪಾ, ಅಜ ಎಂಬ ದೈವಿಕನು, ಭಗವಾನ್ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ದುರೋಣ—ಇವರು ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಆಪಶ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮಹೌಜಾಶ್ಚಾಪಿ ವೀರ್ಯವಾನ್ । ಚಿಕಿತ್ವಾನ್ ನಿಭೃತೋ ಯಶ್ಚ ಅಂಶೋಯಶ್ಚೈವ ಪಠ್ಯತೇ । ಇತ್ಯೇತೇ ಕ್ರತುಪುತ್ರಾಸ್ತು ತದಾಸನ್ ಸೋಮಪಾಯಿನಃ ॥೨.೧.

ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಆಪ, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಮಹೌಜ, ಚಿಕಿತ್ವಾನ್, ನಿಭೃತ, ಯಶಸ್ಸು, ಅಂಶ—ಇವರು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರತುಮುನಿಯ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡಿದ ದೇವತೆಗಳು.

೬೨.೧೦ ಪ್ರಚೇತಾಶ್ಚೈವ ಯೋ ದೇವೋ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಸ್ತಥೈವ ಚ । ಸಮಞ್ಜೋ ವಿಶ್ರುತೋ ಯಶ್ಚ ಅಜಿಹ್ಮಶ್ಚಾರಿಮರ್ದ್ದನಃ

ಪ್ರಚೇತ, ವಿಶ್ವದೇವರು, ಸಮಂಜ, ವಿಶ್ರುತ, ಯಶಸ್ಸು, ಅಜಿಹ್ಮ ಮತ್ತು ಅರಿ ಮರ್ಧನ—ಇವರು ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಅಜೋಷೌ ಚ ಮಹಾಭಾಗೌ ಯವೀಯಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ

ಅಜೋಷ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾಗ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಯುವೀಯ—ಇವರೂ ಇದ್ದರು.

ಹೋತಾ ಯಜ್ವಾಚ ಇತ್ಯೇತೇ ಪರಾಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಪರಾವತಾಃ । ಇತ್ಯೇತಾ ದೇವತಾ ಹ್ಯಾಸನ್ಮನುಸ್ವಾರೋಚಿಷೇನ್ತರೇ

ಹೋತಾ ಮತ್ತು ಯಜ್ವಾ—ಈ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪಾರಾವತರು; ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮಾನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರು ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಸೋಮಪಾಸ್ತು ತದಾ ಹ್ಯೇತಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿದೇವತಾಃ । ತೇಷಾಮಿನ್ದ್ರಸ್ತದಾ ಹ್ಯಾಸೀದ್ವೈಧಶ್ಚ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಃ

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ದೇವತೆಗಳು ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು 'ವೈಧ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

ಊರ್ಜೌ ವಸಿಷ್ಠಪುತ್ರಸ್ತು ಸ್ತಮ್ಭಃ ಕಾಶ್ಯಪ ಏವ ಚ । ಭಾರ್ಗವಶ್ಚ ತದಾ ದ್ರೋಣೋ ಋಷಭೋಽಙ್ಗಿರಸಸ್ತಥಾ

ವಸಿಷ್ಠನ ಪುತ್ರನಾದ ಊರ್ಜ, ಸ್ಟಂಭ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಭಾರ್ಗವ, ದ್ರೋಣ, ಋಷಭ ಮತ್ತು ಅಂಗಿರಸ—ಇವರು ಆಗಿದ್ದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು.

ಪೌಲಸ್ತ್ಯಶ್ಚೈವ ದತ್ತಾತ್ರಿರಾತ್ರೇಯೋ ನಿಶ್ಚಲಸ್ತಥಾ । ಪೌಲಹಸ್ಯ ಚ ಧಾವಾಂಸ್ತು ಏತೇ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಪೌಲಸ್ತ್ಯ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಆತ್ರೇಯ, ನಿಶ್ಚಲ ಮತ್ತು ಪೌಲಸ್ತ್ಯನ ಪುತ್ರನಾದ ಧಾವಾನ್—ಇವರು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಬೃಹದ್ಗುಹೋ ನವಶ್ಚೈವ ಸುತಾಶ್ಚೈತೇ ನವ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಬೃಹದ್ಗುಹ ಮತ್ತು ನವ, ಇವರ ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರರು—ಈ ಒಂಬತ್ತು ಜನರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಮನೋಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ಯೈತೇ ಪುತ್ರಾ ವಂಶಕರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಪುರಾಣೇ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ದ್ವಿತೀಯಂ ಚೈತದನ್ತರಮ್

ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮಾನುವಿನ ಈ ಪುತ್ರರು ವಂಶಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ; ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಎರಡನೇ ಮಾನಂತರದವರೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷಯೋ ಮನುರ್ದೇವಾಃ ಪಿತರಶ್ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ । ಮೂಲಂ ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯೈತೇ ತೇಷಾಂ ಚೈವಾನ್ತರೇ ಪ್ರಜಾಃ

ಏಳುವರು ಋಷಿಗಳು, ಮನು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವಂಶದ ಪಿತೃಗಳು—ಇವುಗಳು ಒಂದು ಮನ್ವಂತರದ ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಇವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಋಷೀಣಾಂ ದೇವತಾಃ ಪುತ್ರಾಃ ಪಿತರೋ ದೇವಸೂನವಃ । ಋಷಯೋ ದೇವಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಇತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿನಿಶ್ಚಯಃ ॥೨.೧.

ಋಷಿಗಳ ಮಕ್ಕಳೇ ದೇವತೆಗಳು, ದೇವತೆಗಳ ಮಕ್ಕಳೇ ಪಿತೃಗಳು. ಈ ರೀತಿ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಪುತ್ರರು ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿರ್ಣಯ.

                 ೬೨.೨೧ ಮನೋಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಶಶ್ಚೈವ ಸಪ್ತರ್ಷಿಭ್ಯೋ ದ್ವಿಜಾತಯಃ । ಏತನ್ಮನ್ವನ್ತರಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸಮಾಸಾನ್ನ ತು ವಿಸ್ತರಾತ್

ಮನುವಿನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು, ಏಳುವರು ಋಷಿಗಳಿಂದ ದ್ವಿಜರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮನ್ವಂತರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇನ ವಿಸ್ತಾರೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ಯ ತು । ನ ಶಕ್ಯೋ ವಿಸ್ತರಸ್ತಸ್ಯ ವಕ್ತುಂ ವರ್ಷಶತೈರಪಿ । ಪುನರುಕ್ತಬಹುತ್ವಾತ್ತು ಪ್ರಜಾನಾಂ ವೈಕುಲೇ ಕುಲೇ

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೇ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅನೇಕ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ತೃತೀಯಸ್ತ್ವಥ ಪರ್ಯಾಯ ಔತ್ತಮಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮನೋಃ । ಪಞ್ಚ ಚೈವ ಗಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಿಬೋಧತ

ಮೂರನೆಯ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಗುಂಪುಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿ.

ಸುಧಾಮಾನಶ್ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವಶವರ್ತ್ತಿನಃ । ಪ್ರತರ್ದ್ದನಾಃ ಶಿವಾಃ ಸತ್ಯಾ ಗಣಾ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಸುಧಾಮಾನರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧೇಯರು, ಪ್ರತರ್ದನರು, ಶಿವರು, ಸತ್ಯರು—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಗುಂಪುಗಳು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ಸತ್ಯೋ ಧೃತಿರ್ದಮೋ ದಾನ್ತಃ ಕ್ಷಮಃ ಕ್ಷಾಮೋ ಧೃತಿಃ ಶುಚಿಃ । ಈಷೋರ್ಜಾಶ್ಚ ತಥಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವಪುಷ್ಮಾಂಶ್ಚೈವ ದ್ವಾದಶ । ಇತ್ಯೇತೇ ನಾಮಭಿಃ ಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಸುಧಾಮಾನಸ್ತು ದ್ವಾದಶ

ಸತ್ಯ, ಧೃತಿ, ದಮ, ದಾಂತ, ಕ್ಷಮೆ, ಕ್ಷಾಮ, ಧೃತಿ, ಶುದ್ಧಿ, ಈಷೋರ್ಜ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ವಪುಷ್ಮಾನ್—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಸುಧಾಮಾನರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಹಸ್ರಧಾರೋ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಶಮಿತಾರೋ ಬೃಹದ್ವಸುಃ । ವಿಶ್ವಧಾವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚ ಮನಸ್ವನ್ತೋ ವಿರಾಡ್ಯಶಾಃ

ಸಹಸ್ರಧಾರ, ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಶಮಿತಾರ, ಬೃಹದ್ವಸು, ವಿಶ್ವಧಾ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಮನಸ್ವಂತ, ವಿರಾಡ್ಯಶ—ಇವರು.

ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚೈವ ವಿಭಾವ್ಯಶ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತಿಮಾನ್ ವಂಶಕಾರಿಣಃ । ಅನ್ಯಾನಾರಾಧಿತೋ ದೇವೋ ವಸುಧಿಷ್ಣೋ ವಿವಸ್ವಸುಃ

ಜ್ಯೋತಿ, ವಿಭಾವ್ಯ, ಕೀರ್ತಿಮಾನ್, ವಂಶಕಾರಿಣ—ಇವರು. ದೇವರಾದ ವಸುಧಿಷ್ಣ, ವಿವಸ್ವಸು ಮತ್ತು ಇತರರು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವರು.

ದಿನಕ್ರತುಃ ಸುಧರ್ಮಾ ಚ ಧೃತವರ್ಮಾ ಯಶಸ್ವಿನಃ । ಕೇತುಮಾಂಶ್ಚೈವ ಇತ್ಯೇತೇ ಕೀರ್ತಿತಾಸ್ತು ಪ್ರಮರ್ದ್ದನಾಃ

ದಿನಕೃತು, ಸುಧರ್ಮ, ಧೃತವರ್ಮ, ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ಮತ್ತು ಕೆತುಮಾನ—ಇವರು ಪ್ರಮರ್ಧನರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಹಂಸಸ್ವರೋಽಹಿಹಾ ಚೈವ ಪ್ರತರ್ದ್ದನಯಶಸ್ಕರೌ । ಸುದಾನೋ ವಸುದಾನಶ್ಚ ಸುಮಞ್ಜಸವಿಷಾವುಭೌ

ಹಂಸಸ್ವರ, ಅಹಿಹಾ, ಪ್ರತರ್ದನ, ಯಶಸ್ಕರ, ಸುದಾನ, ವಸುದಾನ, ಸುಮಂಜಸ ಮತ್ತು ವಿಷಾವ—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ.

ಜನ್ತುವಾಹಯತಿಶ್ಚೈವ ಸುವಿತ್ತಸುನಯಸ್ತಥಾ । ಶಿವಾ ಹ್ಯೇತೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಜ್ಞಿಯಾ ದ್ವಾದಶಾಪರಾಃ ॥೨.೧.

ಜಂತುವಾಹ, ಯತಿ, ಸುವಿತ್ತ, ಸುನಯ—ಇವರು ಶಿವರು, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹನ್ನೆರಡು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.