ವಿಜ್ಞಾತಾ, ವಿಜ್ಞಾತ, ಮನೋ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ—ಇವರನ್ನು ಜಯರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವಂತೆ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಾಪದಿಂದ, ಇವರು ಪುನಃ ಜನ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಜಯರಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ, ಸೋತರು. ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತುಷಿತರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು; ಉತ್ತರ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯರು ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತರಾದರು. ತಾಮಸ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಹರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು; ರೇವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠರು; ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಸಾದ್ಯರು ದೇವತೆಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಅಮರ ಸಾದ್ಯರು ಧರ್ಮನ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ಬಹಳ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದೆ, ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ತುಷಿತ ದೇವತೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, “ಈಗ ನಾವು ಕೆಲವೇ ಮಂದಿ ಉಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು, ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳಾದ ತುಷಿತರು, ಮುಂದಿನ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾದ್ಯರಾಗಿ ಹುಟ್ಟೋಣ. ಅದು ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುಭವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಅವರು ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಧರ್ಮನ ಹನ್ನೆರಡು ರೂಪಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ, ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿದರು. ವಿಭು, ಇಂದ್ರ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಹರಿಯೂ—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಮೊದಲು ತುಷಿತ ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದರು—ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಈಗ, ತುಷಿತರಿಂದ ಸಾದ್ಯರಾಗಿದ್ದವರ ಹೆಸರುಗಳು: ಮನೋ, ಅನುಮಂತಾ, ಪ್ರಾಣ, ನರ ಮತ್ತು ಯಾನ. ಚಿತ್ತಿ, ಹಯ, ನಯ, ಹಂಸ, ನಾರಾಯಣ, ಪ್ರಭವ ಮತ್ತು ವಿಭು—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾದ್ಯರು ಜನಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದವು. ಈಗ ಮತ್ತೆ ತುಷಿತರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳು: ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಉದಾನ, ಸಮಾನ, ವ್ಯಾನ; ಜೊತೆಗೆ ಚಕ್ಷು (ಕಣ್ಣು), ಶ್ರೋತ್ರ (ಕಿವಿ), ಪ್ರಾಣ, ಸ್ಪರ್ಶ (ಸ್ಪರ್ಶ), ಬುದ್ಧಿ (ಬುದ್ಧಿ) ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು (ಮನಸ್ಸು). ಈ ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಉದಾನ, ಸಮಾನ, ವ್ಯಾನ—ಈ ಹೆಸರುಗಳು ತುಷಿತರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ವಸುಗಳ ಪುತ್ರರನ್ನು ವಸುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಸಾದ್ಯರ ತಮ್ಮಂದಿರಾಗಿದ್ದಾರೆ: ಧರ, ಧ್ರುವ, ಸೋಮ, ಆಪ, ಅನಲ, ಅನಿಲ, ಪ್ರತ್ಯೂಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸ—ಈ ಎಂಟು ವಸುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಧರನ ಪುತ್ರನು ದ್ರವಿಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಹುತಹವ್ಯವಾಹ. ಧ್ರುವನ ಪುತ್ರನು ಭವ, ಅವನು ಕಾಲರೂಪ, ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕ. ಸೋಮನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರರು ವರ್ಚಾ ಮತ್ತು ಬುಧ; ಬುಧನು ಗ್ರಹಜ್ಞ, ಇಬ್ಬರೂ ರೋಹಿಣಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಧಾರನ ಪುತ್ರರು ಮಿಕಲಿಲ; ಚಂದ್ರನ ಮೂವರು ಪುತ್ರರೂ ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆಪನ ಪುತ್ರನು ವೈತಂಡ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಮ ಮತ್ತು ಶಾಂತ. ಸ್ಕಂದ, ಸಂಕುಮಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು ಕಾಲು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದನು; ಕುಮಾರ, ಅಗ್ನಿಪುತ್ರನು, ನೇಣೆಯ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನ ಶಾಖೆಗಳು ಶಾಖ, ವಿಶಾಖ ಮತ್ತು ನೈಗಮೇಯ, ಅವನ ಬೆನ್ನಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದರು. ಅನಿಲನ ಪತ್ನಿ ಶಿವಾ; ಅವರ ಪುತ್ರನು ಮನೋಜವ. ಅನಿಲನಿಗೆ ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು: ಅವಿಜ್ಞಾತಗತಿ ಮತ್ತು ಮನೋಜವ. ಪ್ರತ್ಯೂಷನ ಪುತ್ರನು ಋಷಿ ದೇವಲ; ದೇವಲನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು: ಕ್ಷಮಾವತ್ ಮತ್ತು ಮನೀಷಿನ್, ಇಬ್ಬರೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳು. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಸಹೋದರಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಾತ್ಮೆಯಾದ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣಳಾಗಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಅಸಕ್ತಳಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಎಂಟನೇ ವಸು ಪ್ರಭಾಸನ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನು ದೇವಶಿಲ್ಪಿ, ಕಲಾವಿದರ ಪಿತಾಮಹ. ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ರಚಯಿತ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳ ಕರಗ. ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಾನವ ಕಲಾವಿದರು ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಶ್ವಾ ಎಂಬವರಿಂದ ವಿಶ್ವದೇವರು ಜನಿಸಿದರು; ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹತ್ತು: ಕ್ರತು, ದಕ್ಷ, ಶ್ರವ, ಸತ್ಯ, ಕಾಲ, ಕಾಮ, ಧುನಿ, ಕುರುವಾನ್, ಪ್ರಭವಾನ್, ಮತ್ತು ರೋಚಮಾನ. ಇವರು ಧರ್ಮನ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ಶುಭಸ್ವರೂಪಿಣಿ ವಿಶ್ವೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದರು. ಮರುತ್ವತಿಯಾದವರಿಂದ ಭಾನುವಿನ ಪುತ್ರರಾದ ಭಾನುಗಳು, ಮೂರ್ತೆಯಿಂದ ಮುಹೂರ್ತಗಳು, ಲಂಬಾದಿಂದ ಘೋಷ ಜನಿಸಿದರು. ಸಂಕಲ್ಪಾದಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಸಂಕಲ್ಪನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ನಾಗವೀಥಿಯ ಉಪಪತ್ನಿಯಿಂದ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಜನಿಸಿದರು. ಅರುಂಧತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲವೂ ಜನಿಸಿತು; ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು, ಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮದ ಕ್ರಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈಗ ನಾನು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಮತ್ತು ತಿಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು. ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ವಿಭಾಗ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಮತ್ತು ದಿನ-ರಾತ್ರಿಯ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಗಿರುವರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ವಿಭಾಗಗಳು ಆರು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಋತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರಿಗೆ ಇದು ಉಪಯುಕ್ತ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವೇದಪಂಡಿತರು ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಿಥಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೇದವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಗೆ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೌದ್ರ, ಸರ್ವ, ಮೈತ್ರ, ಪಿಂಡ್ಯವಾಸವ, ಆಪ್ಯ, ವೈಶ್ವದೇವ, ಬ್ರಾಹ್ಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವ—ಇವುಗಳೇ ಹೆಸರುಗಳು. ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ, ಐಂದ್ರ, ಇಂದ್ರ, ನಿರೃತ, ವಾರುಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಯಮನ್ ಅವರ ಪಾಲುಗಳು—ಇವುಗಳೂ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಮುಹೂರ್ತಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಗ್ನೋಮೋನ್ನ ನೆರಳಿನಿಂದ ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಅಜಾ, ಅಹಿಬುಧ್ಯ, ಪೂಷ, ಯಮ, ಅಗ್ನೇಯ, ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ—ಇವುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮಸೌಮ್ಯ, ಆದಿತ್ಯ, ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯ, ವೈಷ್ಣವ, ಸಾವಿತ್ರ, ತ್ವಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ—ಇವುಗಳ ಸಮೂಹ. ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಹದಿನೈದು ಮುಹೂರ್ತಗಳಿವೆ; ನಳಿಕಾ ಮತ್ತು ಪಾಡಿಕಾಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಉದಯದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಈ ಕಾಲವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಹೂರ್ತಗಳ ದೇವತೆಗಳು ಇವರು. ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ: ದಕ್ಷಿಣ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ—ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ, ದೇವತೆಗಳ ವಂಶಾವಳಿ, ಕಾಲದ ವಿಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಶಾಶ್ವತ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.